Mantra 13
Rishi: Traditionally ascribed within the Vājasaneyin transmission; specific ṛṣi-attribution not explicit in the provided excerpt
Devata: Bṛhaspati; and, by extension, Viśve Devāḥ (All the Gods)
Chandas: Mixed/prose-like yajus-formula (not a fixed ṛgvedic metre in strict terms)
Samhita Patha (Devanagari)
मनो॑ जू॒तिर्जु॑षता॒माज्य॑स्य॒ बृह॒स्पति॑र्य॒ज्ञमि॒मं त॑नोत्वरि॑ष्टं य॒ज्ञᳪ समि॒मं द॑धातु । विश्वे॑ दे॒वास॑ इ॒ह मा॑दयन्ता॒मो३म्प्रति॑ष्ठ
Transliteration
mánō jūtír juṣatām ā́jyasya bṛ́haspátir yajñám imáṁ tanotv áriṣṭaṁ yajñáṁ sám imáṁ dadhātu | víśve devā́sa ihá mādayantām | oṁ prátiṣṭhā
Translation
Nguyện Manas—sức thúc đẩy—hoan hỷ với Ājya (bơ tinh luyện). Nguyện Bṛhaspati mở rộng tế lễ này, không bị tổn hại; nguyện Ngài đặt tế lễ này tại đây cho đúng trật tự. Nguyện tất cả chư thần hoan hỷ tại đây. Oṁ—nguyện được an lập vững chắc.
Padapatha (Word Analysis)
मनः । जूतिः । जुषताम् । आज्यस्य । बृहस्पतिः । यज्ञम् । इमम् । तनोतु । अरिष्टम् । यज्ञम् । सम् । इमम् । दधातु । विश्वे । देवासः । इह । मादयन्ताम् । ओम् । प्रतिष्ठ(ा) ।
Word by Word
मनःmind
मनः:
Kartā (अन्वय में ‘मनः … जुषताम्’ का कर्तृभाव) / अथवा Karma (यदि ‘जुषताम्’ का विषय)
TypeNoun
Rootमनस् (प्रातिपदिक) अथवा √मन् (ज्ञाने) से निष्पन्न
ज्योतिःlight, radiance
ज्योतिः:
Kartā (मनः के साथ समुच्चित) / अथवा Karma
TypeNoun
Rootज्योतिस् (प्रातिपदिक)
जुषताम्may (they) enjoy/accept
जुषताम्:
(क्रिया)
TypeVerb
Root√जुष् (सेवने/प्रीतौ)
आज्यस्यof ghee (clarified butter)
आज्यस्य:
Sambandha (जुषताम्—कस्य? आज्यस्य)
TypeNoun
Rootआज्य (प्रातिपदिक)
बृहस्पतिःBṛhaspati
बृहस्पतिः:
Kartā
TypeNoun (proper/deity)
Rootबृहस्पति (प्रातिपदिक)
यज्ञम्sacrifice, rite
यज्ञम्:
Karma
TypeNoun
Rootयज्ञ (प्रातिपदिक)
इमम्this
इमम्:
Karma (यज्ञम् का विशेषण)
TypePronoun/Adjective
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
तनोतुmay (he) extend/spread
तनोतु:
(क्रिया)
TypeVerb
Root√तन् (विस्तारे)
अरिष्टम्uninjured, unharmed
अरिष्टम्:
Karma (यज्ञम् का विशेषण)
TypeAdjective
Rootअरिष्ट (प्रातिपदिक)
यज्ञम्sacrifice
यज्ञम्:
Karma
TypeNoun
Rootयज्ञ (प्रातिपदिक)
सम्together, completely
सम्:
(क्रियाविशेषक/उपसर्ग)
TypeIndeclinable (prefix) अव्यय
Rootसम् (उपसर्ग/अव्यय)
इमम्this
इमम्:
Karma (यज्ञम् का विशेषण)
TypePronoun/Adjective
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
दधातुmay (he) place/establish
दधातु:
(क्रिया)
TypeVerb
Root√धा (धारणे/स्थापने)
विश्वेall
विश्वे:
Kartā (देवासः का विशेषण)
TypeAdjective
Rootविश्व (प्रातिपदिक)
देवासःthe gods
देवासः:
Kartā
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
इहhere
इह:
Adhikaraṇa (स्थान)
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
मादयन्ताम्may (they) rejoice/be gladdened
मादयन्ताम्:
(क्रिया)
TypeVerb
Root√मद् (हर्षे/मत्तत्वे) → caus. √मादय्
ओम्Oṃ
ओम्:
(मङ्गल/उद्घोष)
TypeIndeclinable
Rootओम् (प्रणव)
प्रतिष्ठ‘pratiṣṭha’ (recitational/closing marker)
प्रतिष्ठ:
(पाठ-चिह्न; वाक्याङ्ग नहीं)
TypeIndeclinable/ritual marker
Root√स्था (तिष्ठति) + प्रति- (उपसर्ग) ; ‘प्रतिष्ठ’ = आदेश/निगमन-रूप (पाठ-चिह्न)
Entities Mentioned
M
Manas (Mind)B
BṛhaspatiV
Viśve Devāḥ (All the Gods)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes