Adhyaya 31

Verse 1

शोनक उवाच । हत्वा तं तारकं संख्ये कुमारेण महात्मना । किं कृतं सुमहद्विप्र तत्सर्वं वक्तुमर्हसि

Śaunaka thưa: “Sau khi Kumāra, bậc đại hồn, giết Tāraka trong chiến trận, những sự kiện trọng đại nào đã xảy ra tiếp theo, hỡi Bà-la-môn? Xin hãy thuật lại tất cả.”

Verse 2

कुमारो ह्यपरः शंभुर्येन सर्वमिदं ततम् । तपसा तोषितः शंभुर्ददाति परमं पदम्

Vì Kumāra quả thật là một hình thái khác của Śambhu (Śiva), Đấng thấm nhuần khắp vũ trụ này. Khi Śambhu được làm vui lòng bởi khổ hạnh, Ngài ban cho địa vị tối thượng.

Verse 3

कुमारो दर्शनात्सद्यः सफलो हि नृणां सदा । ये पापिनो ह्यधर्म्मिष्ठाः श्वपचा अपि लोमश । दर्शनाद्धूतपापास्ते भवंत्येव न संशयः

Chỉ cần được chiêm bái Kumāra, con người liền tức khắc nhận được quả lành (lợi ích tâm linh) mãi mãi. Ngay cả kẻ tội lỗi, ưa theo phi pháp—dẫu là kẻ nấu thịt chó, hỡi Lomaśa—cũng được gột sạch tội bởi cái thấy ấy; không còn nghi ngờ.

Verse 4

शौनकस्य वचः श्रुत्वा उवाच चरितं तदा । व्यास शिष्यो महाप्रज्ञः कुमारस्य महात्मनः

Nghe lời Śaunaka, vị đệ tử đại trí của Vyāsa bấy giờ bắt đầu thuật lại những công hạnh thiêng liêng của Kumāra, bậc đại hồn.

Verse 5

लोमश उवाच । ह्ताव तं तारकं संख्ये देवानामजयं ततः । अवध्यं च द्विजश्रेष्ठाः कुमारो जयमाप्तवान्

Lomaśa thưa: Sau khi giết Tāraka trong chiến trận—kẻ mà chư thiên không thể khuất phục, được xem là bất khả sát—Kumāra (Skanda) đã đạt chiến thắng, hỡi bậc tối thượng trong hàng nhị sinh.

Verse 6

महिमा हि कुमारस्य सर्वशास्त्रेषु कथ्यते । वेदैश्च स्वागमैश्चापि पुराणैश्च तथैव च

Quả thật, uy đức của Kumāra được tuyên dương trong mọi śāstra—trong các Veda, trong các (Śaiva) Āgama, và cũng như vậy trong các Purāṇa nữa.

Verse 7

तथोपनिषदैश्चैव मीमांसाद्वितयेन तु । एवंभूतः कुमारोयमशक्यो वर्णितुं द्विजाः

Cũng vậy, trong các Upaniṣad và cả hai bộ Mīmāṃsā—Kumāra này quả là như thế, đến nỗi không thể diễn tả trọn vẹn, hỡi các bậc nhị sinh.

Verse 8

यो हि दर्शनमात्रेण पुनाति सकलं जगत् । त्रातारं भुवनस्यास्य निशम्य पितृराट्स्वयम्

Vì Ngài chỉ cần được chiêm ngưỡng là thanh tịnh hóa trọn thế gian—nghe rằng Ngài là đấng cứu hộ của vũ trụ này, chính Pitṛrāṭ (Yama) cũng động tâm mà hành động.

Verse 9

ब्रह्माणं च पुरस्कृत्य विष्णुं चैव सवासवम् । स ययौ त्वरितेनैव शंकरं लोकशंकरम् । तृष्टाव प्रयतो भूत्वा दक्षिणाशापतिः स्वयम्

Đặt Brahmā đi trước, lại đưa Viṣṇu cùng Vāsava (Indra) theo, ngài vội vã đến Śaṅkara—đấng ban an lành cho các cõi; rồi chính Dakṣiṇāśāpati (Yama), với lòng cung kính, đã tán thán Ngài.

Verse 10

नमो भर्गाय देवाय देवानां पतये नमः । मृत्युंजयाय रुद्राय ईशानाय कपर्द्दिने

Đảnh lễ Bharga, đấng Chúa rực sáng; đảnh lễ bậc Chủ tể của chư thiên. Đảnh lễ Mṛtyuṃjaya, Đấng chiến thắng tử thần; đảnh lễ Rudra, đảnh lễ Īśāna, đảnh lễ Đấng tóc bện (Kapardin).

Verse 11

नीलकंठाय शर्वाय व्योमावयवरूपिणे । कालाय कालनाथाय कालरूपाय वै नमः

Kính lễ Nīlakaṇṭha (Đấng cổ xanh), kính lễ Śarva, kính lễ Đấng có thân tướng cấu thành từ chính sự bao la của hư không. Kính lễ Thời Gian, kính lễ Chúa tể của Thời Gian, kính lễ Đấng mà tự tánh chính là Thời Gian.

Verse 12

यमेन स्तूयमानो हि उवाच प्रभुरीश्वरः । किमर्थमागतोऽसि त्वं तत्सर्वं कथयस्व नः

Được Diêm Vương tán thán như vậy, Đấng Chủ Tể Īśvara liền phán: “Ngươi đến vì mục đích gì? Hãy nói cho Ta biết tất cả.”

Verse 13

यम उवाच । श्रूयतां देवदेवेश वाक्य वाक्यविशारद । तपसा परमेणैव तुष्टिं प्राप्तोसि शंकर

Diêm Vương thưa: “Xin lắng nghe, ô Đấng Thần của các thần, bậc tinh thông lời nói. Nhờ khổ hạnh tối thượng, Ngài đã đạt sự mãn nguyện viên mãn, ô Śaṅkara.”

Verse 14

कर्मणा परमेणैव ब्रह्मा लोकपितामहः । तुष्टिमेति न संदेहो वराणां हि सदा प्रभुः

Nhờ hành nghiệp tối thượng—sự thực hành bổn phận đúng đắn—Phạm Thiên Brahmā, bậc Tổ phụ của các thế giới, đạt được sự mãn nguyện; không còn nghi ngờ gì, vì Chúa Tể hằng là Đấng ban ân huệ.

Verse 15

तथा विष्णुर्हि भगवान्वेदवेद्यः सनातनः । यज्ञैरनेकैः संतुष्ट उपवासव्रतैस्तथा

Cũng vậy, Đức Thế Tôn Viṣṇu—Đấng vĩnh cửu, được nhận biết qua Veda—hoan hỷ bởi nhiều loại tế lễ, và cũng bởi các pháp nhịn ăn cùng những giới nguyện.

Verse 16

ददाति केवलं भावं येन कैवल्यमाप्नुयुः । नराः सर्वे मम मतं नान्यता हि वचो मम

Ngài ban cho duy nhất một “tâm thái” nhất hướng, nhờ đó con người đạt Kaivalya (giải thoát trong sự đơn nhất). Mọi người hãy nhận lấy quan điểm của ta—lời ta không có nghĩa nào khác.

Verse 17

ददाति तुष्टो वै भोगं तथा स्वर्गादिसंपदः । सूर्यो नमस्ययाऽरोग्यं ददातीह न चान्यथा

Khi Ngài hoan hỷ, Ngài ban các hưởng lạc và phú quý, bắt đầu từ phúc lạc cõi trời. Mặt Trời, khi được đảnh lễ thờ phụng, ban sức khỏe ngay tại đời này—quả thật không cách nào khác.

Verse 18

गणेशो हि महादेव अर्घ्यपाद्यादिचंदनैः । मंत्रावृत्त्या तथा शंभो निर्विघ्नं च करिष्यति

Ôi Mahādeva! Gaṇeśa, khi được tôn kính bằng các lễ vật như arghya, pādya, hương chiên-đàn, cùng sự trì tụng thần chú—hỡi Śambhu—sẽ khiến mọi việc được vô chướng ngại.

Verse 19

तथान्ये लोकपाः सर्वे यथाशक्त्या फलप्रदाः । यज्ञाध्ययनदानाद्यैः परितुष्टाश्च शंकर

Cũng vậy, hết thảy các Lokapāla khác, tùy theo năng lực của mình, đều ban quả báo. Và họ được làm vui lòng, hỡi Śaṅkara, bởi tế lễ, học tụng Veda, bố thí và các hạnh tương tự.

Verse 20

महदाश्चर्य संभूतं सर्वेषां प्राणिनामिह । कृतं च तव पुत्रेण स्वर्गद्वारमपावृताम्

Một điều kỳ diệu lớn đã phát sinh nơi đây cho mọi loài hữu tình: nhờ người con của Ngài, cánh cửa trời đã được mở toang.

Verse 21

दर्शनाच्च कुमारस्य सर्वे स्वर्गैकसो नराः । पापिनोऽपि महादेव जाता नास्त्यत्र संशयः

Chỉ cần được chiêm bái Kumāra, mọi người liền đạt cõi trời ngay tức khắc; ngay cả kẻ tội lỗi, ôi Mahādeva, cũng trở nên như vậy—điều ấy không hề nghi ngờ.

Verse 22

मया किं क्रियतां देव कार्याकार्यव्यवस्थितौ । ये सत्यशीलाः शांताश्च वदान्या निरवग्रहाः

Ôi Deva, con phải làm gì khi phân định điều nên làm và điều không nên làm? Bởi có những người giữ lòng chân thật, an hòa, rộng lượng và không gây ngăn trở hay tranh chấp.

Verse 23

जितेंद्रिया अलुब्धाश्च कामरागविवर्जिताः । याज्ञिका धर्मनिष्ठाश्च वेदवेदांगपारगाः

Họ tự chế ngự các căn, không tham lam, lìa dục vọng và ái nhiễm; là những người hành tế lễ, kiên trú trong dharma, tinh thông Veda và Vedāṅga.

Verse 24

यां गतिं यांति वै शंभो सर्वे सुकृतिनोपि हि । तां गतिं दर्शनात्सर्वे श्वपचा अधमा अपि

Ôi Śambhu, cảnh giới mà ngay cả mọi người có công đức cũng đạt đến—chỉ nhờ darśana, tất cả đều đạt cùng cảnh giới ấy, cả kẻ nấu thịt chó và hạng thấp kém nữa.

Verse 25

कुमारस्य च देवेश महदाश्चर्यकर्मणः । कार्त्तिक्यां कृत्तिकायोगसहितायां शिवस्य च

Ôi Đấng Chúa tể của chư thiên, các hành nghiệp của Kumāra thật vô cùng kỳ diệu; nhất là trong tháng Kārttika, khi có sự hội hợp thiêng liêng với sao Kṛttikā, và cũng vậy trong những việc thuộc về Śiva.

Verse 26

शिवस्य तनयं दृष्ट्वा ते यांति स्वकुलैः सह । कोटिभिर्बहुभिश्चैव मत्स्थानं परिमुच्य वै

Vừa chiêm bái Thái tử của Śiva, họ cùng gia quyến—quả thật đến vô số ức—đồng loạt rời đi, bỏ hẳn cõi của ta (cảnh giới Diêm Vương).

Verse 27

कुमारदर्शनात्सर्वे श्वपचा अपि यांति वै । सद्गतिं त्वरितेनैव किं क्रियेत मयाधुना

Chỉ nhờ được thấy Kumāra, hết thảy—dẫu là hạng thấp kém như śvapaca—cũng mau chóng đạt thiện thú. Vậy nay ta còn biết làm gì đây?

Verse 28

यमस्य वचनं श्रुत्वा शंकरो वाक्यमब्रवीत्

Nghe lời của Diêm Vương, Śaṅkara (Śiva) liền cất lời đáp lại.

Verse 29

शंकर उवाच । येषां त्वंतगतं पापं जनानां पुण्यकर्मणाम् । विशुद्धभावो भो धर्म्म तेषां मनसि वर्त्तते

Śaṅkara nói: “Hỡi Dharma (Diêm Vương), nơi những người làm công đức, khi tội lỗi đã đến hồi chấm dứt, thì tâm họ an trụ một khuynh hướng thanh tịnh.”

Verse 30

सत्तीर्थगमनायैव दर्शनार्थं सतामिह । वांछा च महती तेषां जायते पूर्वकारिता

Trong những người ấy, khởi lên một khát nguyện lớn—do nghiệp lành đời trước—muốn đến các thánh địa chân thật (sat-tīrtha) và được thánh kiến (darśana) các bậc hiền thánh nơi đây.

Verse 31

बहूनां जन्मनामंते मयि भावोऽनुवर्त्तते । प्राणिनां सर्वभावेन जन्माभ्यासेनभो यम

Hỡi Diêm Vương, đến cuối của vô số đời sinh, lòng sùng kính hướng về Ta vẫn tiếp tục khởi lên nơi chúng sinh—do sức mạnh của sự tái sinh lặp lại và thói quen sâu dày của tâm tánh bên trong.

Verse 32

तस्मात्सुकृतिनः सर्वे येषां भावोऽनुवर्त्ते । जन्मजन्मानुवृत्तानां विस्मयं नैव कारयेत्

Vì thế, những người có công đức và hạnh lành—những ai mà khuynh hướng sùng kính vẫn tiếp nối—không nên bị xem là điều kỳ lạ; bởi sự tiếp nối ấy được mang theo từ đời này sang đời khác.

Verse 33

स्त्रीबालशूद्राः श्वपचाधमाश्च प्राग्जन्मसंस्कारवशाद्धि धर्म्म । योनिं पापिषु वर्त्तमानास्तथापि शुद्धा मनुजा भवंति

Hỡi Pháp (Dharma), phụ nữ, trẻ thơ, người Śūdra, và cả những kẻ bị xem là thấp hèn nhất trong hàng śvapaca—do sức mạnh của các ấn tượng (saṃskāra) từ đời trước—dẫu hiện đang ở trong hoàn cảnh hay thai sinh bị gọi là ‘tội lỗi’, vẫn có thể trở thành con người được thanh tịnh.

Verse 34

तथा सितेन मनसा च भवंति सर्वे सर्वेषु चैव विषयेषु भवंति तज्ज्ञाः । दैवेन पूर्वचरितेन भवंति सर्वे सुराश्चेंद्रादयो लोकपालाः प्राक्तनेन

Cũng vậy, mọi người đều có thể đạt được tâm sáng trong, và trở nên người biết phân minh trong mọi sự. Do định mệnh được kết từ hạnh nghiệp đời trước, tất cả điều ấy thành tựu—như chư thiên, Indra và các vị Hộ Thế khác, đã đạt địa vị của mình nhờ nghiệp xưa.

Verse 35

जाता ह्यमी भूतगणाश्च सर्वे ह्यमी ऋषयो ह्यमी देवताश्च

Quả thật, tất cả các chúng loại này đều được sinh ra; các bậc Ṛṣi này cũng vậy; và các vị thần linh này cũng vậy.

Verse 36

विस्मयो नैव कर्त्तव्यस्त्वया वापि कुमारके । कुमारदर्शने चैव धर्मराज निबोध मे

Chớ kinh ngạc—không vì đứa bé này, cũng không vì thấy nó. Hỡi Dharmarāja, hãy hiểu điều ta nói.

Verse 37

वचनं कर्मसंयुक्तं सर्वेषां फलदायकम् । सर्वतीर्थानि यज्ञाश्च दानानि विविधानि च । कार्याणि मनःशुद्ध्यर्थं नात्र कार्या विचारणा

Lời nói khi đi đôi với hành động chân chánh thì đem lại quả lành cho mọi người. Mọi thánh địa (tīrtha), mọi tế lễ và các hình thức bố thí khác nhau đều nên làm để thanh lọc tâm—về điều này không cần nghi ngờ.

Verse 38

मनसा भावितो ह्यात्मा आत्मनात्मानमेव च । आत्मा अहं च सर्वेषआं प्राणिनां हि व्यवस्थितः

Ngã (Ātman) được tâm ý hun đúc, và tự ngã cũng tự tạo nên chính mình. Ta—chính là Ātman—an trụ trong mọi loài hữu tình.

Verse 39

अहं सदा भावयुक्त आत्मसंस्थो निरंतरः । जंगमाजंगमानां च सत्यं प्रति वदामि ते

Ta hằng hợp nhất với hữu thể thanh tịnh, luôn an lập trong Tự Ngã không gián đoạn. Với ngươi, ta nói lời chân thật về cả cái động và cái bất động.

Verse 40

द्वंद्वातीतो निर्विकल्पो हि साक्षात्स्वस्थो नित्यो नित्ययुक्तो निरीहः । कूटस्थो वै कल्पभेदप्रवादैर्बहिष्कृतो बोधबोध्यो ह्यनन्तः

Vượt ngoài mọi cặp đối đãi, không còn vọng phân biệt, tự an trụ một cách trực tiếp—vĩnh hằng, thường tương ưng, không ham muốn—Ngài đứng bất biến. Vượt lên mọi tranh luận về sai khác của các thời đại và chu kỳ, Ngài là Vô tận: thuần thức, và chỉ có thể được biết bằng sự tỉnh giác (giác ngộ).

Verse 41

विस्मृत्य चैनं स्वात्मानं केवलं बोधलक्षणम् । संसारिणो हि दृश्यंते समस्ता जीवराशयः

Khi quên mất Tự Ngã của chính mình—dấu ấn của Ngài là thuần tri giác thanh tịnh—muôn loài hữu tình đều bị thấy như kẻ lữ hành lang thang trong luân hồi (saṃsāra).

Verse 42

अहं ब्रह्मा च विष्णुश्च त्रयोऽमी गुणकारिणः । सृष्टिपालनसंहारकारका नान्यथा भवेत्

Ta, Brahmā và Viṣṇu—ba đấng ấy vận hành qua các guṇa. Chúng ta là tác nhân của tạo dựng, gìn giữ và tiêu hoại; không thể khác được.

Verse 43

अहंकारवृतेनैव कर्मणा कारितावयम् । यूयं च सर्वे विबुधा मनुष्याश्च खगादयः

Chỉ bởi nghiệp bị che phủ bởi ngã mạn (ahaṃkāra) mà chúng ta bị khiến phải hành động; và các ngươi cũng vậy—chư thiên, loài người, chim muông và các loài khác.

Verse 44

पश्वादयः पृथग्भूतास्तथान्ये बहवो ह्यमी । पृथक्पृथक्समीचीना गुणवतश्च संसृतौ

Loài vật và các loài khác tồn tại thành những loại riêng biệt, lại còn nhiều nữa. Trong luân hồi, mỗi loài thích hợp với cảnh giới riêng của mình, tùy theo các guṇa.

Verse 45

पतिता मृगतृष्णायां मायया च वशीकृताः । वयं सर्वे च विबुधाः प्राज्ञाः पंडितमानिनः

Sa vào ảo ảnh (mṛgatṛṣṇā) và bị Māyā chế ngự, tất cả chúng ta—dẫu thông tuệ và học rộng—chỉ tự tưởng mình là bậc học giả chân thật.

Verse 46

परस्परं दूषयंतो मिथ्यावादरताः खलाः

Họ bôi nhọ lẫn nhau, ưa thích lời dối trá—những kẻ tâm địa hèn kém.

Verse 47

त्रैगुणा भवसंपन्ना अतत्तवज्ञाश्च रागिणः । कामक्रोधभयद्वेषमदमात्सर्यसंयुताः

Bị trói buộc bởi ba guṇa và chỉ đủ cho sự trở thành thế gian, họ không biết Thực Tại; họ đầy dục vọng, và chất chứa ham muốn, giận dữ, sợ hãi, thù ghét, kiêu mạn và ganh tỵ.

Verse 48

परस्परं दूषयंतो ह्यतत्त्वज्ञा बहिर्मुखाः । तस्मादेवं विदित्वाथ असत्यं गुणभेदतः

Quả thật, không biết Chân Lý và quay ra ngoài, họ chê trách lẫn nhau. Vì vậy, hiểu như thế, hãy biết rằng điều được xem là “đúng” theo sự phân chia của các guṇa không phải là Chân Lý Tối Thượng.

Verse 49

गुणातीते च वस्त्वर्थे परमार्थैकदर्शनम्

Trong Thực Tại vượt ngoài các guṇa, chỉ có một cái thấy duy nhất: thấy Chân Lý Tối Thượng mà thôi.

Verse 50

यस्मिन्भेदो ह्यभेदं च यस्मिन्रागो विरागताम् । क्रोधो ह्यक्रोधतां याति तद्वाम परमं श्रृणु

Trong đó, ngay cả sai biệt cũng được biết là vô sai biệt; trong đó, chấp trước hóa thành ly tham; trong đó, giận dữ trở thành vô sân—hãy lắng nghe, hỡi người yêu dấu, về cảnh giới/giáo pháp Tối Thượng ấy.

Verse 51

न तद्भासयते शब्दः कृतकत्वाद्यथा घटः । शब्दो हि जायते धर्म्मः प्रवृत्तिपरमो यतः

Lời nói (chỉ là ngôn từ) không thể soi chiếu Thực Tại Tối Thượng, vì nó là cái được tạo tác—như chiếc bình. Âm thanh/ngôn từ sinh khởi trong Dharma như một nguyên lý hướng về hành động trong thế gian.

Verse 52

प्रवृत्तिश्च निवृत्तिश्च तथा द्वंद्वानि सर्वशः । विलयं यांति यत्रैव तत्स्थानं शाश्वतं मतम्

Nơi nào hành động và sự lui về, cùng mọi đối đãi nhị nguyên khắp nơi, đều tan biến hoàn toàn—nơi ấy được xem là cảnh giới vĩnh hằng.

Verse 53

निरंतरं निर्गुणं ज्ञप्तिमात्रं निरंजनं निर्विकाशं निरीहम् । सत्तामात्रं ज्ञानगम्यं स्वसिद्धं स्वयंप्रभं सुप्रभं बोधगम्यम्

Liên tục không gián đoạn, vượt ngoài các guṇa; chỉ là thuần thức; vô nhiễm, không nở rộng hay biến đổi, không hành tác. Chỉ là Hữu Thể, đạt được bằng trí tuệ; tự thành tựu, tự chiếu sáng, rực rỡ quang minh, và có thể chạm đến bằng sự tỉnh giác.

Verse 54

एतज्ज्ञानं ज्ञानविदो वदंति सर्वात्मभावेन निरीक्षयंति । सर्वातीतं ज्ञानगम्यं विदित्वा येन स्वस्थाः समबुद्ध्या चरंति

Đó chính là tri kiến, các bậc tri giả nói vậy: họ chiêm nghiệm Thực Tại với cảm nhận rằng đó là Tự Ngã của muôn loài. Biết Đấng vượt trên tất cả và được đạt bằng trí tuệ, họ an trú vững vàng bên trong và bước đi giữa đời với tâm bình đẳng.

Verse 55

अतीत्य संसारमनादिमूलं मायामयं मायया दुर्विचार्यम् । मायां त्यक्त्वा निर्ममा वीतरागा गच्छंति ते प्रेतराणिनर्विकल्पम्

Vượt qua saṃsāra—cội rễ vô thủy, bản tính là Māyā, khó dò ngay cả bởi chính Māyā—những ai từ bỏ Māyā, không còn chấp thủ và ái nhiễm, sẽ vượt khỏi nẻo đường của kẻ đã khuất và đạt trạng thái nirvikalpa: bất biến, vượt ngoài mọi ý niệm.

Verse 56

संसृतिः कल्पनामूलं कल्पना ह्यमृतोपमा । यैः कल्पना परित्यक्ता ते यांति परमां गतिम्

Luân hồi có gốc từ sự hư cấu của tâm; tưởng tượng quả thật như cam lộ, ngọt ngào và quyến rũ. Nhưng ai từ bỏ sự hư cấu ấy thì đạt đến cứu cánh tối thượng.

Verse 57

शुक्त्यां रजतबुद्धिश्च रज्जुबुद्धिर्यर्थोरणे । मरीचौ जलबुद्धिश्च मिथ्या मिथ्यैव नान्यथा

Ý niệm thấy bạc trong vỏ xà cừ, thấy rắn trong sợi dây, và thấy nước trong ảo ảnh—đều là hư vọng; chỉ là hư vọng mà thôi, không gì khác.

Verse 58

सिद्धिः स्वच्छंदवर्त्तित्वं पारतंत्र्यं हि वै मृषा । बद्धो हि परतंत्राख्यो मुक्तः स्वातंत्र्यभावनः

Thành tựu chân thật là an trú trong tự do của chính mình; nương tựa lệ thuộc quả là mê lầm. Kẻ bị trói buộc gọi là ‘lệ thuộc’, còn bậc giải thoát an lập trong tự chủ nội tâm.

Verse 59

एको ह्यात्मा विदित्वाथ निर्ममो निरवग्रहः । कुतस्तेषां बंधनं च यथाखे पुष्पमेव च

Biết Tự Ngã chỉ là một, người ấy lìa tâm ‘của tôi’ và không còn nắm giữ. Với những người như vậy, làm sao có trói buộc—như hoa giữa hư không?

Verse 60

शशविषाणमेवैतज्त्रानं संसार एव च । किं कार्यं बहुनोक्तेन वचसा निष्फलेन हि

‘Tri kiến’ này như sừng thỏ—và luân hồi cũng vậy (nếu chấp là thực tại tối hậu). Nói nhiều để làm gì, khi lời lẽ rốt cuộc chỉ là vô ích?

Verse 61

ममतां च निराकृत्य प्राप्तुकामाः परं पदम् । ज्ञानिनस्ते हि विद्वांसो वीतरागा जितेंद्रियाः

Gạt bỏ tâm chấp ngã và sở hữu, khát cầu đạt đến địa vị tối thượng—ấy là bậc tri giả: hiền trí, lìa ái nhiễm, và chế ngự các căn.

Verse 62

यैस्त्यक्तो ममताभावो लोभकोपौ निराकृतौ । ते यांति परमं स्थानं कामक्रोधविवर्जिताः

Ai đã lìa tâm sở hữu, gạt bỏ tham và sân—người ấy đi đến nơi tối thượng, không dục vọng, không phẫn nộ.

Verse 63

यावत्कामश्च लोभश्च रागद्वेषौ व्यवस्थितौ । नाप्नुवंति च तां सिद्धिं शब्दमात्रैकबोधकाः

Chừng nào dục và tham, ái và ghét còn bám trụ, thì kẻ chỉ hiểu bằng lời nói suông chẳng thể đạt được sự thành tựu ấy.

Verse 64

यम उवाच । शब्दाच्छब्दः प्रवर्त्तेत निःशब्दं ज्ञानमेव च । अनित्यत्वं हि शब्दस्य कथं प्रोक्तं त्वया प्रभो

Diêm Vương thưa: “Từ lời lại sinh lời; còn trí tuệ chân thật thì vô ngôn. Vì âm thanh, ngôn từ vốn vô thường, bạch Chúa Tể, sao Ngài lại dạy điều ấy bằng lời?”

Verse 65

अक्षरं ब्रह्मपरमं शब्दो वै ह्यरात्मकः । तस्माच्छब्दस्त्वया प्रोक्तो निरीक्षक इति श्रुतम्

Đấng Bất Hoại (Akṣara) là Phạm Thiên tối thượng; và âm thanh (śabda) quả thật đồng một bản thể ấy. Vì vậy truyền nghe rằng Ngài đã tuyên thuyết âm thanh là “kẻ thẩm xét”—đấng soi tỏ và thử nghiệm chân lý.

Verse 66

प्रतिपाद्यं हि यत्किंचिच्छब्देनैव विना कथम् । तत्सर्वं कथ्यतां शंभो कार्याकार्यव्यवस्थितौ

Điều gì cần được trình bày—làm sao có thể truyền đạt nếu hoàn toàn không có lời? Vì thế, ô Śambhu, xin Ngài giảng bày tất cả: sự phân định điều nên làm và điều không nên làm.

Verse 67

शंकर उवाच । श्रृणुष्वावहितो भूत्वा परमार्धयुतं वचः । यस्य श्रवणमात्रेण ज्ञातव्यं नावशिष्यते

Śaṃkara nói: Hãy lắng nghe với trọn vẹn chú tâm lời này đầy ý nghĩa tối thượng; chỉ cần nghe thôi, điều gì đáng biết cũng sẽ không còn bị bỏ sót.

Verse 68

ज्ञानप्रवादिनः सर्व ऋषयो वीतकल्मषाः । ज्ञानाभ्यासेन वर्त्तंते ज्ञानं ज्ञानविदो विदुः

Tất cả các bậc ṛṣi, những người tuyên dương trí tuệ và đã lìa mọi cấu uế, sống bằng sự tu tập tri kiến; và những bậc biết về tri kiến nhận ra thế nào là tri kiến chân thật.

Verse 69

ज्ञानं ज्ञेयं ज्ञानगम्यं ज्ञात्वा च परिगीयते । कथं केन च ज्ञातव्यं किं तद्वक्तुं विवक्षितम्

Tri kiến, điều cần biết, và điều đạt đến nhờ tri kiến—đều được ca ngợi sau khi đã chứng ngộ. Nhưng phải biết bằng cách nào, nhờ phương tiện nào—rốt cuộc điều gì được chủ ý dạy về điều ấy?

Verse 70

एतत्सर्वं समासेन कथयामि निबोध मे । एको ह्यनेकधा चैव दृश्यते भेदभावनः

Tất cả điều ấy Ta sẽ nói tóm lược—hãy thấu hiểu lời Ta. Chỉ có Đấng Nhất Thể, nhưng vì tưởng niệm về sai biệt mà Ngài được thấy như muôn hình vạn trạng.

Verse 71

यथा भ्रमरिकादृष्टा भ्रम्यते च मही यम । तथात्मा भेदबुद्ध्या च प्रतिभाति ह्यनेकधा

Như khi mắt rối loạn (do choáng váng) khiến mặt đất tưởng như quay cuồng, cũng vậy, Chân Ngã (Ātman) dường như hiện ra muôn hình do trí phân biệt chấp có sai khác.

Verse 72

तस्माद्विमृश्य तेनैव ज्ञातव्यः श्रवणेन च । मंतव्यः सुप्रयोगेण मननेन विशेषतः

Vì thế, sau khi suy xét kỹ, chỉ “Đó” mới nên được nhận biết—nhờ lắng nghe (śravaṇa); và cần được quán niệm vững chắc bằng sự thực hành đúng đắn, đặc biệt qua tư duy và phản tỉnh sâu (manana).

Verse 73

निर्द्धार्य चात्मनात्मानं सुखं बंधात्प्रमुच्यते । मायाजालमिदं सर्वं जगदेतच्चाराचरम्

Khi đã xác chứng Chân Ngã bằng chính Chân Ngã, người ấy hoan hỷ được giải thoát khỏi trói buộc. Toàn thể thế gian này, cả động lẫn tĩnh, chỉ là lưới Māyā.

Verse 74

मायामयोऽयं संसारो ममतालक्षणो महान् । ममतां च बहिः कृत्वा सुखं बंधात्प्रमुच्यते

Cõi saṃsāra rộng lớn này do Māyā tạo thành và mang dấu ấn của tâm chấp “của tôi”. Gạt bỏ ý niệm “của tôi” ra ngoài, người ấy hoan hỷ được giải thoát khỏi trói buộc.

Verse 75

कोऽहं कस्त्वं कुतश्चान्ये महामायावलंबिनः । अजागलस्तनस्येव प्रपंचोऽयं निरर्थकः

“Ta là ai? Ngươi là ai? Và những kẻ khác này từ đâu đến—những người bám víu vào Đại Ảo (Mahāmāyā)?” Cảnh phô bày thế gian này vô nghĩa như sữa từ vú dê cái.

Verse 76

निष्फलोऽयं निराभासो निःसारो धूमडंबरः । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन आत्मानं स्मर वै यम

Điều này vô ích, không có quang huy chân thật, rỗng không—chỉ là màn phô trương như khói. Vì thế, với mọi nỗ lực, hỡi Diêm Vương, hãy nhớ đến Chân Ngã (Ātman).

Verse 77

लोमश उवाच । एवं प्रचोदितस्तेन शंभुना प्रेतराट्स्वयम् । बुद्धो भूत्वा यमः साक्षादात्मभूतोऽभवत्तदा

Lomaśa nói: “Được Śaṃbhu thúc giục như vậy, chính Diêm Vương—chúa tể của kẻ đã khuất—đã tỉnh ngộ, và khi ấy thật sự an trụ trong Chân Ngã.”

Verse 78

कर्म्मणां हि च सर्वेषां शास्ता कर्मानुसारतः । बभूव डंबरो नॄणां भूतानां च समाहितः

Đối với mọi nghiệp, ngài trở thành vị chấp chưởng chân chính, xét theo nghiệp báo; là bậc điều ngự vững vàng, an định cho loài người và muôn hữu tình.

Verse 79

ऋषय ऊचुः । हत्वा तु तारकं युद्धे कुमारेण महात्मना । अत ऊर्ध्वं कथ्यतां भोः किं कृतं महदद्भुतम्

Các hiền triết thưa: “Sau khi Đại Tâm Kumāra giết Tāraka trong chiến trận, xin ngài hãy kể—rồi về sau đã xảy ra kỳ diệu lớn lao nào?”

Verse 80

सूत उवाच । हते तु तारके दैत्ये हिमवन्प्रमुखाद्रयः । कार्त्तिकेयं समागत्य गीर्भी रम्याभिरैडयन्

Sūta nói: “Khi ác quỷ Tāraka đã bị giết, các dãy núi—đứng đầu là Himavat—đến gặp Kārttikeya và ca ngợi ngài bằng những lời mỹ diệu.”

Verse 81

गिरय ऊचुः । नमः कल्याणरूपाय नमस्ते विश्वमंगल । विश्वबंधो नमस्तेऽस्तु नमस्ते विश्वभावन

Các núi non thưa rằng: “Kính lễ Ngài, Đấng có tự thân là điềm lành; kính lễ Ngài, phúc lành của vũ trụ. Ôi bạn hữu của thế gian, xin kính lễ Ngài; kính lễ Ngài, Đấng nuôi dưỡng và nâng đỡ muôn loài.”

Verse 82

वरीष्ठाः श्वपचा येन कृता वै दर्शनात्त्वया । त्वां नमामो जगद्बंधुं त्वां वयं शरणागताः

“Chỉ nhờ được Ngài nhìn đến, ngay cả những kẻ bị coi là ‘kẻ nấu thịt chó’ cũng trở nên bậc tối thượng. Chúng con đảnh lễ Ngài, ô bậc thân thuộc của thế gian; chúng con đã đến nương tựa nơi Ngài.”

Verse 83

नमस्ते पार्वतीपुत्र शंकरात्मज ते नमः । नमस्ते कृत्तिकासूनो अग्निभूत नमोस्तु ते

“Kính lễ Ngài, con của Pārvatī; kính lễ Ngài, hậu duệ của Śaṅkara. Kính lễ Ngài, con của các Kṛttikā; ô Đấng sinh từ Agni, xin kính lễ Ngài.”

Verse 84

नमोस्तु ते देववरैः सुपूज्य नमोऽस्तु ते ज्ञानविदां वरिष्ठ । नमोऽस्तु ते देववर प्रसीद शरण्य सर्वार्तिविनाशदक्ष

“Kính lễ Ngài, Đấng được chư thiên tối thượng tôn thờ; kính lễ Ngài, bậc đứng đầu trong hàng người biết trí tuệ. Kính lễ Ngài, ô bậc tối thắng giữa chư thiên—xin đoái thương. Ô Đấng là nơi nương tựa, khéo dập tắt mọi khổ não.”

Verse 85

एवं स्तुतो गिरिभिः कार्त्तिकेयो ह्युमासुतः । तान्गिरीन्सुप्रसन्नात्मा वरं दातुं समुत्सुकः

Được núi non ca tụng như thế, Kārttikeya—con của Umā—lòng vô cùng hoan hỷ; và với ý muốn ban ân phúc, Ngài quay về phía những ngọn núi ấy.

Verse 86

कार्त्तिकेय उवाच । भोभो गिरिवरा यूयं श्रृणुध्वं मद्वचोऽधुना । कर्मिभिर्ज्ञानिभिश्चैव सेव्यमाना भविष्यथ

Kārttikeya nói: “Hỡi các núi non ưu việt! Hãy lắng nghe lời ta nay nói. Các ngươi sẽ trở thành nơi linh thiêng được tôn kính và lui tới, nơi cả người hành trì nghi lễ lẫn bậc tri chân lý đều đến phụng sự.”

Verse 87

भवत्स्वेव हि वर्त्तते दृषदो यत्नसेविताः । पुनंतु विश्चं वचनान्मम ता नात्र संशयः

“Quả thật, ngay trong các ngươi có những tảng đá linh thiêng ấy, được chăm nom và tôn kính bằng bao công phu. Nhờ lời ta, chúng sẽ thanh tẩy thế gian—điều ấy không chút nghi ngờ.”

Verse 88

पर्वतीयानि तीर्थानि भविष्यंति न चान्यथा । शिवालयानि दिव्यानि दिव्यान्यायतनानि च

“Những tīrtha nơi núi non sẽ thành tựu—chắc chắn, không thể khác; và sẽ có những thánh điện thiêng liêng của Śiva, cùng các đạo tràng huy hoàng khác nữa.”

Verse 89

अयनानि विचित्राणि शोभनानि महांति च । भविष्यंति न संदेहः पर्वता वचनान्मम

“Sẽ dấy lên những thánh xứ kỳ diệu—đẹp đẽ và vĩ đại. Hỡi núi non, không còn nghi ngờ: theo lời phán của ta, ắt sẽ như vậy.”

Verse 90

योऽयं मातामहो मेऽद्य हिमवान्पर्वतोत्तमः । तपस्विनां महाभागः फलदो हि भविष्यति

“Himavān này—bậc tối thắng trong các núi—hôm nay là ngoại tổ của ta, sẽ thật sự trở thành bậc đại cát tường, ban phát quả phúc tâm linh cho các vị khổ hạnh.”

Verse 91

मेरुश्च गिरिराजोऽयमाश्रयो हि भविष्यति । लोकालोको गिरिवर उदयाद्रिर्महायशः

Núi Meru này, vua của các núi, quả thật sẽ trở thành nơi nương tựa lớn lao; cũng vậy là núi Lokāloka, hỡi bậc tối thắng trong các núi, và Udayādri lừng danh.

Verse 92

लिंगरूपो हि भगवान्भविष्यति न चान्यथा । श्रीशैलो हि महेंद्रश्च तथा सह्याचलोगिरिः

Đấng Thế Tôn quả thật sẽ hiển lộ trong hình tướng Liṅga—chắc chắn, không thể khác—tại Śrīśaila, tại Mahendra, và cũng trên dãy núi Sahya.

Verse 93

माल्यवान्मलयो विन्ध्यस्तथासौ गंधमादनः । श्वेतकूटस्त्रिकूटो हि तथा दर्दुरपर्वतः

Cũng vậy là Mālyavān, Malaya, Vindhya và núi Gandhamādana kia; lại nữa Śvetakūṭa, Trikūṭa, và cả núi Dardura.

Verse 94

एते चान्ये च बहवः पर्वता लिंगरूपिणः । मम वाक्याद्भविष्यंति पापक्षयकरा ह्यमी

Những núi này và còn nhiều núi khác nữa, theo lời ta, sẽ trở thành những hiện thân mang hình Liṅga; quả thật, chúng sẽ là kẻ tiêu trừ tội lỗi.

Verse 95

एवं वरं ददौ तेभ्यः पर्वतेभ्यश्च शांकरिः । ततो नंदीह्युवाचाथ सर्वागमपुरस्कृतम्

Như thế, Śaṅkara đã ban ân huệ ấy cho họ, và cả cho các ngọn núi. Rồi sau đó, Nandī cất lời, trình bày giáo huấn được đặt nền trên thẩm quyền của hết thảy các Āgama.

Verse 96

नंद्युवाच । त्वया कृता हि गिरयो लिंगरूपिण एव ते । शिवालयाः कथं नाथ पूज्याः स्युःसर्वदैवतैः

Nandī thưa: “Vì chính Ngài đã tạo nên các núi này trong hình tướng liṅga, nên, ô Chúa tể, các thánh sở của Śiva này há chẳng đáng được chư thiên đồng loạt tôn thờ sao?”

Verse 97

कुमार उवाच । लिंगं शिवालयं ज्ञेयं देवदेवस्य शूलिनः । सर्वैर्नृभिर्दैवतैश्च ब्रह्मादिभिरतांद्रितैः

Kumāra dạy: “Hãy biết liṅga chính là thánh điện của Śiva, Đấng cầm tam xoa, Thần của các thần. Mọi người và mọi chư thiên—Brahmā cùng các vị khác—phải chí thành thờ phụng, không được lơ là.”

Verse 98

नीलं मुक्ता प्रवालं च वैडूर्यं चंद्रमेव च । गोमेदं पद्मरागं च मारतं कांचनं तथा

Lam ngọc xanh, trân châu, san hô, mắt mèo, nguyệt thạch; lại có hessonite, hồng ngọc, lục bảo và vàng—

Verse 99

राजतं ताम्रमारं च तथा नागमयं परम् । रत्नधातुमयान्येव लिंगानि कथितानि ते

—bạc, đồng, sắt, và cả chì thượng hảo. Như vậy, các liṅga làm bằng châu báu và kim loại đã được giảng cho ngươi.”

Verse 100

पवित्राण्येव पूज्यानि सर्वकामप्रदानि च । एतेषामपि सर्वेषां काश्मीरं हि विशिष्यते

Chúng thật thanh tịnh, đáng được thờ phụng, và ban cho mọi sở nguyện. Nhưng trong tất cả, đá Kāśmīra đặc biệt vượt trội.”

Verse 101

ऐहिकामुष्मिकं सर्वं पूजाकर्तुः प्रयच्छति

Pháp ấy ban cho người thờ phụng mọi điều—cả phúc lộc thế gian lẫn thiện lành ở cõi sau.

Verse 102

नंद्युवाच । लिंगानामपि पूज्यं स्याद्बाणलिंगं त्वया कथम् । कथितं चोत्तमत्वेन तत्सर्वं वदसुव्रत

Nandī thưa: “Ngay trong các liṅga, vì sao ngài nói Bāṇa-liṅga đáng được thờ phụng, lại còn tôn xưng là tối thượng? Xin hãy nói rõ tất cả, hỡi bậc có hạnh nguyện thanh cao.”

Verse 103

कुमार उवाच । रेवायां तोयमध्ये च दृश्यंते दृषदो हि याः । शिवप्रसादात्तास्तु स्युर्लिंगरूपा न चान्यथा

Kumāra thưa: “Những viên đá thấy giữa dòng nước sông Revā, nhờ ân phúc của Śiva, quả thật hóa thành hình liṅga, không thể khác.”

Verse 104

श्लक्ष्णमूलाश्च कर्तव्याः पिंडिकोपरि संस्थिताः । पूजनीयाः प्रयत्नेन शिवदीक्षायुतेन हि

Chúng nên được sửa soạn với đáy nhẵn, đặt trên piṇḍikā (bệ yoni). Quả thật phải thờ phụng hết lòng—bởi người đã thọ Śiva-dīkṣā (lễ nhập môn của Śiva).

Verse 105

पिंडीयुक्तं च शास्त्रेण विधिना च यजेच्छिवम् । वरदो हि जगन्नाथः पूजकस्य न चान्यथा

Hãy thờ phụng Śiva theo đúng kinh điển, đúng nghi quỹ, cùng với piṇḍī (bệ thiêng của liṅga). Vì Đấng Chúa Tể của vũ trụ là bậc ban ân phúc cho người thờ phụng—không hề khác vậy.

Verse 106

पंचाक्षरी यस्य मुखे स्थिता सदा चेतोनिवृत्तिः शिवचिंतने च । भूतेषुः साम्यं परिवादमूकता षंढत्वमेव परयोषितासु

Đối với người mà thần chú năm âm «Namah Śivāya» luôn ở nơi miệng, tâm đã rút lui và an trú trong quán niệm Śiva—liền sinh bình đẳng đối với mọi loài, im lặng trước lời phỉ báng, và hoàn toàn dửng dưng trước vợ của người khác.