Mantra 49
Rishi: Brahmodya tradition (Vājasaneyin); often transmitted under Yājñavalkya’s authority
Devata: Viṣṇu (trivikrama / three strides)
Chandas: Jagatī/triṣṭubh interface (longer pādas; requires scansion)
Samhita Patha (Devanagari)
पृ॒च्छामि॑ त्वा चि॒तये॑ देवसख॒ यदि॒ त्वमत्र॒ मन॑सा ज॒गन्थ॑ । येषु॒ विष्णु॑स्त्रि॒षु प॒देष्वेष्ट॒स्तेषु॒ विश्वं॒ भुव॑न॒मा वि॑वेशा३
Transliteration
pṛcchā́mi tvā citáye deva-sakha yádi tvám átra mánasā jagántha | yéṣu víṣṇus tríṣu padéṣv éṣṭas téṣu víśvaṃ bhúvanam ā́ vivéśa ||
Translation
Ta hỏi ngươi để được minh tri, hỡi bạn của các thần: nếu tại đây ngươi đã đạt được điều ấy trong tâm. Trong ba bước (trīṇi padāni) nơi Viṣṇu được thờ phụng, vào đó toàn thể thế giới của hữu thể đã đi vào.
Padapatha (Word Analysis)
पृच्छामि । त्वा । चितये । देव-सखः । यदि । त्वम् । अत्र । मनसा । जगन्थ । येषु । विष्णुः । त्रिषु । पदेषु । एष्टः । तेषु । विश्वम् । भुवनम् । आ । विवेश ।
Word by Word
पृच्छामिI ask
पृच्छामि:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootप्रच्छ् (पृच्छ्)
त्वाyou (as object)
त्वा:
कर्म
TypePronoun
Rootयुष्मद्
चितयेfor understanding / for discernment
चितये:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootचिति (स्त्री) / चित् (प्रātipadika: चिति-)
देवसखःO friend of the gods
देवसखः:
सम्बोधन (हे) / कर्तृ-सम्बन्धी
TypeNoun
Rootदेवसख (प्रātipadika)
यदिif
यदि:
(सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootयदि
त्वम्you
त्वम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootयुष्मद्
अत्रhere
अत्र:
अधिकरण
TypeIndeclinable
Rootअत्र
मनसाwith (your) mind
मनसा:
करण
TypeNoun
Rootमनस्
जगन्थyou have gone / you have reached
जगन्थ:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootगम्
येषुin which
येषु:
अधिकरण
TypePronoun
Rootयद्
विष्णुःViṣṇu
विष्णुः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootविष्णु (प्रātipadika)
त्रिषुin three
त्रिषु:
अधिकरण
TypeNumeral/Adjective
Rootत्रि
पदेषुsteps/places
पदेषु:
अधिकरण
TypeNoun
Rootपद (प्रātipadika)
एष्टःdesired / sought
एष्टः:
(कर्तृ-विशेषण)
TypeAdjective (past participle)
Rootइष् (इच्छ्/इष्) → क्त (कृदन्त)
तेषुin those
तेषु:
अधिकरण
TypePronoun
Rootतद्
विश्वम्all / the whole
विश्वम्:
कर्म (वि-विश्-क्रियायाः)
TypeAdjective
Rootविश्व (प्रātipadika)
भुवनम्world / being / realm
भुवनम्:
कर्म (विश्वम् इत्यस्य विशेष्यं)
TypeNoun
Rootभुवन (प्रātipadika)
आinto, unto
आ:
(क्रियाविशेषक)
TypeIndeclinable (preverb)
Rootआ
विवेशentered / pervaded
विवेश:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootविश्
Entities Mentioned
V
Viṣṇu (Trivikrama)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes