Shukla Yajur Veda — Adhyaya 23, Mantra 1
Rishi: Prajāpati / Hiraṇyagarbha tradition (hymnic attribution varies in later lists)
Devata: Hiraṇyagarbha = Prajāpati (Ka)
Chandas: Triṣṭubh (ṛg-style verse embedded in VS)
Samhita Patha (Devanagari)
हि॒र॒ण्य॒ग॒र्भः सम॑वर्त॒ताग्रे॑ भू॒तस्य॑ जा॒तः पति॒रेक॑ आसीत् । स दा॑धार पृथि॒वीं द्यामु॒तेमां कस्मै॑ दे॒वाय॑ ह॒विषा॑ विधेम
Transliteration
hiraṇyágarbhaḥ sám avartatā́gre bhūtásya jātáḥ pátir éka āsīt | sá dā́dhāra pṛthivī́ṁ dyā́m utémā́ṁ kásmai devā́ya havíṣā vidhema
Translation
Hiraṇyagarbha khởi hiện từ thuở ban đầu; khi đã sinh ra, Ngài là vị Chúa duy nhất của mọi hữu thể. Ngài nâng đỡ đất này và cõi trời kia. Vậy chúng ta sẽ dâng lễ bái lên vị thần nào bằng phẩm vật cúng (havis)?
Padapatha (Word Analysis)
हिरण्यगर्भः । सम्-अवर्तत । अग्रे । भूतस्य । जातः । पतिः । एकः । आसीत् । सः । दाधार । पृथिवीम् । द्याम् । उत । इमाम् । कस्मै । देवाय । हविषा । विधेम ।
Word by Word
हिरण्यगर्भःHiraṇyagarbha (the Golden Embryo/Creator)
हिरण्यगर्भः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootहिरण्यगर्भ (प्रातिपदिक)
सम्together, completely (prefix)
सम्:
—
TypeIndeclinable
Rootसम् (उपसर्ग/अव्यय)
अवर्ततcame into being / arose / existed
अवर्तत:
क्रिया
TypeVerb
Root√वृत् (वर्तते/वर्तति)
अग्रेin the beginning, at first
अग्रे:
अधिकरण
TypeNoun (used adverbially)
Rootअग्र (प्रातिपदिक)
भूतस्यof what has become / of the created being
भूतस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootभूत (प्रातिपदिक; √भू क्त)
जातःborn, arisen
जातः:
कर्तृ (विशेषण)
TypeAdjective (past participle)
Rootजात (प्रातिपदिक; √जन् क्त)
पतिःlord
पतिः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootपति (प्रातिपदिक)
एकःone, sole
एकः:
कर्तृ (विशेषण)
TypeAdjective
Rootएक (प्रातिपदिक)
आसीत्was
आसीत्:
क्रिया
TypeVerb
Root√अस्
सःhe
सः:
कर्तृ
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
दाधारsupported, upheld
दाधार:
क्रिया
TypeVerb
Root√धृ
पृथिवीम्the earth
पृथिवीम्:
कर्म
TypeNoun
Rootपृथिवी (प्रातिपदिक)
द्याम्the heaven/sky
द्याम्:
कर्म
TypeNoun
Rootद्यौ/दिव् (प्रातिपदिक)
उतand, also
उत:
—
TypeIndeclinable
Rootउत (अव्यय)
इमाम्this (near)
इमाम्:
कर्म (विशेषण)
TypePronoun (demonstrative)
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
कस्मैto whom?
कस्मै:
सम्प्रदान
TypePronoun (interrogative)
Rootक (प्रश्न-सर्वनाम)
देवायto the god
देवाय:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
हविषाwith oblation
हविषा:
करण
TypeNoun
Rootहविस् (प्रातिपदिक)
विधेमmay we offer / may we perform (worship)
विधेम:
क्रिया
TypeVerb
Root√धा (वि+धा)
Entities Mentioned
H
HiraṇyagarbhaP
Prajāpati (Ka)D
Dyāvāpṛthivī (Heaven and Earth)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes