Adhyaya 18

Verse 1

श्रीसूत उवाच । कुंभसंभवतीर्थेऽस्मिन्विधायाभिषवं नरः । रामकुंडं ततः पुण्यं गच्छेत्पापविमुक्तये

Śrī Sūta nói: Sau khi tắm gội đúng nghi thức tại thánh địa Kumbhasaṃbhava-tīrtha này, người ấy nên đến Rāmakūṇḍa thanh tịnh, để được giải thoát khỏi tội lỗi.

Verse 2

रघुनाथसरः पुण्यं द्विजाः पापहरं तथा । रघुनाथसरस्तीरे कृतो यज्ञोऽल्पदक्षिणः

Hỡi các bậc dvija, hồ Raghunātha là nơi thánh thiện và cũng có năng lực trừ diệt tội lỗi. Trên bờ hồ ấy đã từng cử hành một lễ tế yajña với dakṣiṇā chỉ ít ỏi.

Verse 3

संपूर्णफलदो भूयात्स्वाध्यायोऽपि जपस्तथा । रघुनाथ सरस्तीरे मुष्टिमात्रमपि द्विजाः

Hỡi các bậc dvija, nơi bờ hồ Raghunātha, dù là svādhyāya hay japa, chỉ cần thực hành dù chỉ một nắm nhỏ cũng trở thành viên mãn quả phúc.

Verse 4

दत्तं चेद्वेदविदुषे तदनंतगुणं भवेत् । रामतीर्थं समुद्दिश्य वक्ष्यामि मुनिपुंगवाः

Nếu đem bố thí cho bậc thông hiểu Veda, công đức ấy trở nên vô lượng. Hỡi các bậc hiền thánh tối thượng, nay ta sẽ nói, lấy Rāma-tīrtha làm điểm quy chiếu.

Verse 5

इतिहासं महापुण्यं सर्वपातकनाशनम् । सुतीक्ष्णनामा विप्रेंद्रो मुनिर्नियतमानसः

Đây là thánh sử đại phước, diệt trừ mọi tội lỗi. Có một vị hiền triết, bậc tối thượng trong hàng Bà-la-môn, tên là Sutīkṣṇa, tâm ý nghiêm trì kỷ luật và thanh tịnh.

Verse 6

अगस्त्यशिष्यो रामस्य चरणाब्जविचिंतकः । रामचंद्रसरस्तीरे तपस्तेपे सुदुष्करम्

Là đệ tử của Agastya, luôn quán niệm hoa sen nơi bàn chân của Rāma, ngài đã thực hành khổ hạnh vô cùng khó nhọc bên bờ hồ Rāmacandra.

Verse 7

जपन्षडक्षरं मंत्रं रामचंद्राधिदैवतम् । नित्यं स पंचसाहस्रं मत्रराजमतंद्रितः

Ngài trì tụng thần chú sáu âm, lấy Rāmacandra làm vị chủ thần. Không hề mệt mỏi, mỗi ngày ngài tụng “vua của các thần chú” năm nghìn lần.

Verse 8

जजाप कुर्वन्स्नानं च रघुनाथसरोजले । भिक्षाशी नियताहारो जितक्रोधो जितेंद्रियः

Ngay cả khi tắm trong làn nước hồ Raghunātha như nước sen, ngài vẫn tiếp tục trì niệm. Sống bằng khất thực, tiết chế ẩm thực, chế ngự sân hận và điều phục các căn.

Verse 9

एवं सुतीक्ष्णो विप्रेंद्रा बहुकालमवर्तत । ततः कदाचित्स मुनीरामं ध्याय न्सदा हृदि । तुष्टाव सीतासहितं रामचंद्रं सभक्तिकम्

Như vậy, hỡi bậc tối thượng trong hàng Bà-la-môn, Sutīkṣṇa đã sống như thế trong thời gian dài. Rồi một lần, vị ẩn sĩ—luôn thiền quán Rāma trong tim—đã tán thán Rāmacandra cùng với Sītā bằng trọn vẹn lòng sùng kính.

Verse 10

सुतीक्ष्ण उवाच । नमस्ते जानकीनाथ नमस्ते हनुमत्प्रिय

Sutīkṣṇa thưa: “Kính lễ Ngài, ô Chúa tể của Jānakī (Sītā); kính lễ Ngài, ô Đấng được Hanumān yêu kính.”

Verse 11

नमस्ते कौशिकमुनेर्यागरक्षणदीक्षित । नमस्ते कौसलेयाय विश्वामित्रप्रियाय च

“Kính lễ Ngài, Đấng đã thọ nguyện bảo hộ lễ tế của hiền thánh Kauśika; kính lễ Ngài, ô con của Kauśalyā, cũng là Đấng được Viśvāmitra yêu kính.”

Verse 12

नमस्ते हरकोदण्डभंजकामरसेवित । मारीचांतक राजेंद्र ताटकाप्राणनाशन

“Kính lễ Ngài, Đấng bẻ gãy cung của Hara (Śiva), được chư thiên bất tử phụng thờ; Đấng diệt Mārīca, ô bậc vương tối thượng, Đấng đoạn tuyệt mạng sống của Tāṭakā.”

Verse 13

कबंधारे हरे तुभ्यं नमो दशरथात्मज । जामदग्न्यजिते तुभ्यं खरविध्वंसिने नमः

“Kính lễ Ngài, ô Hari, Đấng trừ diệt Kabandha; kính bái Ngài, ô con của Daśaratha. Kính lễ Ngài, Đấng chiến thắng Jāmadagnya (Paraśurāma); kính lễ Ngài, Đấng hủy diệt Khara.”

Verse 14

नमः सुग्रीवनाथाय नमो वालिहराय ते । विभीषणभयक्लेशहारिणे मलहारिणे

“Kính lễ Ngài, Đấng là chúa tể và bậc hộ trì của Sugrīva; kính lễ Ngài, Đấng diệt Vāli. Kính lễ Ngài, Đấng xua tan sợ hãi và khổ não của Vibhīṣaṇa, Đấng tẩy trừ cấu uế.”

Verse 15

अहल्यादुःखसंहर्त्रे नमस्ते भरताग्रज । अंभोधिगर्वसंहर्त्रे तस्मिन्सेतु कृते नमः

Xin đảnh lễ Ngài, Đấng diệt trừ khổ đau của Ahalyā; xin đảnh lễ Ngài, bậc huynh trưởng của Bharata. Xin đảnh lễ Ngài, Đấng hạ bệ kiêu mạn của đại dương—xin đảnh lễ Ngài, Đấng khiến cây cầu Setu được dựng nên.

Verse 16

तारकब्रह्मणे तुभ्यं लक्ष्मणाग्रज ते नमः । रक्षःसंहारिणे तुभ्यं नमो रावणमर्द्दिने

Xin đảnh lễ Ngài, Brahman cứu độ đưa người vượt qua bờ mê; xin đảnh lễ Ngài, bậc huynh trưởng của Lakṣmaṇa. Xin đảnh lễ Ngài, Đấng diệt trừ loài Rākṣasa; xin đảnh lễ Ngài, Đấng nghiền nát Rāvaṇa.

Verse 17

कोदण्डधारिणे तुभ्यं सर्व रक्षाविधायिने । इति स्तुवन्मुनिः सोऽयं सुतीक्ष्णो राममन्वहम्

Xin đảnh lễ Ngài, Đấng mang cung Kodanda, Đấng ban hộ trì mọi bề. Tán dương như thế, hiền thánh Sutīkṣṇa đã ca ngợi Rāma ngày này qua ngày khác.

Verse 18

निनाय कालमनिशं रामचंद्रनिषण्णधीः । एवमभ्यसतस्तस्य राम मन्त्रं षडक्षरम्

Với tâm trí an trụ trong Rāmacandra, ông trải thời gian không ngừng nghỉ suốt ngày đêm. Nhờ tu tập như vậy, Rāma-mantra sáu âm trở thành pháp hành thường hằng của ông.

Verse 19

स्तुवतो रामचंद्रं च स्तोत्रेणानेन सुव्रताः । तीर्थे च रघुनाथस्य कुर्वतः स्नानमन्वहम्

Hỡi những bậc giữ giới nguyện thanh tịnh, khi ông tán dương Rāmacandra bằng bài tán này, và khi ông tắm gội mỗi ngày tại thánh địa (tīrtha) của Raghunātha…

Verse 20

अभवन्निश्चला भक्ती रामचंद्रेतिनिर्मला । अभूदद्वैतविज्ञानं प्रत्यगात्मैकलक्षणम्

Nhờ sự tưởng niệm thanh tịnh về Rāmacandra, lòng bhakti kiên định và vô cấu đã khởi sinh; và trí tuệ bất nhị cũng bừng sáng—dấu ấn của sự chứng ngộ trực tiếp về một Chân Ngã nội tại duy nhất.

Verse 21

अनधीतत्रयीज्ञानं तथैवाश्रुतवेदनम् । परकायप्रवेशे च सामर्थ्यमभवद्द्विजाः

Dẫu không học Tam Veda và cũng chưa từng nghe Veda, tri kiến về Veda vẫn khởi lên nơi người ấy; và, hỡi các bậc dvija, năng lực nhập vào thân kẻ khác (parakāya-praveśa) cũng hiển lộ.

Verse 22

आकाशगमने शक्तिः कलावैदग्ध्यमेव च । अश्रुतानां च शास्त्राणामभिज्ञानं विना गुरुम्

Năng lực du hành giữa hư không và sự tinh thông các nghệ thuật cũng phát sinh; lại thêm tri thức về những śāstra chưa từng nghe—không cần đến thầy—cũng tự nhiên hiển lộ.

Verse 23

गमनं सर्वलोकेषु प्रति घातविवर्जितम् । अतींद्रियार्थद्रष्टृत्वं देवैः संभाषणं तथा

Không bị ngăn ngại, người ấy có thể đi khắp mọi cõi; có khả năng thấy biết các thực tại siêu giác quan; và cũng có thể đối thoại cùng chư thiên.

Verse 24

पिपीलिकादिजंतूनां वार्ताज्ञानमपि द्विजाः । ब्रह्मविष्णुमहादेवलोकेषु गमनं तथा

Hỡi các bậc dvija, ngay cả tri thức về lời ‘nói’ và việc làm của loài hữu tình như kiến cũng phát sinh; và cũng có năng lực du hành đến các cõi của Brahmā, Viṣṇu và Mahādeva.

Verse 25

चतुर्दशसु लोकेषु स्वाधीनगमनं तथा । एतान्यन्यानि सर्वाणि योगिलभ्यानि सत्तमाः

Trong mười bốn cõi, có thể tự do đi lại theo ý muốn. Hỡi bậc hiền thiện tối thượng, tất cả những năng lực ấy và các năng lực khác đều là thành tựu mà các yogi có thể đạt được.

Verse 26

सुतीक्ष्णस्याभवन्विप्रा रामा तीर्थनिषेवणात् । एवंप्रभावं तत्तीर्थं महापातकनाशनम्

Hỡi các bà-la-môn, đối với Sutīkṣṇa, những quả báo này phát sinh nhờ chuyên tâm nương tựa Rāma-tīrtha. Tirtha ấy có uy lực như vậy—diệt trừ cả những đại tội.

Verse 27

महासिद्धिकरं पुण्यमपमृत्युविनाशनम् । भुक्तिमुक्तिप्रदं पुंसां नरकक्लेशना शनम्

Đây là điều thánh thiện, ban đại thành tựu và diệt trừ cái chết yểu. Nó trao cho con người cả hưởng thụ thế gian lẫn giải thoát, và xóa bỏ khổ hình địa ngục.

Verse 28

रामभक्तिप्रदं नित्यं संसारोच्छेदकारणम् । अस्य तीरे महल्लिंगं स्थापयित्वा रघूद्वहः । पूजयामास तल्लिंगं लोकानुग्रहका म्यया

Nơi ấy mãi mãi ban Rāma-bhakti và trở thành nhân duyên chặt đứt saṃsāra. Trên bờ ấy, hậu duệ dòng Raghu đã dựng một đại liṅga và thờ phụng liṅga ấy, mong đem lợi lạc cho các cõi.

Verse 29

रामतीर्थे महापुण्ये स्नात्वा तल्लिंगदर्शनात् । नराणां मुक्तिरेव स्यात्किमुतान्या विभूतयः

Tắm gội tại Rāma-tīrtha đại phước và chiêm bái liṅga ấy, con người chắc chắn đạt giải thoát—huống chi những năng lực khác thì còn cần nói gì nữa?

Verse 30

तत्र स्नात्वा शिवं दृष्ट्वा धर्म पुत्रः पुरा द्विजाः । अनृतोक्तिसमुद्भूतदोषान्मुक्तोऽभवत्क्षणात्

Hỡi các bậc Bà-la-môn, thuở xưa Dharmaputra (Yudhiṣṭhira) tắm gội tại đó và được chiêm bái (darśana) Thần Śiva, liền tức khắc thoát khỏi lỗi do lời nói không thật mà sinh ra.

Verse 31

ऋषय ऊचुः असत्यमुदितं कस्माद्धर्मपुत्रेण सूतज । यद्दोषशांतये सस्नौ रामतीथेऽतिपावने

Các ṛṣi thưa rằng: “Hỡi con của Sūta, vì sao Dharmaputra đã thốt lời không thật, khiến để dập yên lỗi ấy ngài phải tắm gội tại Rāmatīrtha tối thượng thanh tịnh?”

Verse 32

श्रीसूत उवाच । युष्माकमृषयो वक्ष्ये यथोक्तमनृतं रणे । छलेन धर्मपुत्रेण यन्नष्टं रामतीर्थके

Śrī Sūta nói: “Hỡi các bậc ṛṣi, ta sẽ kể cho các ngài: trong chiến trận, Dharmaputra đã dùng mưu kế mà thốt lời không thật ra sao, và lỗi ấy đã được tiêu trừ tại Rāmatīrtha như thế nào.”

Verse 33

अन्योन्यं पांडवा विप्रा धर्मपुत्रादयः पुरा । धृतराष्ट्रस्य पुत्राश्च दुर्नोधनमुखास्तदा

Hỡi các bậc vipra, thuở xưa các Pāṇḍava—đứng đầu là Dharmaputra—và các con của Dhṛtarāṣṭra, do Duryodhana cầm đầu, đã đứng đối nghịch nhau.

Verse 34

महद्वै वैरमासाद्य राज्यार्थं विप्रसत्तमाः । महत्या सेनया सार्द्धं कुरुक्षेत्रे समेत्य च

Hỡi bậc Bà-la-môn tối thượng, vì vương quyền mà mối thù lớn bùng lên; rồi họ cùng những đạo quân hùng hậu tụ hội tại Kurukṣetra.

Verse 35

अयुध्यन्समरे वीराः समरेष्वनिवर्तिनः । युद्धं कृत्वा दशदिनं गांगेयः पतितो भुवि

Các dũng sĩ giao chiến nơi sa trường, trong mọi trận đều không hề thoái lui. Sau mười ngày chinh chiến, Gāṅgeya (Bhīṣma) ngã xuống mặt đất.

Verse 36

ततः पंचदिनं भूयो धृष्टद्युम्नेन वीर्यवान् । आचार्यो युयुधे द्रोणो महाबलपराक्रमः

Rồi thêm năm ngày nữa, bậc thầy Droṇa—đại lực, đại dũng—giao chiến cùng Dhṛṣṭadyumna.

Verse 37

अनेकास्त्राणि शस्त्राणि द्रोणाचर्यो महाबली । विसृजन्पांडवानीकं पीडयामास वीर्यवान्

Droṇācārya đại hùng, phóng ra vô số khí giới và thần tiễn, dùng uy lực của mình khiến quân Pāṇḍava chịu khổ não nặng nề.

Verse 38

अथ दिव्यास्त्रविच्छूरो धृष्टद्युम्नो महाबलः । अभिनद्बाणवर्षेण द्रोणसेनामनेकधा

Bấy giờ Dhṛṣṭadyumna đại lực, rực cháy bởi các thần khí, dùng mưa tên mà phá tan quân Droṇa theo nhiều cách.

Verse 39

धृष्टद्युम्नं तदा द्रोणः शरवर्षैरवाकिरत् । पार्थसेना तथा द्रोणबाणवर्षातिपीडिता

Khi ấy Droṇa trút mưa tên phủ kín Dhṛṣṭadyumna. Cũng vậy, quân của Pārtha chịu khổ sở nặng nề bởi trận mưa tiễn của Droṇa.

Verse 40

दशदिक्षु भयाक्रांता विद्रुता द्विजसत्तमाः । ततोऽर्जुनो रणे द्रोणं युयुधे रथिनां वरः

Bị nỗi sợ bao trùm, các bậc nhị sinh tối thượng tán loạn, chạy trốn về mười phương. Khi ấy Arjuna—bậc nhất trong hàng chiến sĩ xa chiến—xông vào giao chiến với Droṇa nơi trận địa.

Verse 41

रणप्रवीणयोस्तत्र विजयद्रोणयो रणे । द्रष्टुं समागतैर्देवैरभूद्व्योमनिरं तरम्

Khi hai bậc tinh thông chiến trận—Vijaya (Arjuna) và Droṇa—giao đấu tại đó, chư thiên tụ hội đến xem, khiến bầu trời chật kín không còn kẽ hở.

Verse 42

द्रोणफाल्गुनयोर्विप्रा नास्ति युद्धोपमा भुवि । सामर्षयोस्तदाचार्यशिष्ययोरभवद्रणः

Hỡi các vị Bà-la-môn, trên cõi đất không có trận chiến nào sánh được với cuộc giao tranh giữa Droṇa và Phālguna. Trận ấy bùng lên giữa thầy và trò, cả hai đều rực cháy khí phách.

Verse 43

द्रोणफाल्गुनयोर्युद्धं द्रोणफाल्गुन योरिव । बहु मेनेऽथ मनसा द्रोणोऽर्जुनपराक्रमम्

Cuộc chiến giữa Droṇa và Phālguna dường như lại là một trận Droṇa–Phālguna nữa tái hiện. Khi ấy, trong lòng Droṇa hết mực kính trọng dũng lực của Arjuna.

Verse 44

ततो द्रोणो महावीर्यं प्रियशिष्यं स फाल्गुनम् । विहाय पांचालबलं समयुध्यत वीर्यवान्

Rồi Droṇa, bậc dũng lực phi thường, gạt quân Pāñcāla sang một bên, trực tiếp giao chiến với Phālguna—người đệ tử yêu quý, đầy uy lực của mình.

Verse 45

सविंशतिसहस्राणि दश तत्रायुतानि च । द्रोणाचार्योऽवधीद्राज्ञां युद्धे सगजवाजिनाम्

Trong trận chiến ấy, Droṇācārya đã giết các vua—cùng voi và ngựa của họ—tổng hai vạn, lại thêm mười ayuta nữa.

Verse 46

धृष्टद्युम्नोऽथ कुपितो द्रोण मभ्यहनच्छरैः । द्रोणश्च पट्टिशं गृह्य धृष्टद्युम्नमताडयत्

Rồi Dhṛṣṭadyumna nổi giận, bắn tên đánh Droṇa; còn Droṇa nắm paṭṭiśa (giáo), liền giáng đòn vào Dhṛṣṭadyumna.

Verse 47

शरैर्विव्याध तं युद्धे तीक्ष्णैरग्निशिखोपमैः । परङ्मुखोऽभवत्तत्र धृष्ट द्युम्नः शराहतः

Trong chiến trận, ông đâm xuyên đối phương bằng những mũi tên sắc như lưỡi lửa; bấy giờ Dhṛṣṭadyumna bị tên bắn trúng, liền quay mặt rời khỏi cuộc giao tranh.

Verse 48

ततो विरथमागत्य धृष्टद्युम्नं वृकोदरः । स्वं स्यंदनं समारोप्य द्रोणाचार्यमथाब्रवीत्

Rồi Vṛkodara (Bhīma) đến bên Dhṛṣṭadyumna đã mất chiến xa; đặt ông lên chiến xa của mình, sau đó nói với Droṇācārya.

Verse 49

स्वकर्मभिरसंतुष्टाः शिक्षितास्त्रा द्विजाधमाः । न युद्ध्येरन्यदि क्रूरा न नश्येरन्नृपा रणे

Không thỏa mãn với bổn phận theo dharma của mình, những brāhmaṇa hèn kém ấy—được huấn luyện về binh khí—trở nên tàn bạo; nếu không, các vua đã chẳng giao chiến, và bậc quân vương cũng chẳng diệt vong nơi trận địa.

Verse 50

अहिंसा हि परो धर्मो ब्राह्मणानां सदा स्मृतः । हिंसया दारपुत्रादीन्रक्षंते व्याधजातयः

Bất bạo lực (ahiṃsā) luôn được ghi nhớ là pháp (dharma) tối thượng của các Bà-la-môn. Thế nhưng các bộ tộc thợ săn lại dùng bạo lực để bảo vệ vợ, con trai và những người thân khác.

Verse 51

हिंसीस्त्वमेकपुत्रार्थे युद्धे स्थित्वा बहून्नृपान् । स चापि ते सुतो ब्रह्मन्हतः शेते रणाजिरे

Vì một người con trai duy nhất, ngươi đã gây bạo lực; đứng giữa chiến trận, ngươi đã giết nhiều vị vua. Thế mà chính người con ấy của ngươi, hỡi Bà-la-môn, lại nằm chết trên chiến địa.

Verse 52

तथापि लज्जा ते नास्ति शोकोऽपीह न जायते । वचनं त्विति भीमस्य सत्यं श्रुत्वा युधिष्ठिरात्

Dẫu vậy, nơi ngươi chẳng có hổ thẹn, và ở đây cũng không khởi lên một niềm sầu. Khi nghe từ Yudhiṣṭhira lời thuật chân thật về lời nói của Bhīma…

Verse 53

निजायुधं स तत्याज पपात स्यंदनो परि । योगवित्प्रायमातस्थे द्रोणाचार्यस्तदा द्विजाः

Ông buông bỏ chính vũ khí của mình và ngã xuống trên chiến xa. Bấy giờ Droṇācārya, bậc thông đạt yoga, hỡi các bậc nhị sinh, đã thực hành prāyopaveśa—nhịn ăn cho đến chết.

Verse 54

तदंतरं परिज्ञाय द्रोणाचार्यस्य पार्श्वतः । खङ्गपाणिः शिरच्छेत्तुमभ्यधावद्रणा जिरे

Nhận ra khoảng khắc sơ hở bên cạnh Droṇācārya, chiến binh tay cầm gươm đã lao vào chiến trường để chém đứt đầu của ngài.

Verse 55

वार्यमाणोऽपि पार्थाद्यैस्तच्छिरश्छेत्तुमुद्ययौ । योगवित्त्वाद्द्रोणमूर्ध्नो ज्योतिरूर्ध्वं दिवं ययौ

Mặc dù bị Partha và những người khác ngăn cản, hắn vẫn cố chém đầu đó. Tuy nhiên, vì Drona là người am hiểu yoga, một luồng ánh sáng đã bay lên từ đỉnh đầu ông và đi về cõi trời.

Verse 56

दृष्टं कृष्णार्जुनकृपधर्मपुत्रादि भिर्मृधे । द्रोणस्यास्य गतप्राणाच्छरीरादच्छिनच्छिरः

Trong trận chiến, Krishna, Arjuna, Kripa, Dharmaputra và những người khác đã chứng kiến: đầu của Drona bị chém khỏi thân xác đã không còn sự sống.

Verse 57

भारद्वाजे हते युद्धे कौरवाः प्राद्रवन्भयात् । जहृषुः पांडवा विप्रा धृष्टद्युम्नादय स्तदा

Khi con trai của Bharadvaja (Drona) bị giết trong trận chiến, quân Kaurava bỏ chạy trong sợ hãi. Hỡi các Bà-la-môn, khi đó phe Pandava cùng với Dhrishtadyumna và những người khác đều vui mừng.

Verse 58

सेनां तां विद्रुतां दृष्ट्वा द्रौणिरूचे सुयोधनम् । एतद्द्रवति कि सैन्यं त्यक्तप्रहरणं नृप

Thấy quân lính đang tháo chạy, Drauni (Ashvatthama) nói với Suyodhana: "Tâu bệ hạ, tại sao đạo quân này lại bỏ chạy và vứt bỏ vũ khí của họ?"

Verse 59

तदा दुर्योधनो राजा स्वयं वक्तु मशक्नुवन् । युद्धे द्रोणवधं वक्तुं कृपाचार्यमचोदयत् । द्रौणयेऽथ कृपाचार्यो वधमूचे गुरोस्तदा

Khi đó vua Duryodhana, không thể tự mình nói ra, đã thúc giục Kripacharya kể lại cái chết của Drona trong trận chiến. Thế là Kripacharya đã kể cho Drauni nghe về việc cha và cũng là thầy của chàng bị giết.

Verse 60

कृप उवाच । अश्वत्थामंस्तव पिता ब्रह्मास्त्रेण मृधे रिपून् । हत्वा निनाय सदनं यमस्य शतशो बली

Kṛpa nói: “Hỡi Aśvatthāmā, phụ thân ngươi—dũng mãnh nơi chiến địa—đã dùng Brahmāstra giết quân thù trong trận chiến, rồi đưa họ hàng trăm người về chốn cư ngụ của Yama.”

Verse 61

दुराधर्षतमं दृष्ट्वा तद्वीर्यं केशवस्तदा । पांडवान्प्राह विप्रेंद्र वाक्यं वाक्यविशारदः

Thấy uy lực bất khả kháng ấy, Keśava bèn, hỡi bậc tối thượng trong hàng Bà-la-môn, ngỏ lời với các Pāṇḍava; Ngài nói năng khéo léo, lời lẽ trọn vẹn tinh tường.

Verse 62

केशव उवाच । द्रोणं जेतुमुपायोऽस्ति पांडवा युधि दुर्जयम्

Keśava nói: “Hỡi các Pāṇḍava, có một phương kế để thắng Droṇa, kẻ khó bề khuất phục nơi chiến trận.”

Verse 63

अश्वत्थात्मा तव सुतो हतो द्रोण मृधेऽधुना । सत्यवादी वदेदेवं यदि प्रामाणिको जनः

“Hỡi Droṇa, ‘Aśvatthāmā, con trai của ngài, nay đã bị giết trong chiến trận’—nếu một người đáng tin, giữ lời chân thật, nói như vậy, thì lời ấy sẽ được tin.”

Verse 64

द्रोणो निवर्तेत रणात्तदा त्यक्त्वायुधं क्षणात् । अत एनां मृषावार्तां धर्मराजोऽधुना वदेत्

“Khi ấy Droṇa sẽ rút khỏi chiến trường, tức khắc buông bỏ vũ khí. Vì vậy Dharmarāja nay nên thốt ra lời báo tin giả này.”

Verse 65

नान्यथा शक्यते जेतुं द्रोणो युद्धविशारदः । धर्माज्जेतुमशक्यं चेद्धर्मं त्यक्त्वाऽप्यरिं जयेत्

Droṇa, bậc tinh thông chiến trận, không thể bị khuất phục bằng cách nào khác. Nếu không thể thắng bằng dharma, thì vì diệt địch, người ta thậm chí có thể buông bỏ dharma mà giành thắng lợi.

Verse 66

इति केशववाक्यं तच्छ्रुत्वा भीमः पृथासतः । पितरं ते समभ्येत्य मिथ्यावाक्यमभाषत

Nghe lời Keśava, Bhīma—con của Pṛthā—đến gần phụ thân của ngươi và thốt ra một lời dối trá.

Verse 67

अश्वत्थामा हतो द्रोण युद्धेऽत्र पतितोऽधुना । द्रोणाचार्योपि तद्वाक्यममन्यत यथार्थतः

“Aśvatthāmā đã bị giết, hỡi Droṇa; nay đã ngã xuống tại đây trong chiến địa.” Ngay cả Droṇācārya cũng ngỡ lời ấy là chân thật.

Verse 68

अविश्वस्य पुनः सोऽथ धर्मजं प्राप्य चाब्रवीत् । धर्मात्मज मृधे सूनुरश्वत्थामा ममाधुना

Nhưng vẫn còn nghi hoặc, ông đến gần Dharmarāja và thưa: “Hỡi con của Dharma, trong trận chiến này, con trai ta Aśvatthāmā nay—”

Verse 69

हतः किं त्वं वदस्वाद्य सत्यवादी भवान्मतः । धर्मपुत्रोऽसत्यभीरुरासीच्चारिजयोत्सुकः

“Nó đã bị giết chăng? Hãy nói cho ta hôm nay—vì ngươi được xem là người nói lời chân thật.” Dharmaputra sợ điều hư dối, nhưng lại khát khao chiến thắng, nên lòng rơi vào giằng co.

Verse 70

किं कर्तव्यं मयाद्येति दोलालोलमना अभूत् । स दृष्ट्वा भीमनिहतमश्वत्थामाभिधं गजम्

“Giờ ta phải làm gì?”—tâm trí ông dao động, không yên. Rồi khi thấy con voi tên Aśvatthāmā bị Bhīma giết, ông liền rơi vào ngờ vực và đắn đo.

Verse 71

अश्वत्थामा हतो युद्धे भीमेनाद्य रणे महान् । इत्थं द्रोणं बभाषेऽसौ धर्मपुत्रश्छलोक्तितः

“Hôm nay, trong trận chiến lớn này, Aśvatthāmā đã bị Bhīma giết.” Nói vậy, Dharmaputra (Yudhiṣṭhira) dùng lời lẽ mang tính đánh lừa mà thưa với Droṇa.

Verse 72

तच्छ्रुत्वा त्वत्पिता शस्त्रं त्यक्त्वा युद्धान्न्यवर्त्तत । अथ धर्मसुतः प्राह परं वारण इत्यपि

Nghe vậy, phụ thân của ngươi liền đặt vũ khí xuống và rút khỏi chiến trận. Rồi con của Dharma lại nói: “Đủ rồi—hãy dừng lại.”

Verse 73

त्यक्तं शस्त्रं न गृह्णीयां युद्धे पुनरिति स्म सः । प्रतिजज्ञे तव पिता वत्स द्रोणो बली पुनः

“Vũ khí đã buông bỏ, ta sẽ không cầm lại để chiến đấu nữa”—ông quả quyết như vậy. Hỡi đứa con yêu dấu, phụ thân ngươi là Droṇa hùng mạnh lại lập lời thệ nguyện thiêng liêng ấy một lần nữa.

Verse 74

अतः शस्त्रं न जग्राह प्रतिज्ञाभंगकातरः । धृष्टद्युम्नं तदा दृष्ट्वा पिता ते मृत्युमात्मनः

Vì sợ phạm lời thệ, ông không cầm vũ khí. Nhưng khi trông thấy Dhṛṣṭadyumna, phụ thân ngươi xem đó như chính Tử thần đến trước mặt mình.

Verse 75

मत्वा प्रायोपवेशेन रथोपस्थे स योगवित् । अशयिष्ट समाधिस्थः प्राणानायम्य वाग्यतः

Quyết tâm thực hiện prāyopaveśa (tuyệt thực thiêng liêng cho đến chết), bậc thầy Yoga đó nằm xuống trên ghế xe ngựa. Nhập vào đại định (samādhi), ông nín thở và giữ im lặng tuyệt đối.

Verse 76

ततो निर्भिद्य मूर्धानं तत्प्राणा निर्ययुः क्षणात् । तदा मृतस्य द्रोणस्य वत्स खङ्गेन तच्छिरः

Sau đó, khi đỉnh đầu nứt ra, sinh khí của ông thoát ra ngay tức khắc. Này con thân yêu, lúc đó đầu của Drona—người đã chết—bị chặt đứt bằng một thanh kiếm.

Verse 77

केशागृहीत्वा हस्तेन धृष्टद्युम्नोऽच्छिनद्युधि । मावधीरिति पार्थाद्याः प्रोचुः सर्वे च सैनिकाः । सर्वैर्निवार्यमाणोपि त्वत्तातं पार्श्वतोऽवधीत्

Nắm lấy tóc ông bằng tay, Dhṛṣṭadyumna đã hạ sát ông ngay giữa trận chiến. 'Đừng giết!' Pārtha và những người khác, cùng tất cả binh lính đều hét lên như vậy. Tuy nhiên, dù bị mọi người ngăn cản, hắn vẫn giết cha của ngươi từ bên hông.

Verse 78

श्रीसूत उवाच । पितरं निहतं श्रुत्वा रुदन्द्रौणिश्चिरं द्विजाः

Śrī Sūta nói: Hỡi các hiền giả, khi nghe tin cha mình đã bị giết, Drauṇi (Aśvatthāmā) đã khóc than trong một thời gian dài.

Verse 79

कोपेन महता तत्र ज्वलन्वाक्यमथाब्रवीत । अनृतं प्रोच्य पितरं न्यस्तशस्त्रं चकार यः

Tại đó, bừng bừng cơn giận dữ dội, hắn thốt ra những lời rực lửa: "Kẻ đã nói dối cha ta và kẻ đã hành động phản bội khi ông đã buông bỏ vũ khí."

Verse 80

पितरं मेऽद्य तं पार्थमप्यन्या थ पांडवान् । गृहीत्वा केशपाशं यस्त्यक्तशस्त्रशिरोऽहनत्

“Hôm nay ta sẽ đánh gục Pārtha (Arjuna), cha ta, và cả các Pāṇḍava khác nữa—kẻ đã nắm túm búi tóc mà giết người đang cúi đầu, đã vứt bỏ vũ khí.”

Verse 81

छद्मना पार्षतं तं च हनिष्याम्यचिरादहम् । कृष्णेन सह पश्यंतु पाण्डवा मत्पराक्रमम्

“Bằng mưu trá, chẳng bao lâu ta cũng sẽ giết Pārṣata (Dhṛṣṭadyumna). Hãy để các Pāṇḍava cùng với Kṛṣṇa chứng kiến uy lực của ta!”

Verse 82

इति द्रौणिर्द्विजास्तत्र प्रतिजज्ञे भयंकरम् । ततोस्तं गत आदित्ये राजानः सर्व एव ते

Như vậy, hỡi các Bà-la-môn, Drauṇi tại đó đã lập một lời thệ nguyện ghê gớm. Rồi khi mặt trời lặn, đêm buông xuống, tất cả các vua (chiến sĩ) ấy đều rút lui.

Verse 83

उभये निहते द्रोणे प्राविशन्पटमण्डपम् । अष्टादशदिनैरेवं निवृत्तमभवद्रणम्

Khi Droṇa đã ngã xuống giữa hai phe, họ bước vào đình trướng. Thế là trong mười tám ngày, cuộc chiến đã chấm dứt.

Verse 84

शल्यं कर्णं तथान्यांश्च दुर्योधनमुखांस्ततः । धार्तराष्ट्रान्निहत्याजौ धर्मराजो युधिष्ठिरः

Sau khi Śalya, Karṇa và những kẻ khác—do Duryodhana cầm đầu—đã bị giết trong chiến trận, Dharmarāja Yudhiṣṭhira liền tiêu diệt quân Dhārtarāṣṭra ngay trên chiến địa.

Verse 85

स्वीयानां च परेषां च मृतानां सांपरायिकम् । अकरोद्विधिवद्विप्राः सार्धं धौम्या दिभिर्द्विजैः

Rồi theo đúng pháp nghi thánh điển, các Bà-la-môn—cùng với hiền giả Dhaumya và các bậc nhị sinh khác—đã cử hành lễ an táng và śrāddha cho những người đã khuất, cả phe mình lẫn phe đối địch.

Verse 86

वंदित्वा धृतराष्ट्रं च सर्वे संभूय पाण्डवाः । धृतराष्ट्राभ्यनुज्ञाता हतशिष्टजनैर्वृताः

Tất cả các Pāṇḍava cùng hội tụ, đảnh lễ Dhṛtarāṣṭra; và được ngài cho phép, họ lên đường, chung quanh là những người còn sống sót sau cuộc tàn sát.

Verse 87

संप्राप्य हास्तिनपुरं प्राविशंस्ते स्वमंदिरम् । ततः कतिपयाहःसु गतेषु किल नागराः

Đến Hāstinapura, họ bước vào cung điện của mình. Rồi sau vài ngày trôi qua, dân chúng trong thành quả thật hướng tâm chú ý đến những việc sẽ tiếp diễn.

Verse 89

धौम्यादिमुनिभिः सार्धं धर्मजस्य महात्मनः । राज्या भिषेचनं कर्तुं प्रारभंत मुनीश्वराः । राज्याभिषेचने तस्य प्रवृत्ते धर्मजस्य तु । अशरीरा ततो वाणी बभाषे धर्मनंदनम्

Cùng với hiền giả Dhaumya và các bậc muni khác, các đại thánh bắt đầu cử hành lễ rājyābhiṣeka cho Dharmarja, bậc đại hồn. Nhưng khi lễ đăng quang vừa khởi sự, một tiếng nói vô hình liền cất lên, gọi đến Dharmanandana.

Verse 90

धर्म पुत्र महाभाग रिपूणामपि वत्सल । राज्याभिषेकं मा कार्षीर्नार्हस्त्वं राज्यपालने

“Hỡi con của Dharma, bậc hữu phúc, người vẫn từ mẫn cả với kẻ thù—chớ cử hành lễ rājyābhiṣeka. Nay ngươi chưa xứng gánh lấy trọng trách hộ trì vương quốc.”

Verse 91

यतस्त्वं छद्मनाचार्यमुक्त्वा सत्यं द्विजोत्तमम् । न्यस्त शस्त्रं रणे राजन्नघातयदलज्जकः

Hỡi Đại vương! Ngài đã dùng mưu trá gọi vị nhị sinh tối thượng ấy là “ācārya” và “người chân thật”; rồi khi ông đã hạ vũ khí giữa chiến trận, ngài không biết hổ thẹn mà khiến ông bị sát hại.

Verse 92

अतस्ते पापबाहुल्यं विद्यते धर्मनंदन । प्रायश्चित्तमकृत्वास्य राज्यपालनकर्मणि

Vì thế, hỡi con của Dharma, tội lỗi nơi ngài đã trở nên dày đặc; nếu không thực hành prāyaścitta (sám hối–tẩy tội), ngài không xứng đáng tiếp tục bổn phận hộ trì và trị vì vương quốc.

Verse 93

नार्हता विद्यते यस्मात्प्रायश्चित्तमतश्चर । इत्युक्त्वा विररामाथ सा तु वागशरीरिणी

Vì không có prāyaścitta thì chẳng còn sự xứng đáng nào; bởi vậy hãy thực hành sám hối–tẩy tội. Nói xong, tiếng nói vô hình ấy liền lặng im.

Verse 94

ततो धर्मसुतो राजा तद्वाक्यं भृशकातरः । मूढोऽहं साहसी क्रूरः पिशुनो लोभमोहितः

Bấy giờ vị vua, con của Dharma, bàng hoàng sâu sắc trước lời ấy và thốt lên: “Ta mê muội—liều lĩnh, tàn bạo, gièm pha, và bị lòng tham làm mờ mắt.”

Verse 95

तुच्छराज्याभिलाषेण कृतवान्पापमीदृशम् । एतत्पापविशुद्ध्यर्थं किं करिष्यामि का गतिः

Vì khát vọng một vương quyền nhỏ nhoi, ta đã phạm tội như thế. Để tẩy sạch tội này, ta phải làm gì—nương tựa nơi đâu?

Verse 96

किं वा दानं प्रदास्यामि कुत्र यास्यामि वा पुनः । इति शोकसमाविष्टे तस्मिन्राजनि धर्मजे

“Ta nên bố thí điều gì? Rồi ta sẽ đi về đâu nữa?” Như vậy, vị vua—con của Dharma—bị nỗi sầu khổ bao trùm.

Verse 97

कृष्णद्वैपायनो व्यासस्समायातस्तदंतिकम् । ततोऽभिवंद्य तं व्यासं प्रत्युत्थाय कृतांजलिः

Kṛṣṇa-Dvaipāyana Vyāsa đến trước mặt vua. Khi ấy, nhà vua đứng dậy nghênh đón, chắp tay và cúi lạy đảnh lễ Vyāsa.

Verse 98

संपूज्यार्घ्यादिना विप्रा भक्तियुक्तेन चेतसा । अदेहवाचा यत्प्रोक्तं तत्सर्वमखिलेन सः

Với tâm trí tràn đầy lòng sùng kính, vua cung kính cúng dường vị hiền thánh bằng lễ vật như arghya. Rồi ngài thuật lại trọn vẹn mọi điều mà tiếng nói vô hình đã phán.

Verse 99

व्यासाय श्रावयामास दुःखितो धर्मनंदनः । श्रुत्वा तदखिलं वाक्यं धर्मजस्य महामुनिः । ध्यात्वा तु सुचिरं कालं ततो वक्तुं प्रच क्रमे

Dharmanaṃdana đang sầu khổ đã thuật lại cho Vyāsa nghe. Nghe trọn lời của con trai Dharma, bậc đại thánh trầm tư rất lâu, rồi mới bắt đầu cất lời.

Verse 100

व्यास उवाच । मा कार्षीस्त्वं भयं राजन्नुपायं प्रब्रवीमि ते । अस्य पापस्य शांत्यर्थं श्रुत्वानुष्ठीयतां त्वया

Vyāsa nói: “Chớ sợ hãi, hỡi Đại vương. Ta sẽ chỉ cho ngài phương cách; để làm lắng dịu tội này, hãy lắng nghe rồi thực hành đúng như lời dạy.”

Verse 101

युधिष्ठिर उवाच । किं तद्ब्रूहि महायोगिन्पाराशर्य कृपानिधे । येन मे पापनाशः स्यादचिरात्तद्वदाधुना

Yudhiṣṭhira thưa: Ôi bậc Đại Du-gi, con của Parāśara, biển cả từ bi—xin chỉ dạy phương tiện để tội lỗi của con được tiêu trừ mau chóng. Xin nói ngay bây giờ.

Verse 102

व्यास उवाच । दक्षिणांभोनिधौ सेतौ गंधमादनपर्वते

Vyāsa nói: Ở Setu nơi biển phương Nam, và tại núi Gandhamādana—

Verse 110

रामसेतुं समुद्दिश्य प्रतस्थे वाहनं विना । दिनैः कतिपयैरेव रामसेतुं जगाम सः

Hướng về Rāmasetu làm đích, người ấy lên đường không cần phương tiện; và chỉ trong vài ngày đã đến được Rāmasetu.

Verse 120

अभिषिक्तोऽथ राज्येऽसौ पालयामास मेदिनीम् । इत्थं धर्मात्मजो विप्रा रामतीर्थनिमज्जनात्

Rồi người ấy được làm lễ quán đảnh lên ngôi và cai trị, che chở cõi đất. Như vậy, hỡi các Brāhmaṇa, bậc có tâm hồn chính pháp ấy—nhờ dìm mình tắm gội tại Rāmatīrtha—(đã đạt được kết quả này).

Verse 123

पठंति येऽ ध्यायमिदं द्विजोत्तमाः शृण्वंति वा ये मनुजा विपातकाः । यास्यंति कैलासमनन्यलभ्यं गत्वा न संयांति पुनश्च जन्म

Những bậc dvija tối thượng tụng đọc chương này, hoặc những người—dẫu mang trọng tội—lắng nghe, sẽ được đến Kailāsa, nơi không thể đạt bằng phương tiện nào khác; đã đến đó rồi thì không còn trở lại vòng tái sinh nữa.