पञ्चकृत्यलक्षणनिर्णयः (Definition of Śiva’s Five Cosmic Acts—Pañcakṛtya)

Verse 1

ब्रह्मविष्णू ऊचतुः । सर्गादिपंचकृत्यस्य लक्षणं ब्रूहि नौ प्रभो । शिव उवाच । मत्कृत्यबोधनं गुह्यं कृपया प्रब्रवीमि वाम्

Brahmā và Viṣṇu thưa: “Bạch Chúa Tể, xin nói cho chúng con biết tướng trạng của năm hành vi, bắt đầu từ sự sáng tạo.” Śiva đáp: “Vì lòng từ mẫn, Ta sẽ giảng cho cả hai về giáo pháp bí mật này, soi sáng các thánh hành của Ta.”

Verse 2

सृष्टिः स्थितिश्च संहारस्तिरोभावोऽप्यनुग्रहः । पंचैव मे जगत्कृत्यं नित्यसिद्धमजाच्युतौ

Sáng tạo, bảo trì, hủy diệt, che giấu, và ân sủng—chỉ năm điều ấy là các hành vi vũ trụ của Ta đối với thế gian; Ta, Đấng Vô Sinh và Bất Hoại, hằng thành tựu chúng một cách vĩnh cửu.

Verse 3

सर्गः संसारसंरंभस्तत्प्रतिष्ठा स्थितिर्मता । संहारो मर्दनं तस्य तिरोभावस्तदुत्क्रमः

Sáng tạo là làm hiển lộ cõi thế gian; sự thiết lập của nó được gọi là sự duy trì. Hủy diệt là sự nghiền nát—thu hồi thế giới đã hiển hiện ấy; còn che giấu (tirobhāva) là sự phủ màn, rút nó khỏi sự hiển lộ rõ ràng.

Verse 4

तन्मोक्षोऽनुग्रहस्तन्मे कृत्यमेवं हि पंचकम् । कृत्यमेतद्वहत्यन्यस्तूष्णीं गोपुरबिंबवत्

Hành vi tối hậu ấy là giải thoát—ân sủng của Ta. Như vậy, đó chính là năm hoạt dụng thiêng liêng của Ta. Một năng lực khác, như bóng phản chiếu lặng im của tháp cổng (gopura), chỉ mang vác hoạt dụng này mà không thật sự hành tác.

Verse 5

सर्गादि यच्चतुष्कृत्यं संसारपरिजृंभणम् । पंचमं मुक्तिहेतुर्वै नित्यं मयि च सुस्थिरम्

Bốn hoạt dụng bắt đầu từ sự sáng tạo—nhờ đó cõi luân hồi mở rộng và triển khai—được giảng dạy; và điều thứ năm, quả thật, là nhân của giải thoát: luôn an trụ vững chắc trong Ta (Śiva).

Verse 6

तदिदं पंचभूतेषु दृश्यते मामकैर्जनैः । सृष्टिर्भूमौ स्थितिस्तोये संहारः पावके तथा

Chính nguyên lý ấy được các tín đồ của Ta nhận thấy trong năm đại: sáng tạo nơi đất, bảo tồn nơi nước, và tiêu dung cũng vậy nơi lửa.

Verse 7

तिरोभावोऽनिले तद्वदनुग्रह इहाम्बरे । सृज्यते धरया सर्वमद्भिः सर्वं प्रवर्द्धते

Trong yếu tố gió hiển lộ năng lực che giấu (tirobhāva); cũng vậy, trong hư không hiển lộ năng lực ân sủng (anugraha). Nhờ đất mà muôn loài được sinh thành, và nhờ nước mà tất cả được nuôi dưỡng, tăng trưởng hưng thịnh.

Verse 8

अर्द्यते तेजसा सर्वं वायुना चापनीयते । व्योम्नानुगृह्यते सर्वं ज्ञेयमेवं हि सूरिभिः

Nhờ lửa (tejas), muôn vật được nung ấm và chín muồi; nhờ gió, chúng được cuốn đi và khiến chuyển động; nhờ hư không (vyoman), muôn vật được dung chứa và nâng đỡ—bậc hiền trí phải hiểu đúng như vậy.

Verse 9

पंचकृत्यमिदं वोढुं ममास्ति मुखपंचकम् । चतुर्दिक्षु चतुर्वक्त्रं तन्मध्ये पंचमं मुखम्

Để nâng đỡ năm hành vi thiêng liêng (pañcakṛtya) ấy, Ta có năm khuôn mặt. Bốn mặt hướng về bốn phương, và ở giữa chúng là khuôn mặt thứ năm.

Verse 10

इति श्रीशिवमहापुराणे विद्येश्वरसंहितायां दशमोऽध्यायः

Như vậy kết thúc chương thứ mười trong Vidyeśvara Saṃhitā của Śrī Śiva Mahāpurāṇa.

Verse 11

तथा रुद्र महेशाभ्यामन्यत्कृत्यद्वयं परम् । अनुग्रहाख्यं केनापि लब्धुं नैव हि शक्यते

Cũng vậy, ngoài Rudra và Maheśa, tuyệt nhiên không ai có thể đạt được hai công năng thần linh tối thượng ấy—được gọi là ân sủng (anugraha).

Verse 12

तत्सर्वं पौर्विकं कर्म युवाभ्यां कालविस्मृतम् । न तद्रुद्र महेशाभ्यां विस्मृतं कर्म तादृशम्

Tất cả những việc làm xưa kia ấy, đối với hai ngươi, đã bị thời gian làm cho quên lãng; nhưng đối với Rudra và Maheśa, không hề có việc làm nào như thế bị quên mất.

Verse 13

रूपे वेशे च कृत्ये च वाहने चासने तथा । आयुधादौ च मत्साम्यमस्माभिस्तत्कृते कृतम्

Trong hình tướng, y phục, hành nghiệp; cũng như ở thú cưỡi và tòa ngồi, cho đến vũ khí và mọi điều khác—vì lợi ích của người ấy, chúng ta đã tạo nên một sự tương đồng với Ta.

Verse 14

मद्ध्यानविरहाद्वत्सौ मौढ्यं वामेवमागतम् । मज्ज्ञाने सति नैवं स्यान्मानं रूपे महेशवत्

Hỡi các con yêu dấu, vì các con đã lìa xa sự thiền quán về Ta nên mê lầm này mới khởi lên trong các con. Nếu tri kiến chân thật về Ta hiện hữu, thì sự kiêu mạn về hình tướng như thế đã không xảy ra—như thể mình chính là Maheshvara.

Verse 15

तस्मान्मज्ज्ञानसिद्ध्यर्थं मंत्रमओंकारनामकम् । इतः परं प्रजपतं मामकं मानभंजनम्

Vì vậy, để thành tựu tri kiến về Ta, từ nay các con hãy trì tụng thần chú mang danh Oṁkāra—chính thần chú của Ta—đấng phá tan ngã mạn (ahaṃkāra) và dẫn linh hồn hướng về giải thoát.

Verse 16

उपादिशं निजं मंत्रमओंकारमुरुमंगलम् । ओंकारो मन्मुखाज्जज्ञे प्रथमं मत्प्रबोधकः

Ta đã truyền dạy cho người thần chú của chính Ta—Oṃkāra, âm thanh tối thượng cát tường. Oṃkāra ấy trước hết sinh ra từ miệng Ta, là kẻ đánh thức nguyên sơ của tri thức về Ta.

Verse 17

वाचकोऽयमहं वाच्यो मंत्रोऽयं हि मदात्मकः । तदनुस्मरणं नित्यं ममानुस्मरणं भवेत्

“Chính Ta là Đấng xướng tụng, và Ta cũng là Đấng được biểu đạt; thần chú này thật là tự tánh của Ta. Vì thế, thường hằng tưởng niệm thần chú ấy chính là tưởng niệm Ta.”

Verse 18

अकार उत्तरात्पूर्वमुकारः पश्चिमाननात् । मकारो दक्षिणमुखाद्बिंदुः प्राण्मुखतस्तथा

Âm tiết “A” được quán từ phía bắc, hướng về đông; âm “U” từ mặt phía tây; âm “M” từ mặt phía nam; và cũng vậy, bindu (điểm mũi của Oṃ) từ mặt phía đông. Như thế, hãy thiền quán Praṇava nơi các diện phương hướng của Liṅga.

Verse 19

नादो मध्यमुखादेवं पंचधाऽसौ विजृंभितः । एकीभूतः पुनस्तद्वदोमित्येकाक्षरो भवेत्

Vì thế, âm thanh nguyên sơ (nāda) phát ra từ miệng ở giữa liền khai triển thành năm phần. Khi lại hợp nhất, nó trở thành một âm tiết bất hoại duy nhất: “Oṃ”.

Verse 20

नामरूपात्मकं सर्वं वेदभूतकुलद्वयम् । व्याप्तमेतेन मंत्रेण शिवशक्त्योश्च बोधकः

Tất cả những gì cấu thành bởi danh và sắc—tức đôi dòng Veda (âm thanh và ý nghĩa)—đều được thần chú này thấm nhuần. Chính thần chú ấy là bậc khai thị về Śiva và Śakti.

Verse 21

अस्मात्पंचाक्षरं जज्ञे बोधकं सकलस्यतत् । आकारादिक्रमेणैव नकारादियथाक्रमम्

Từ đó phát sinh thần chú năm âm (Pañcākṣara), bậc khai thị chân lý của mọi tattva. Cần thấu hiểu theo đúng thứ tự—bắt đầu từ “ā”, rồi tuần tự tiếp nối, khởi từ “na” theo tiến trình âm tiết của thần chú.

Verse 22

अस्मात्पंचाक्षराज्जाता मातृकाः पंचभेदतः । तस्माच्छिरश्चतुर्वक्त्रात्त्रिपाद्गाय त्रिरेव हि

Từ thần chú năm âm ấy phát sinh các mẫu tự Mātrikā, phân thành năm loại khác nhau. Cũng từ nguồn thiêng liêng ấy mà Gāyatrī—thực là ba nhịp—xuất hiện, tuôn ra từ Phạm Thiên bốn mặt (Brahmā).

Verse 23

वेदः सर्वस्ततो जज्ञे ततो वै मंत्रकोटयः । तत्तन्मंत्रेण तत्सिद्धिः सर्वसिद्धिरितो भवेत्

Từ Ngài, quả thật toàn thể Veda được sinh ra; từ đó lại phát khởi vô số ức thần chú. Nhờ mỗi thần chú riêng biệt, thành tựu tương ứng được hoàn thành—vì thế, từ pháp tu thần chú này, mọi loại siddhi đều có thể phát sinh.

Verse 24

अनेन मंत्रकंदेन भोगो मोक्षश्च सिद्ध्यति । सकला मंत्रराजानः साक्षाद्भोगप्रदाः शुभाः

Nhờ chính cốt lõi của thần chú này, cả phúc lạc thế gian (bhoga) lẫn giải thoát (mokṣa) đều được thành tựu. Quả thật, mọi “vương chú” đều cát tường và trực tiếp ban phúc lạc, khi nương nơi ân sủng của Śiva và sự thờ phụng đúng pháp.

Verse 25

नंदिकेश्वर उवाच । पुनस्तयोस्तत्र तिरः पटं गुरुः प्रकल्प्य मंत्रं च समादिशत्परम् । निधाय तच्छीर्ष्णि करांबुजं शनैरुदण्मुखं संस्थितयोः सहांबिकः

Nandikeśvara nói: Rồi nữa, vị Guru giăng một tấm màn ở giữa hai người và truyền dạy thần chú tối thượng. Đặt bàn tay như hoa sen của mình nhẹ nhàng lên đỉnh đầu họ, Ngài khiến họ—cùng với Ambikā—đứng quay mặt về phương Bắc.

Verse 26

त्रिरुच्चार्याग्रहीन्मंत्रं यंत्रतंत्रोक्तिपूर्वकम् । शिष्यौ च तौ दक्षिणायामात्मानं च समर्पयत्

Sau khi tụng thần chú ba lần, Ngài thọ nhận thần chú ấy đúng theo các quy định của yantra và tantra. Rồi đặt hai đệ tử ấy ở bên phải mình, Ngài cũng tự hiến dâng bản thân (trong sự khiêm cung) nữa.

Verse 27

प्रबद्धहस्तौ किल तौ तदंतिके तमेव देवं जगतुर्जगद्गुरुम्

Chắp tay cung kính, hai vị ấy tiến đến gần chỉ một mình Ngài—chính Đấng Chúa tể, Thần của thế gian và bậc Đạo sư của vũ trụ.

Verse 28

ब्रह्माच्युतावूचतुः । नमो निष्कलरूपाय नमो निष्कलतेजसे । नमः सकलनाथाय नमस्ते सकलात्मने

Phạm Thiên và Acyuta (Viṣṇu) thưa rằng: “Kính lễ Ngài, Đấng có hình tướng vô phần (niṣkala); kính lễ Ngài, Đấng có quang minh vô phần. Kính lễ Ngài, Chúa tể của mọi hữu phần (sakala); kính lễ Ngài, chính Tự Ngã trong muôn pháp hiển lộ.”

Verse 29

नमः प्रणववाच्याय नमः प्रणवलिंगिने । नमः सृष्ट्यादिकर्त्रे च नमः पंचमुखायते

Kính lễ Đấng được biểu thị bởi Pranava (Om). Kính lễ Đấng mà chính biểu tượng là Pranava—Linga. Kính lễ Chúa Tể khởi phát sự sáng tạo và mọi khởi nguyên. Kính lễ Đấng Ngũ Diện.

Verse 30

पंचब्रह्मस्वरूपाय पंच कृत्यायते नमः । आत्मने ब्रह्मणे तुभ्यमनंतगुणशक्तये

Kính lễ Ngài, Đấng có bản thể là Ngũ Brahma và chủ trì năm hành vi thiêng liêng. Kính lễ Ngài—Đại Ngã tối thượng và Brahman tuyệt đối—đầy đủ vô lượng phẩm tính và năng lực.

Verse 31

सकलाकलरूपाय शंभवे गुरवे नमः । इति स्तुत्वा गुरुं पद्यैर्ब्रह्मा विष्णुश्च नेमतुः

Kính lễ Śambhu, bậc Guru, bản tính vừa hữu phần (hiển lộ) vừa vô phần (siêu việt). Tán dương bậc Thầy bằng những vần kệ như vậy xong, Brahmā và Viṣṇu cúi đầu đảnh lễ.

Verse 32

ईश्वर उवाच । वत्सकौ सर्वतत्त्वं च कथितं दर्शितं च वाम् । जपतं प्रणवं मंत्रं देवीदिष्टं मदात्मकम्

Īśvara phán: “Hỡi các con yêu dấu, Ta đã giảng và cũng đã chỉ bày cho các con toàn thể chân lý (tattva). Nay hãy trì tụng Pranava—‘Om’—thần chú do Nữ Thần chỉ dạy, chính là tinh yếu của Ta.”

Verse 33

ज्ञानं च सुस्थिरं भाग्यं सर्वं भवति शाश्वतम् । आद्रा र्यां च चतुर्दश्यां तज्जाप्यं त्वक्षयं भवेत्

Tri thức và phúc phần vững bền đều trở nên trường cửu. Lại nữa, vào ngày mười bốn âm lịch (caturdaśī) khi ở dưới sao Ārdrā, việc trì tụng (japa) thần chú ấy sẽ thành công đức bất hoại.

Verse 34

सूर्यगत्या महाद्रा र्यामेकं कोटिगुणं भवेत् । मृगशीर्षांतिमो भागः पुनर्वस्वादिमस्तथा

Theo vận hành của Mặt Trời, trong đại trình tự các phân đoạn thời gian, một đơn vị có thể được phóng đại đến một koṭi lần. Phần cuối của Mṛgaśīrṣa được nêu rõ, và cũng vậy, phần đầu của Punarvasu cũng được nói đến.

Verse 35

आद्रा र्समः सदा ज्ञेयः पूजाहोमादितर्पणे । दर्शनं तु प्रभाते च प्रातःसंगवकालयोः

Đối với lễ pūjā, homa (cúng lửa) và tarpaṇa (dâng nước), luôn nên hiểu thời điểm thích hợp là khoảng thời gian ẩm mát. Nhưng để được darśana cát tường của Śiva, thời hợp là buổi sáng—lúc rạng đông và trong khoảng tiền trưa.

Verse 36

चतुर्दशी तथा ग्राह्या निशीथव्यापिनी भवेत् । प्रदोषव्यापिनी चैव परयुक्ता प्रशस्यते

Ngày trăng thứ mười bốn (Caturdaśī) nên được hành trì khi nó kéo dài đến thời khắc nửa đêm (niśītha). Cũng vậy, Caturdaśī nào bao trùm cả thời pradoṣa và lại hội đủ điều kiện cao hơn (linh nghiệm hơn) thì được đặc biệt tán dương.

Verse 37

लिंगं बेरं च मेतुल्यं यजतां लिंगमुत्तमम् । तस्माल्लिंगं परं पूज्यं बेरादपि मुमुक्षुभिः

Đối với Ta, cả Liṅga và tượng thánh đã an vị (bera) đều là đối tượng thờ phụng tương đương; nhưng đối với người hành lễ, thờ Liṅga là tối thượng. Vì vậy, với người cầu giải thoát, Liṅga đáng được tôn thờ cao nhất—còn hơn cả tượng thánh.

Verse 38

लिंगमओंकारमंत्रेण बेरं पंचाक्षरेण तु । स्वयमेव हि सद्द्रव्यैः प्रतिष्ठाप्यं परैरपि

Liṅga được an vị bằng chân ngôn Oṁkāra, còn thánh tượng (bera) được an vị bằng Pañcākṣarī. Quả thật, việc hiến cúng và thiết lập phải dùng các vật phẩm thanh tịnh, đúng pháp—dù tự mình làm hay nhờ người khác thực hiện.

Verse 39

पूजयेदुपचारैश्च मत्पदं सुलभं भवेत् । इति शास्य तथा शिष्यौ तत्रैवांऽतर्हितः शिवः

“Hãy thờ phụng bằng các lễ phẩm đúng pháp; khi ấy cảnh giới của Ta—nơi giải thoát—sẽ dễ dàng đạt được.” Dạy bảo hai đệ tử như vậy xong, Śiva liền ẩn mất ngay tại chỗ ấy.