Adhyaya 45

Verse 1

श्रीसूत उवाच । एवं प्रतिष्ठिते लिंगे रामेणाक्लिष्टकारिणा । लिंगं वरं समादाय मारुतिः सहसाऽययौ

Śrī Sūta thưa rằng: Khi Liṅga đã được Rāma—bậc thành tựu mọi việc không sai lạc—an vị đúng nghi lễ, Māruti liền vội vã lên đường, nâng mang Liṅga thù thắng ấy.

Verse 2

रामं दाशरथिं वीरमभिवाद्य स मारुतिः । वैदेहीलक्ष्मणौ पश्चात्सुग्रीवं प्रणनाम च

Māruti kính lễ Rāma anh hùng, con vua Daśaratha; rồi tiếp đó cúi đầu đảnh lễ Vaidehī (Sītā) và Lakṣmaṇa, lại cũng dâng lời quy kính lên Sugrīva.

Verse 3

सीता सैकतलिंगं तत्पूजयंतं रघूद्वहम् । दृष्ट्वाथ मुनिभिः सार्द्धं चुकोप पवनात्मजः

Thấy Sītā cùng các bậc hiền triết đang nhìn Rāma—đấng tối thượng của dòng Raghu—thờ phụng Liṅga nặn bằng cát ấy, con của Thần Gió (Hanūmān) liền nổi giận.

Verse 4

अत्यंतं खेदखिन्नः सन्वृथाकृतपरिश्रमः । उवाच रामं धर्मज्ञं हनूमानंजनात्मजः

Vô cùng sầu não, cho rằng công lao mình hóa uổng, Hanūmān—con của Añjanā—bèn thưa với Rāma, bậc am tường dharma.

Verse 5

हनूमानुवाच । दुर्जातोऽहं वृथा राम लोके क्लेशाय केवलम् । खिन्नोऽस्मि बहुशो देव राक्षसैः क्रूरकर्मभिः

Hanūmān thưa: “Ôi Rāma, con như kẻ sinh ra bất hạnh; ở đời này thật vô ích, chỉ đáng gây phiền khổ. Bạch Chúa tể, bọn rākṣasa hung ác đã nhiều phen làm con mỏi mòn.”

Verse 6

मा स्म सीमंतिनी काचिज्जनयेन्मादृशं सुतम् । यतोऽनुभूयते दुःखमनंतं भवसागरे

Chớ để người nữ nào sinh ra một người con như ta; bởi trong biển bhava—đại dương luân hồi thế tục—người ta nếm chịu nỗi khổ vô cùng vô tận.

Verse 7

खिन्नोऽस्मि सेवया पूर्वं युद्धेनापि ततोधिकम् । अनन्तं दुःखमधुना यतो मामवमन्यसे

Ta đã mỏi mệt vì phụng sự từ trước—còn hơn cả vì chiến trận. Nay ta chịu sầu khổ vô tận, bởi ngươi khinh suất và coi thường ta.

Verse 8

सुग्रीवेण च भार्यार्थं राज्यार्थं राक्षसेन च । रावणावरजेन त्वं सेवितो ऽसि रघूद्वह

Hỡi bậc tối thượng trong dòng Raghu, Sugrīva phụng sự ngài vì người vợ của mình; còn rākṣasa (Vibhīṣaṇa), em của Rāvaṇa, phụng sự ngài vì một vương quốc.

Verse 9

मया निर्हेतुकं राम सेवितोऽसि महामते । वानराणामनेकेषु त्वयाज्ञप्तोऽहमद्य वै

Nhưng, hỡi Rāma bậc đại trí, ta đã phụng sự ngài không vì một động cơ nào. Vậy mà hôm nay, giữa bao vānaras, chính ta lại bị ngài chọn ra và truyền lệnh.

Verse 10

शिवलिंगं समानेतुं कैलासात्पर्वतो त्तमात् । कैलासं त्वरितो गत्वा न चापश्यं पिनाकिनम्

Để thỉnh về một Śiva-Liṅga từ Kailāsa, ngọn núi tối thượng, ta vội vã đến Kailāsa; nhưng ta chẳng được chiêm bái Pinākin (Śiva, Đấng mang cung Pināka).

Verse 11

तपसा प्रीणयित्वा तं सांबं वृषभवाहनम् । प्राप्तलिंगो रघुपते त्वरितः समु पागतः

Sau khi làm hài lòng thần Shiva—phu quân của Uma, Đấng cưỡi bò Nandi—bằng sự khổ hạnh, người ấy đã đạt được linh vật và vội vã trở về bên Ngài, hỡi Raghupati.

Verse 12

अन्यलिंगं त्वमधुना प्रतिष्ठाप्य तु सैकतम् । मुनिभिर्देवगन्धर्वैः साकं पूजयसे विभो

Nhưng giờ đây, hỡi Chúa tể, Ngài đã lập một linga khác làm bằng cát, và Ngài đang thờ phụng nó cùng với các hiền triết, chư thiên và Gandharva.

Verse 13

मयानीतमिदं लिंगं कैलासा त्पर्वताद्वृथा । अहो भाराय मे देहो मन्दभाग्यस्यजायते

Tôi đã mang linga này từ núi Kailasa—nhưng nó đã trở nên vô ích. Than ôi, đối với kẻ bất hạnh như tôi, chính thân xác này đã trở thành gánh nặng.

Verse 14

भूतलस्य महाराज जानकीरमण प्रभो । इदं दुःखमहं सोढुं न शक्नोमि रघूद्वह

Hỡi đại vương của trái đất, hỡi người yêu dấu của Janaki, hỡi Chúa tể—nỗi đau này tôi không thể chịu đựng được, hỡi người đứng đầu dòng tộc Raghu.

Verse 15

किं करिष्यामि कुत्राहं गमिष्यामि न मे गतिः । अतः शरीरं त्यक्ष्यामि त्वयाहमवमानितः

Tôi sẽ làm gì đây? Tôi sẽ đi đâu? Tôi không còn nơi nương tựa. Vì vậy, tôi sẽ từ bỏ thân xác này, vì tôi đã bị Ngài làm cho nhục nhã.

Verse 16

श्रीसूत उवाच । एवं स बहुशो विप्राः क्रुशित्वा पवनात्मजः । दण्डवत्प्रणतो भूमौ क्रोधशोकाकुलोऽभवत्

Śrī Sūta nói: Như vậy, hỡi các vị Bà-la-môn, con của Thần Gió đã kêu khóc nhiều lần; rồi vì giận dữ và sầu khổ bủa vây, ngài phủ phục dāṇḍavat xuống đất như một cây gậy thẳng.

Verse 17

तं दृष्ट्वा रघुनाथोऽपि प्रहसन्निदमब्रवीत् । पश्यतां सवदेवानां मुनीनां कपिरक्षसाम् । सांत्वयन्मारुतिं तत्र दुःखं चास्य प्रमार्जयन्

Thấy vậy, Raghunātha cũng mỉm cười và nói những lời này—trước mắt chư thiên, các bậc muni, loài vượn và các rākṣasa đang chứng kiến—ngài an ủi Māruti tại đó và gạt sạch nỗi buồn của ngài.

Verse 18

श्रीराम उवाच । सर्वं जानाम्यहं कार्यमात्मनोऽपि परस्य च

Śrī Rāma phán: Ta biết mọi việc—cả điều liên hệ đến chính mình lẫn điều liên hệ đến người khác.

Verse 19

जातस्य जायमानस्य मृतस्यापि सदा कपे । जायते म्रियते जन्तुरेक एव स्वकर्मणा

Hỡi kapi dũng sĩ, dù đã sinh, đang sinh, hay thậm chí đã chết—chúng sinh chỉ do nghiệp của chính mình mà một mình cứ sinh rồi tử, lặp đi lặp lại.

Verse 20

प्रयाति नरकं चापि परमात्मा तु निर्गुणः । एवं तत्त्वं विनिश्चित्य शोकं मा कुरु वानर

Chúng sinh có thể đi đến địa ngục; nhưng Paramātmā thì nirguṇa, vượt ngoài mọi phẩm tính. Đã quyết định chân lý ấy rồi, hỡi vānara, chớ sầu muộn.

Verse 21

लिंगत्रयविनिर्मुक्तं ज्योतिरेकं निरंजनम् । निराश्रयं निर्विकारमात्मानं पश्य नित्यशः

Hãy luôn chiêm kiến Chân Ngã—thoát khỏi ba liṅga (ba thân), là một ánh quang duy nhất, thanh tịnh vô cấu; không nương tựa, không biến đổi—hãy hằng quán niệm như vậy.

Verse 22

किमर्थं कुरुषे शोकं तत्त्वज्ञानस्य बाधकम् । तत्त्वज्ञाने सदा निष्ठां कुरु वानरसत्तम

Vì sao ngươi nuôi dưỡng sầu muộn, điều ngăn trở tri kiến Tattva? Hỡi bậc tối thắng trong loài Vānara, hãy luôn an trụ kiên định trong chân tri.

Verse 23

स्वयंप्रकाशमात्मानं ध्यायस्व सततं कपे । देहादौ ममतां मुंच तत्त्वज्ञानविरोधिनीम्

Hỡi Kapi, hãy hằng thiền quán Chân Ngã tự chiếu sáng bằng quang minh của chính mình. Hãy buông bỏ tâm chấp thủ nơi thân và các pháp khác, vì đó trái nghịch với chân tri Tattva.

Verse 24

धर्मं भजस्व सततं प्राणिहिंसां परित्यज । सेवस्व साधुपुरुषाञ्जहि सर्वेंद्रियाणि च

Hãy luôn hành trì Dharma; từ bỏ việc bạo hại chúng sinh. Hãy phụng sự các bậc thánh thiện, và điều phục hết thảy các căn.

Verse 25

परित्यजस्व सततमन्येषां दोषकीर्तनम् । शिवविष्ण्वादिदेवानामर्चां कुरु सदा कपे

Hãy luôn từ bỏ việc kể lể lỗi lầm của người khác. Hỡi Kapi, hãy thường xuyên cử hành arcā (thờ phụng) các vị thần như Śiva, Viṣṇu và chư thiên khác.

Verse 26

सत्यं वदस्व सततं परित्यज शुचं कपे । प्रत्यग्ब्रह्मैकताज्ञानं मोहवस्तुसमुद्गतम्

Hỡi Vānara, hãy luôn nói lời chân thật và lìa bỏ sầu muộn. Khi đối tượng của mê vọng được trừ diệt, trí biết về nhất thể của Phạm (Brahman) nội tại liền hiển lộ.

Verse 27

शोभनाशोभना भ्रांतिः कल्पि तास्मिन्यथार्थवत् । अध्यास्ते शोभनत्वेन पदार्थे मोहवैभवात्

Sự mê lầm về ‘đẹp’ và ‘xấu’ được tưởng lập như thể là thật. Do uy lực của vô minh, người ta chồng đặt ‘vẻ đẹp’ lên một đối tượng.

Verse 28

रोगो विजायते नृणां भ्रांतानां कपिसत्तम । रागद्वेषबलाद्बद्धा धर्मा धर्मवशंगताः

Hỡi bậc tối thắng trong loài khỉ, nơi người mê lầm thì bệnh tật phát sinh. Bị trói buộc bởi sức của tham ái và sân hận, ‘bổn phận’ của họ bị thúc đẩy bởi cưỡng ép, chẳng phải chánh pháp chân thật.

Verse 29

देवतिर्यङ्मनुष्याद्या निरयं यांति मानवाः । चंदनागरुकर्पूरप्रमुखा अतिशोभनाः

Con người khi mắc lưới mê vọng thì rơi vào địa ngục—dù theo sinh loại là chư thiên, loài vật hay loài người. Gỗ đàn hương, trầm hương, long não và các thứ ấy tuy thơm ngát, mỹ lệ, vẫn thuộc cõi các pháp hữu vi, hoại diệt.

Verse 30

मलं भवंति यत्स्पर्शात्तच्छरीरं कथं सुखम् । भक्ष्यभोज्यादयः सर्वे पदार्था अतिशोभनाः

Vật gì chỉ cần chạm vào đã thành nhơ uế, thân ấy sao có thể là hạnh phúc? Các món ăn để hưởng thụ và mọi đối tượng khác, dẫu rất khả ái, vẫn không ban lạc bền lâu.

Verse 31

विष्ठा भवंति यत्संगात्तच्छरीरं कथं सुखम् । सुगंधि शीतलं तोयं मूत्रं यत्संगमाद्भवेत्

Do sự tiếp xúc nào mà phân uế sinh ra—thân ấy sao có thể là chỗ nương của an lạc? Và do sự tiếp xúc nào mà nước tiểu phát sinh—nước ấy sao có thể thơm ngát và mát lành?

Verse 32

तत्कथं शोभनं पिंडं भवेद्ब्रूहि कपेऽधुना । अतीव धवलाः शुद्धाः पटा यत्संगमेनहि

Vậy hãy nói cho ta ngay bây giờ, hỡi loài khỉ—khối thân này sao có thể thật sự đẹp đẽ? Vì chỉ cần chạm vào nó, ngay cả vải vóc rất trắng và thanh sạch cũng trở nên nhơ bẩn.

Verse 33

भवंति मलिनाः स्वेदात्तत्कथं शोभनं भवेत । श्रूयतां परमार्थो मे हनूमन्वायुनंदन

Do mồ hôi mà chúng trở nên nhơ bẩn—vậy sao có thể gọi là đẹp? Hãy lắng nghe giáo huấn tối thượng của ta, hỡi Hanumān, con của Vāyu.

Verse 34

अस्मिन्संसारगर्ते तु किंचित्सौख्यं न विद्यते । प्रथमं जंतुराप्नोति जन्म बाल्यं ततः परम्

Trong hố sâu của luân hồi này, hoàn toàn không có chút hạnh phúc chân thật nào. Trước hết hữu tình thọ sinh, rồi sau đó là thời thơ ấu.

Verse 35

पश्चाद्यौवनमाप्नोति ततो वार्धक्यमश्नुते । पश्चान्मृत्युमवाप्नोति पुनर्जन्म तदश्नुते

Rồi người ấy đạt đến tuổi thanh xuân, kế đó phải chịu cảnh già nua. Sau cùng gặp cái chết—và rồi lại phải thọ nhận tái sinh.

Verse 36

अज्ञानवैभवादेव दुःखमाप्नोति मानवः । तदज्ञान निवृत्तौ तु प्राप्नोति सुखमुत्तमम्

Chính do sức mạnh của vô minh, con người rơi vào khổ đau. Nhưng khi vô minh được trừ diệt, người ấy đạt đến an lạc tối thượng.

Verse 37

अज्ञानस्य निवृत्तिस्तु ज्ञानादेव न कर्मणा । ज्ञानं नाम परं ब्रह्म ज्ञानं वेदांतवाक्यजम्

Sự đoạn trừ vô minh chỉ do trí tuệ mà có, không do nghi lễ hành nghiệp. Trí tuệ ấy chính là Phạm Thiên tối thượng—trí tuệ sinh từ những lời dạy của Vedānta.

Verse 39

तज्ज्ञानं च विरक्तस्य जायते नेतरस्य हि । मुख्याधिकारिणः सत्यमाचार्यस्य प्रसादतः

Trí tuệ ấy chỉ khởi sinh nơi người đã ly tham, không sinh nơi kẻ khác. Với hành giả đủ tư cách chân chính, nó đến—quả thật—nhờ ân phúc của bậc Thầy (Ācārya).

Verse 40

जाग्रतं च स्वपंतं च भुंजंतं च स्थितं तथा । इमं जनं सदा क्रूरः कृतांतः परिकर्षति

Dù đang thức hay ngủ, dù đang ăn hay chỉ đứng yên—người này luôn bị Kṛtānta, Tử thần nghiệt ngã, lôi kéo không ngừng.

Verse 41

सर्वे क्षयांता निचयाः पतनांताः समुच्छ्रयाः । संयोगा विप्रयोगांता मरणांतं च जीवितम्

Mọi tích tụ đều kết thúc trong hao mòn; mọi thăng cao đều kết thúc trong sa ngã. Mọi hội ngộ đều kết thúc trong ly biệt—và chính đời sống cũng kết thúc bằng cái chết.

Verse 42

यथा फलानां पक्वानां नान्यत्र पतनाद्भयम् । यथा नराणां जातानां नान्यत्र पतनाद्भयम्

Như trái chín chẳng sợ gì ngoài nỗi rơi rụng, cũng vậy, người đã sinh ra chẳng sợ gì ngoài sự sa rơi tất yếu—chính là cái chết.

Verse 43

यथा गृहं दृढस्तंभं जीर्णं काले विनश्यति । एवं विनश्यंति नरा जरामृत्युवशंगताः

Như ngôi nhà dù cột kèo vững chắc, khi đã mục nát thì theo thời gian cũng tiêu hoại; cũng vậy, con người tiêu vong khi đã rơi vào quyền lực của già nua và tử thần.

Verse 44

अहोरात्रस्य गमनान्नृणामायुर्विनश्यति । आत्मानमनुशोच त्वं किमन्यमनुशोचसि

Ngày đêm trôi qua, thọ mạng của con người dần hao mòn. Hãy thương xót và chăm lo cho chính mình—cớ sao lại than khóc cho người khác?

Verse 45

नश्यत्यायुः स्थितस्यापि धावतोऽपि कपीश्वर । सहैव मृत्युर्व्रजति सह मृत्युर्निषीदति

Hỡi Chúa tể loài khỉ! Thọ mạng vẫn tiêu mòn—dù đứng yên hay chạy. Tử thần cùng đi với người, và tử thần cũng cùng ngồi với người.

Verse 46

चरित्वा दूरदेशं च सह मृत्युर्निवर्तते । शरीरे वलयः प्राप्ताः श्वेता जाताः शिरोरुहाः

Dẫu đã đi đến những xứ sở xa xôi, tử thần vẫn trở về cùng người ấy. Nếp nhăn hiện trên thân; tóc trên đầu hóa bạc trắng.

Verse 47

जीर्यते जरया देहः श्वासकासादिना तथा । यथा काष्ठं च काष्ठं च समेयातां महोदधौ

Thân này mục rã bởi tuổi già, lại cũng bởi các bệnh như khó thở và ho v.v.; như khúc gỗ này với khúc gỗ kia có thể trôi mà gặp nhau giữa đại dương mênh mông.

Verse 48

समेत्य च व्यपेयातां कालयोगेन वानर । एवं भार्या च पुत्रश्च वधुक्षेत्रधनानि च

Dẫu đã gặp nhau, hỡi Vānara, theo sự vận hành của thời gian họ cũng phải lìa xa. Cũng vậy, người ta phải rời bỏ vợ, con, nàng dâu, ruộng vườn và của cải.

Verse 49

क्वचित्संभूय गच्छंति पुनरन्यत्र वानर । यथा हि पांथं गच्छंतं पथि कश्चित्पथि स्थितः

Có khi người ta tụ hội rồi lại đi đến nơi khác, hỡi Vānara; như trên đường, kẻ đứng bên đường gặp người lữ hành đang đi qua.

Verse 50

अहमप्या गमिष्यामि भवद्भिः साकमित्यथ । कंचित्कालं समेतौ तौ पुनरन्यत्र गच्छतः

“Ta cũng sẽ đi cùng các ngươi,” nói vậy rồi cùng lên đường. Một thời gian hai người đồng hành, rồi lại rẽ đi về những nơi khác nhau.

Verse 51

एवं भार्यासुतादीनां संगमो नश्वरः कपे । शरीरजन्मना साकं मृत्युः संजायते ध्रुवम्

Vì thế, sự sum họp với vợ con và các duyên khác đều là vô thường, hỡi Kapi. Cùng với sự sinh ra của thân này, cái chết cũng chắc chắn sinh khởi.

Verse 52

अवश्यंभाविमरणे न हि जातु प्रतिक्रिया । एतच्छरीरपाते तु देही कर्मगतिं गतः

Đối với cái chết tất yếu phải đến, tuyệt nhiên không có phương kế đối trị. Khi thân này rơi rụng, linh hồn mang thân đi theo lộ trình do nghiệp của chính mình định đoạt.

Verse 53

प्राप्य पिंडांतरं वत्स पूर्वपिंडं त्यजत्यसौ । प्राणिनां न सदैकत्र वासो भवति वानर

Này con yêu, khi đạt được một thân thể khác, nó liền bỏ thân trước. Hỡi Vānara, chúng sinh không ở mãi một nơi hay một trạng thái duy nhất.

Verse 54

स्वस्वकर्मवशात्सर्वे वियुज्यंते पृथक्पृथक् । यथा प्राणिशरीराणि नश्यंति च भवंति च

Dưới sự chi phối của nghiệp riêng, tất cả đều lìa nhau—mỗi người mỗi ngả—như thân của chúng sinh hoại diệt rồi lại sinh thành.

Verse 55

आत्मनो जन्ममरणे नैव स्तः कपिसत्तम । अतस्त्वमंजनासूनो विशोकं ज्ञानमद्वयं

Hỡi bậc tối thắng trong loài khỉ, đối với Chân Ngã thật không có sinh cũng không có tử. Vì vậy, hỡi con của Añjanā, hãy an trụ trong trí tuệ bất nhị, lìa mọi sầu khổ.

Verse 56

सद्रूपममलं ब्रह्म चिंतयस्व दिवानिशम् । त्वत्कृतं मत्कृतं कर्म मत्कृतं त्वाकृतं तथा

Hãy ngày đêm quán niệm Brahman—thực hữu, thanh tịnh, không vết nhơ. Và hãy biết: nghiệp do ngươi làm trở thành của ta; nghiệp do ta làm cũng trở thành của ngươi.

Verse 57

मल्लिंगस्थापनं तस्मात्त्वल्लिंग स्थापनं कपे । मुहूर्तातिक्रमाल्लिंगं सैकतं सीतया कृतम्

Vì vậy, hỡi Vānara, việc ta an vị liṅga cũng chính là việc ngươi an vị liṅga. Khi muhurta sắp trôi qua, Sītā đã nặn một liṅga bằng cát.

Verse 58

मयात्र स्थापितं तस्मात्कोपं दुःखं च मा कुरु । कैलासादागतं लिंगं स्थापयास्मिच्छुभे दिने

Vì ta đã an vị tại đây rồi, ngươi chớ khởi giận hay sầu. Trong ngày cát tường này, ta sẽ an vị liṅga đã đến từ Kailāsa.

Verse 59

तव नाम्ना त्विदं लिंगं यातु लोकत्रये प्रथाम् । हनूमदीश्वरं दृष्ट्वा द्रष्टव्यो राघवेश्वरः

Nguyện liṅga này mang danh ngươi mà vang khắp ba cõi. Đã chiêm bái Hanūmadīśvara thì cũng nên chiêm bái Rāghaveśvara.

Verse 60

ब्रह्मराक्षसयूथानि हतानि भवता कपे । अतः स्वनाम्ना लिंगस्य स्थापनात्त्वं प्रमोक्ष्यसे

Hỡi Kapi, các bầy brahma-rākṣasa đã bị ngươi sát diệt. Vì thế, khi lập liṅga mang chính danh ngươi, ngươi sẽ được giải thoát trọn vẹn khỏi gánh nặng ấy.

Verse 61

स्वयं हरेण दत्तं तु हनूमन्नामकं शिवम् । संपश्यन्रामनाथं च कृतकृत्यो भवेन्नरः

Liṅga Śiva mang danh Hanūmān ấy quả thật do chính Hari ban tặng. Người nào chiêm bái liṅga ấy cùng với Rāmanātha thì trở thành bậc viên mãn, đời đã trọn nghĩa.

Verse 62

योजनानां सहस्रेऽपि स्मृत्वा लिंगं हनूमतः । रामनाथेश्वरं चापि स्मृत्वा सायुज्यमाप्नुयात्

Dẫu ở xa đến ngàn do-tuần, ai tưởng niệm liṅga của Hanūmān và cũng tưởng niệm Rāmanātheśvara, người ấy đạt sāyujya—hợp nhất thân mật với Śiva.

Verse 63

तेनेष्टं सर्वयज्ञैश्च तपश्चाकारि कृत्स्नशः । येन दृष्टौ महादेवौ हनूमद्राघवेश्वरौ

Nhờ thị kiến và lòng bhakti ấy, như thể mọi tế lễ yajña đều đã hoàn thành và mọi khổ hạnh tapa đều viên mãn; vì nhờ đó người ta được thấy hai bậc Đại Chúa: Hanūmad-Īśvara và Rāghaveśvara.

Verse 64

हनूमता कृतं लिंगं यच्च लिंगं मया कृतम् । जानकीयं च यल्लिंगं यल्लिंगं लक्ष्मणेश्वरम्

Liṅga do Hanūmān tạo lập; liṅga do ta tạo lập; liṅga của Jānakī (Sītā); và liṅga được biết đến với danh hiệu Lakṣmaṇeśvara—đều là những thánh tướng nơi đây.

Verse 65

सुग्रीवेण कृतं यच्च सेतुकर्त्रा नलेन च । अंगदेन च नीलेन तथा जांबवता कृतम्

Lại có liṅga do Sugrīva tạo; liṅga do Nala, vị kiến tạo cây cầu, dựng nên; cùng các liṅga do Aṅgada, Nīla và cả Jāmbavān tạo lập.

Verse 66

विभीषणेन यच्चापि रत्नलिंगं प्रतिष्ठितम् । इन्द्राद्यैश्च कृतं लिंगं यच्छेषाद्यैः प्रतिष्ठितम्

Và còn có bảo liṅga bằng châu báu do Vibhīṣaṇa an vị; liṅga do Indra cùng chư thiên tạo tác; và liṅga được Śeṣa cùng các vị khác an lập.

Verse 67

इत्येकादशरूपोऽयं शिवः साक्षाद्विभासते । सदा ह्येतेषु लिंगेषु संनिधत्ते महेश्वरः

Như vậy, Śiva hiển lộ rực sáng nơi đây trong mười một hình tướng. Vì Maheśvara hằng luôn an trụ với sự hiện diện trong các liṅga này.

Verse 68

तत्स्वपापौघशुद्ध्यर्थं स्थापयस्व महेश्वरम् । अथ चेत्त्वं महाभाग लिंगमुत्सादयिष्यसि

Vì thế, để tẩy sạch muôn vàn tội lỗi của chính mình, hãy thiết lập Maheśvara. Nhưng nếu ngươi, hỡi bậc đại phúc, định nhổ bỏ liṅga ấy—

Verse 69

मयात्र स्थापितं वत्स सीतया सैकतं कृतम् । स्थापयिष्यामि च ततो लिंगमेतत्त्वया कृतम्

Hỡi con yêu, ta đã thiết lập (một liṅga) tại đây; và Sītā đã nắn một liṅga bằng cát. Rồi sau đó, ta cũng sẽ thiết lập liṅga này do con tạo nên.

Verse 70

पातालं सुतलं प्राप्य वितलं च रसातलम् । तलातलं च तदिदं भेदयित्वा तु तिष्ठति

Vươn xuống đến Pātāla và Sutala, xuyên qua Vitala và Rasātala, cùng cả Talātala nữa—liṅga này đứng vững sau khi chẻ thông các cõi hạ giới ấy.

Verse 71

प्रतिष्ठितं मया लिंगं भेत्तुं कस्य बलं भवेत् । उत्तिष्ठ लिंगमुद्वास्य मयैतत्स्थापितं कपे

Liṅga này do chính ta thiết lập—ai có sức đủ để phá vỡ? Hãy đứng dậy; thôi việc nhổ bỏ liṅga ấy. Hỡi Vānara, điều này đã được ta thiết lập.

Verse 72

त्वया समाहृतं लिंगं स्थापयस्वाशु मा शुचः । इत्युक्तस्तं प्रणम्याथाज्ञातसत्त्वोऽथ वानरः

“Hãy mau an vị liṅga mà ngươi đã mang đến; chớ sầu muộn.” Được dạy như vậy, vị anh hùng vānara cúi đầu đảnh lễ; rồi vānara ấy—sức mạnh chân thật còn chưa được biết trọn—liền bắt tay vào việc.

Verse 73

उद्वासयामि वेगेन सैकतं लिंगमुत्त मम् । संस्थापयामि कैलासादानीतं लिंगमादरात्

“Ta sẽ mau chóng thỉnh dời liṅga cát tuyệt hảo ấy, và với lòng cung kính sẽ an vị liṅga được mang từ Kailāsa.”

Verse 74

उद्वासने सैकतस्य कियान्भारो भवेन्मम । चेतसैवं विचार्यायं हनूमान्मारुता त्मजः

“Việc dời liṅga làm bằng cát thì có gánh nặng gì đối với ta?” Nghĩ vậy trong tâm, Hanumān—con của Māruta—liền sửa soạn hành động.

Verse 75

पश्यतां सर्वदेवानां मुनीनां कपिरक्षसाम् । पश्यतो रामचन्द्रस्य लक्ष्मणस्यापि पश्यतः

Khi tất cả chư thiên, các bậc hiền triết, loài vānara và các rākṣasa đều dõi nhìn—khi Rāmacandra đang nhìn, và Lakṣmaṇa cũng đang nhìn—

Verse 76

पश्यंत्या अपि वैदेह्या लिंगं तत्सैकतं बलात् । पाणिना सर्वयत्नेन जग्राह तरसा बली

Ngay cả khi Vaidehī (Sītā) đang dõi nhìn, vị dũng mãnh ấy dùng tay nắm lấy liṅga bằng cát kia, gắng hết mọi sức, mạnh mẽ và thật mau lẹ.

Verse 77

यत्नेन महता चायं चालयन्नपि मारुतिः । नालं चालयितुं ह्यासीत्सैकतं लिंगमोजसा

Dẫu Māruti gắng sức phi thường để lay chuyển, nhưng dù có uy lực của mình, ngài vẫn không thể dịch chuyển dù chỉ chút nào liṅga làm bằng cát ấy.

Verse 78

ततः किलकिलाशब्दं कुर्वन्वानरपुंगवः । पुच्छमुद्यम्य पाणिभ्यां निरास्थत्तन्निजौजसा

Bấy giờ, bậc hùng vương trong loài khỉ vừa gầm vang náo động, vừa nâng đuôi lên và dùng cả hai tay đánh vào đó bằng chính sức lực của mình.

Verse 79

इत्यनेकप्रकारेण चाल यन्नपि वानरः । नैव चालयितुं शक्तो बभूव पवनात्मजः

Vì thế, dù con khỉ thử lay chuyển bằng muôn cách, nhưng con của Thần Gió vẫn hoàn toàn không thể làm nó dịch chuyển.

Verse 80

तद्वेष्टयित्वा पुच्छेन पाणिभ्यां धरणीं स्पृशन् । उत्पपाताथ तरसा व्योम्नि वायुसुतः कपिः

Rồi ngài quấn nó bằng chiếc đuôi, hai tay chạm đất, và con khỉ—con của Vāyu—liền bật vọt thật nhanh lên trời cao.

Verse 81

कंपयन्स धरां सर्वां सप्तद्वीपां सपर्वतम् । लिंगस्य क्रोशमात्रे तु मूर्च्छितो रुधिरं वमन्

Làm rung chuyển toàn cõi đất—cùng bảy châu và núi non—ngài chỉ kéo được liṅga ấy đúng một krośa; rồi ngất lịm và thổ huyết.

Verse 82

पपात हनुमान्विप्राः कंपितांगो धरातले । पततो वायुपुत्रस्य वक्त्राच्च नयनद्वयात्

Hỡi các vị Bà-la-môn, Hanumān ngã xuống mặt đất, toàn thân run rẩy. Khi người con của Vāyu gục xuống, máu liền trào ra từ miệng và từ cả hai mắt.

Verse 83

नासापुटाच्छ्रोत्ररंध्रादपानाच्च द्विजोत्तमाः । रुधिरौघः प्रसुस्राव रक्तकुण्ड मभूच्च तत्

Hỡi bậc tối thượng trong hàng nhị sinh, từ hai lỗ mũi, từ các lỗ tai và cả từ hạ bộ, những dòng máu cuồn cuộn tuôn ra; và tại đó hình thành một vũng máu.

Verse 84

ततो हाहाकृतं सर्वं सदेवासुरमानुषम् । धावंतौ कपिभिः सार्द्धमुभौ तौ रामलक्ष्मणौ

Rồi tiếng than khóc vang dậy khắp nơi—giữa chư thiên, a-tu-la và loài người. Rāma và Lakṣmaṇa, cả hai, cùng đoàn quân khỉ lao chạy tới.

Verse 85

जानकीसहितौ विप्रा ह्यास्तां शोकाकुलौ तदा । सीतया सहितौ वीरौ वानरैश्च महाबलौ

Hỡi các vị Bà-la-môn, khi ấy hai vị dũng sĩ—cùng với Jānakī (Sītā) và được các khỉ hùng mạnh tháp tùng—đứng lặng, lòng ngập tràn sầu muộn.

Verse 86

रुरुचाते तदा विप्रा गन्धमादनपर्वते । यथा तारागणयुतौ रजन्यां शशि भास्करौ

Hỡi các vị Bà-la-môn, khi ấy trên núi Gandhamādana, hai vị rực sáng huy hoàng—như trăng và mặt trời cùng hiện trong đêm, có muôn vì sao vây quanh.

Verse 87

ददर्शतुर्हनूमंतं चूर्णीकृतकलेवरम् । मूर्च्छितं पतितं भूमौ वमन्तं रुधिरं मुखात्

Họ nhìn thấy Hanuman, thân thể nát tan, ngất xỉu và ngã xuống đất, miệng thổ huyết.

Verse 88

विलोक्य कपयः सर्वे हाहाकृत्वाऽपतन्भुवि । कराभ्यां सदयं सीता हनूमंतं मरुत्सुतम्

Thấy cảnh tượng đó, tất cả loài khỉ đều kêu khóc thảm thiết và ngã xuống đất. Với lòng từ bi, Sita chạm tay vào Hanuman, con trai của Thần Gió.

Verse 89

ताततातेति पस्पर्श पतितं धरणीतले । रामोऽपि दृष्ट्वा पतितं हनूमंतं कपीश्वरम्

Vừa khóc vừa gọi "Cha ơi! Cha ơi!", nàng chạm vào người đang nằm trên mặt đất. Rama cũng vậy, khi nhìn thấy Hanuman—chúa tể loài khỉ—nằm gục xuống.

Verse 90

आरोप्यांकं स्वपाणिभ्यामाममर्श कलेवरम् । विमुंचन्नेत्रजं वारि वायुजं चाव्रवीद्द्विजाः

Nâng chàng lên đùi bằng chính đôi tay mình, Rama nhẹ nhàng vuốt ve thân thể chàng. Rơi lệ, ngài nói với Hanuman, con trai của Vayu—Hỡi các Bà-la-môn.