Shloka 7

भैरवोत्पत्तिः ब्रह्मदर्पनिग्रहश्च

Origin of Bhairava and the Subduing of Brahmā’s Pride

Devanagari script

अच्युत उवाच । त्वया प्रयत्नेन पुरा हि दत्तं यदस्य पंचाननमीशचिह्नम् । तस्मात्क्षमस्वाद्यमनुग्रहार्हं कुरु प्रसादं विधये ह्यमुष्मै

Transliteration

acyuta uvāca | tvayā prayatnena purā hi dattaṃ yadasya paṃcānanamīśacihnam | tasmātkṣamasvādyamanugrahārhaṃ kuru prasādaṃ vidhaye hyamuṣmai

Translation

Acyuta (Viṣṇu) thưa rằng: “Trước kia, với nỗ lực to lớn, Ngài đã ban cho ông ấy biểu tượng của Chúa tể—dấu hiệu năm mặt của Īśa. Vì vậy, xin hãy tha thứ cho ông ấy ngay bây giờ; ông ấy xứng đáng được hưởng ân điển. Xin hãy ban lòng từ bi và ban phước lành cho Vidhī (Brahmā) này.”

Word by Word

• अच्युतः: Acyuta (Viṣṇu)
• अच्युतः: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: अच्युत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषनाम

• उवाच: said
• उवाच: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• त्वया: by you
• त्वया: Karta (कर्ता; agent in passive sense)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया, एकवचन; सर्वनाम

• प्रयत्नेन: with effort
• प्रयत्नेन: Karaṇa (करण/means; effort)
• Type: Noun
• Root: प्रयत्न (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

• पुरा: formerly
• पुरा: Kāla (काल/temporal)
• Type: Indeclinable
• Root: पुरा (अव्यय)
• Form: कालवाचक अव्यय (formerly)

• हि: indeed/for
• हि: Sambandha (सम्बन्ध/particle)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात (particle/for, indeed)

• दत्तम्: given
• दत्तम्: Karma (कर्म; thing given)
• Type: Verb
• Root: दा (धातु)
• Form: क्त-प्रत्यय (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; कर्मणि प्रयोग-सूचक

• यत्: which
• यत्: Karma (कर्म; correlating object)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सम्बन्धसूचक (relative pronoun)

• अस्य: of him
• अस्य: Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी, एकवचन; सर्वनाम

• पञ्च-आननम्: the five-faced (form)
• पञ्च-आननम्: Karma (कर्म; appositive to 'which')
• Type: Noun
• Root: पञ्च (संख्या-प्रातिपदिक) + आनन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; द्विगु-समास (five-faced)

• ईश-चिह्नम्: the sign of the Lord
• ईश-चिह्नम्: Karma (कर्म; appositive)
• Type: Noun
• Root: ईश + चिह्न (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (mark/sign of the Lord)

• तस्मात्: therefore
• तस्मात्: Hetu (हेतु/Reason)
• Type: Indeclinable
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पञ्चमी-एकवचन-रूपेण अव्ययीभूत (ablatival adverb: therefore/from that)

• क्षमस्व: forgive
• क्षमस्व: Kriyā (क्रिया/command)
• Type: Verb
• Root: क्षम् (धातु)
• Form: लोट् (Imperative), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन; आत्मनेपद

• अद्य: now/today
• अद्य: Kāla (काल)
• Type: Indeclinable
• Root: अद्य (अव्यय)
• Form: कालवाचक अव्यय (today/now)

• अनुग्रह-अर्हम्: worthy of grace
• अनुग्रह-अर्हम्: Karma (कर्म; object complement)
• Type: Adjective
• Root: अनुग्रह + अर्ह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुष (worthy of favor); विशेषण

• कुरु: do/grant
• कुरु: Kriyā (क्रिया/command)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लोट् (Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• प्रसादम्: favor/grace
• प्रसादम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: प्रसाद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• विधये: to Brahmā
• विधये: Sampradāna (सम्प्रदान/Recipient)
• Type: Noun
• Root: विधि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी (4th/Dative), एकवचन

• हि: indeed
• हि: Sambandha (सम्बन्ध/particle)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात (particle)

• अमुष्मै: to him
• अमुष्मै: Sampradāna (सम्प्रदान/Recipient)
• Type: Noun
• Root: अदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी, एकवचन; सर्वनाम (to that person)

Speaker

Acyuta (Lord Vishnu)

Shaiva Theology

Tattva Level: pati

Shiva Form: Sadāśiva

Mantra Metadata

Type: stotra

Shakti Dimension

Role: teaching

Characters & Entities

• Shiva
• Vishnu
• Brahma

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

The verse highlights that liberation and right order in creation depend on Śiva’s prasāda (grace). Even exalted beings must approach Īśvara with humility, seeking forgiveness and anugraha rather than asserting entitlement.

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

By referring to the “Īśa-cihna” and the five-faced mark, the verse points to Saguna Śiva—worshipped through sacred emblems and forms (such as liṅga and pañcānana iconography)—as the accessible focus through which grace is received.

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

A practical takeaway is to approach Śiva with kṣamā-prārthanā (seeking forgiveness) and prasāda-bhāva (receptivity to grace), supported by japa of “Om Namaḥ Śivāya” and devotional offering in liṅga-pūjā.