सृष्टिविस्तारप्रश्नः (Sṛṣṭi-vistāra-praśnaḥ) — The Detailed Inquiry into Creation

Verse 1

शौनक उवाच । देवानां दानवानां च गन्धर्वोरगरक्षसाम् । सृष्टिं तु विस्तरेणेमां सूतपुत्र वदाशु मे

Śaunaka thưa: “Hỡi con của Sūta, xin hãy mau nói cho ta, thật đầy đủ và tường tận, về sự tạo thành của chư Thiên, các Dānava, các Gandharva, các Nāga và các Rākṣasa.”

Verse 2

सूत उवाच । यदा न ववृधे सा तु वीरणस्य प्रजापतिः । सुतां सुतपसा युक्तामाह्वयत्सर्गकारणात्

Sūta thưa: Khi nàng không còn lớn thêm nữa, Prajāpati Vīraṇa—vì đó là nhân duyên để sự sáng tạo được tiếp nối—đã triệu gọi người con gái của mình, bậc được trang nghiêm bởi khổ hạnh thù thắng.

Verse 3

स मैथुनेन धर्मेण ससर्ज विविधाः प्रजाः । ताः शृणु त्वं महाप्राज्ञ कथयामि समासतः

Theo pháp tắc sinh sản hợp pháp (maithuna-dharma), Ngài đã tạo ra muôn loài sai khác. Ôi bậc đại trí, hãy lắng nghe—ta sẽ thuật lại vắn tắt cho ông.

Verse 4

तस्यां पुत्रसहस्राणि वीरिण्यां पंच वीर्यवान् । आश्रित्य जनयामास दक्ष एव प्रजापतिः

Trong nàng Vīriṇī ấy, Prajāpati Dakṣa đầy dũng lực, nương tựa nơi nàng mà sinh ra hàng ngàn người con trai, lại còn năm vị hùng mãnh nữa.

Verse 5

एतान्सृष्टांस्तु तान्दृष्ट्वा नारदः प्राह वै मुनिः । सर्वं स तु समुत्पन्नो नारदः परमेष्ठिनः

Thấy những chúng hữu tình đã được tạo thành ấy, hiền giả Nārada liền cất lời. Quả thật, Nārada—đấng phát sinh trọn vẹn từ Parameṣṭhin (Phạm Thiên Brahmā)—đã ngỏ lời với họ.

Verse 6

श्रुतवान्वा कश्यपाद्वै पुंसां सृष्टिर्भविष्यति । दक्षस्येव दुहितृषु तस्मात्तानब्रवीत्तु सः

“Hoặc nữa, từ Kaśyapa sẽ phát sinh sự tạo dựng loài người, như đã từng xảy ra qua các ái nữ của Dakṣa.” Vì thế, ngài đã nói với họ đúng như vậy.

Verse 7

अजानतः कथं सृष्टिं बालिशा वै करिष्यथ । दिशं कांचिदजानंतस्तस्माद्विज्ञाय तां भुवम्

Hỡi những kẻ ngây dại, các ngươi làm sao có thể thực hiện việc tạo dựng khi còn vô tri? Chẳng biết nổi một phương hướng nào, vì vậy hãy trước hết hiểu rõ thế gian này (trật tự và bản tính của nó), rồi hãy hành động.

Verse 8

इत्युक्ताः प्रययुस्सर्वे आशां विज्ञातुमोजसा । तदंतं न हि संप्राप्य न निवृत्ताः पितुर्गृहम्

Được dạy bảo như thế, tất cả đều hăm hở lên đường để dò biết tận cùng của phương ấy (và sự bao la của nó). Nhưng vì không đạt đến bờ cuối, họ đã không trở về nơi cư ngụ của phụ thân.

Verse 9

तज्ज्ञात्वा जनयामास पुनः पंचशतान्सुतान् । तानुवाच पुनस्सोऽपि नारदस्सर्वदर्शनः

Biết điều ấy, ngài lại sinh ra năm trăm người con trai. Rồi bậc hiền thánh Nārada, người thông suốt mọi giáo lý, lại một lần nữa cất lời dạy bảo họ.

Verse 10

नारद उवाच । भुवो मानमजानंतः कथं सृष्टिं करिष्यथ । सर्वे हि बालिशाः किं हि सृष्टिकर्तुं समुद्यताः

Nārada nói: “Không biết thước đo và chân giới của các cõi, các ngươi sẽ làm sao thực hiện công cuộc tạo hóa? Thật vậy, các ngươi đều non nớt—cớ sao lại khởi tâm làm đấng tạo tác?”

Verse 11

सूत उवाच । तेऽपि तद्वचनं श्रुत्वा निर्यातास्सर्वतोदिशम् । सुबलाश्वा दक्षसुता हर्यश्वा इव ते पुरा

Sūta thưa: Nghe lời ấy, họ cũng lên đường về mọi phương—những người mạnh mẽ, mau lẹ, các con của Dakṣa—hệt như các Haryaśva thuở trước đã làm.

Verse 12

अनंतं पुष्करं प्राप्य गतास्तेऽपि पराभवम् । अद्यापि न निवर्तंते समुद्रेभ्य इवापगाः

Đến được Pushkara vô tận, ngay cả họ cũng gặp thất bại; và cho đến hôm nay họ vẫn không trở về—như các dòng sông khi đã nhập vào biển cả thì chẳng chảy ngược lại.

Verse 13

तदाप्रभृति वै भ्राता भ्रातुरन्वेषणे रतः । प्रयातो नश्यति मुने तन्न कार्य्यं विपश्चिता

“Từ đó về sau, người anh cứ mải miết tìm kiếm người em. Nhưng kẻ lên đường theo cách ấy sẽ chuốc lấy diệt vong, hỡi bậc hiền triết; vì vậy người trí chớ nên làm việc ấy.”

Verse 14

तांश्चापि नष्टान्विज्ञाय पुत्रान्दक्षः प्रजापतिः । स च क्रोधा द्ददौ शापं नारदाय महात्मने

Khi Prajāpati Dakṣa hay tin rằng những người con ấy của mình cũng đã biến mất (vì quay lưng với việc sinh sôi thế tục), ông bị cơn giận lấn át và thốt lời nguyền rủa lên bậc đại hồn, hiền thánh Nārada.

Verse 15

कुत्रचिन्न लभस्वेति संस्थितिं कलहप्रिय । तव सान्निध्यतो लोके भवेच्च कलहस्सदा

Hỡi kẻ ưa tranh cãi, ngươi chớ mong tìm được chỗ nương trú ở bất cứ nơi đâu. Vì chỉ bởi sự hiện diện của ngươi giữa thế gian, sự cãi vã quả thật luôn phát sinh không dứt.

Verse 16

सांत्वितोऽथ विधात्रा हि स दक्षस्तु प्रजापतिः । कन्याः षष्ट्यसृजत्पश्चाद्वीरिण्यामिति नः श्रुतम्

Bấy giờ Dakṣa, bậc Prajāpati—được Đấng Tạo Hóa (Brahmā) an ủi—về sau sinh được sáu mươi người con gái nơi Vīriṇī; quả thật chúng ta đã nghe truyền như vậy.

Verse 17

ददौ स दश धर्माय कश्यपाय त्रयोदश । सप्तविंशति सोमाय चतस्रोऽरिष्टनेमिने

Ngài gả mười người con gái cho Dharma, mười ba cho Kaśyapa, hai mươi bảy cho Soma, và bốn cho Ariṣṭanemi.

Verse 18

द्वे चैवं ब्रह्मपुत्राय द्वे चैवाङ्गिरसे तदा । द्वे कृशाश्वाय विदुषे तासां नामानि मे शृणु

Cũng vậy, hai người được gả cho con trai của Brahmā, hai người nữa khi ấy cho Aṅgiras, và hai người cho bậc hiền trí Kṛśāśva. Nay hãy nghe ta nói tên của họ.

Verse 19

अरुंधती वसुर्य्यामिर्लम्बा भानुर्मरुत्वती । संकल्पा च मुहूर्ता च संध्या विश्वा च वै मुने

Bạch hiền giả, Arundhatī, Vasur(y)āmī, Lambā, Bhānu, Marutvatī, Saṅkalpā, Muhūrtā, Sandhyā và Viśvā—những danh xưng ấy cũng được truyền tụng trong mạch chuyện này.

Verse 20

धर्मपत्न्यो मुने त्वेतास्तास्वपत्यानि मे शृणु । विश्वेदेवास्तु विश्वायास्साध्यान्साध्या व्यजायत

Hỡi bậc hiền triết, đây là các phu nhân của Dharma; nay hãy lắng nghe những người con sinh ra từ các vị ấy. Từ Viśvā phát sinh các Viśvedevas, và từ Sādhyā sinh ra chư thần được gọi là Sādhyas.

Verse 21

मरुत्वत्यां मरुत्वंतो वसोस्तु वसवस्तथा । भानोस्तु भानवस्सर्वे मुहूर्तायां मुहूर्तजाः

Từ Marutvatī sinh ra các Marutvan; từ Vasū cũng sinh ra các Vasu. Từ Bhānu sinh ra hết thảy các Bhānava; và từ Muhūrtā sinh ra các thần được gọi là Muhūrtaja.

Verse 22

लम्बायाश्चैव घोषोऽथ नागवीथी च यामिजा । पृथिवी विषमस्तस्यामरुन्धत्यामजायत

Từ Lambā sinh ra Ghoṣa, lại có Nāgavīthī và Yāmijā. Từ Arundhatī sinh ra Pṛthivī và Viṣama.

Verse 23

संकल्पायास्तु सत्यात्मा जज्ञे संकल्प एव हि । अयादया वसोः पुत्रा अष्टौ ताञ्छृणु शौनक

Từ Saṅkalpā sinh ra bậc có tự tánh chân thật—chính là Saṅkalpa. Và từ Ayā cùng những vị khác sinh ra tám người con của Vasu; hãy lắng nghe về họ, hỡi Śaunaka.

Verse 24

अयो धुवश्च सोमश्च धरश्चैवानिलोऽनलः । प्रत्यूषश्च प्रभासश्च वसवाऽष्टा च नामतः

Các Ngài được xưng danh là Tám Vasu: Ayo, Dhruva, Soma, Dhara, Anila, Anala, Pratyūṣa và Prabhāsa.

Verse 25

अयस्य पुत्रो वैतण्डः श्रमः शांतो मुनिस्तथा । ध्रुवस्य पुत्रो भगवान्कालो लोकभावनः

Con trai của Ayo là Vaitaṇḍa; lại có Śrama, Śānta và vị hiền triết (muni) nữa. Con trai của Dhruva là đấng tôn kính Kāla, bậc nuôi dưỡng và nâng đỡ các thế giới.

Verse 26

सोमस्य भगवान्वर्चा वर्चस्वी येन जायते । धरस्य पुत्रो द्रविणो हुतहव्यवहस्तथा

Từ Soma phát sinh quang huy thần thánh khiến người trở nên rực rỡ; từ Dhara sinh ra Draviṇa, và cũng vậy Hutahavyavaha—đấng mang các lễ phẩm hiến tế.

Verse 27

मनोहरायाश्शिशिरः प्राणोऽथ रमणस्तथा । अनिलस्य शिवा भार्य्या यस्याः पुत्राः पुरोजवः

Đối với Manoharā, các con trai của bà là Śiśira, Prāṇa và cả Ramaṇa. Bà trở thành người vợ cát tường của Anila (Thần Gió), và các con trai của bà là Purojavas, những bậc nhanh như gió.

Verse 28

अविज्ञातगतिश्चैव द्वौ पुत्रावनिलस्य तु । अग्निपुत्रः कुमारस्तु शरस्तम्बे श्रियावृते

Hai người con của thần Vāyu (Thần Gió) quả thật có hành trạng sâu thẳm khó lường. Còn Kumāra—sinh từ Agni—được tìm thấy giữa những bụi sậy śara rực sáng, trong một cụm sậy được trang nghiêm bởi ánh huy hoàng.

Verse 29

तस्य शाखो विशाखश्च नैगमेयश्च पृष्ठतः । अपत्यं कृत्तिकानां तु कार्तिकेय इति स्मृतः

Từ Ngài sinh ra Śākha và Viśākha, rồi phía sau là Naigameya. Còn đứa con của các Kṛttikā thì được ghi nhớ với danh xưng Kārttikeya.

Verse 30

प्रत्यूषस्य त्वभूत्पुत्र ऋषिर्नाम्ना तु देवलः । द्वौ पुत्रौ देवलस्यापि प्रजावन्तौ मनीषिणौ

Bấy giờ Pratyūṣa có một người con—một bậc hiền triết tên Devala. Devala cũng có hai người con, cả hai đều là bậc trí giả và được phúc có con cháu đông đúc.

Verse 31

इति श्रीशिवमहापुराणे पञ्चम्यामुमासंहितायां सर्गवर्णनं नामैकऽत्रिंशोध्यायः

Như vậy, trong Śrī Śiva Mahāpurāṇa, quyển thứ năm—Umā-saṃhitā—kết thúc chương ba mươi mốt mang nhan đề “Sarga-varṇana” (mô tả sự tạo dựng vũ trụ).

Verse 32

प्रभासस्य तु सा भार्य्या वसूनामष्टमस्य च । विश्वकर्मा महाभाग तस्य जज्ञे प्रजापतिः

Nàng trở thành hiền thê của Prabhāsa, vị thứ tám trong hàng Vasus; và từ bậc phúc đức ấy sinh ra Prajāpati mang danh Viśvakarmā.

Verse 33

कर्ता शिल्पसहस्राणां त्रिदशानां च वार्द्धकिः । भूषणानां च सर्वेषां कर्ता शिल्पवतां वरः

Ngài là bậc tạo tác muôn ngàn nghề nghệ thuật, là kiến trúc sư thiêng liêng giữa chư thiên; là đấng tạo nên mọi loại trang sức—quả thật là bậc tối thượng trong hàng thợ khéo.

Verse 34

यस्सर्वासां विमानानि देवतानां चकार ह । मनुष्याश्चोपजीवन्ति यस्य शिल्पं महात्मनः

Chính Ngài đã tạo tác các vimāna—xa giá trên không—của hết thảy chư thiên; và nhờ nghệ nghiệp cao quý của bậc đại hồn ấy, ngay cả loài người cũng nương đó mà mưu sinh.

Verse 36

सरूपायां प्रसूतस्य स्त्रियां रुद्रश्च कोटिशः । तत्रैकादशमुख्यास्तु तन्नामानि मुने शृणु

Từ Sarūpā, trong thai của người nữ ấy, các Rudra đã sinh ra vô số ức. Nhưng trong số đó, có mười một vị được tôn làm chính yếu; hỡi hiền giả, nay hãy lắng nghe danh hiệu của các Ngài.

Verse 37

अजैकपादहिर्बुध्न्यस्त्वष्टा रुद्रश्च वीर्यवान् । हरश्च बहुरूपश्च त्र्यम्बकश्चापराजितः

Ajaikapāda và Ahirbudhnya; Tvaṣṭā; cùng Rudra dũng mãnh; Hara, Đấng hiện vô lượng hình tướng; và Tryambaka, Đấng Bất Khả Chiến Bại—đó là những danh xưng và hiển hiện tôn kính của Ngài.

Verse 38

वृषाकपिश्च शम्भुश्च कपर्दी रैवतस्तथा । एकादशैते कथिता रुद्रास्त्रिभुवनेश्वराः

“Vṛṣākapi, Śambhu, Kapardī, và cả Raivata nữa—được tuyên xưng là Mười Một Rudra, những bậc Chúa Tể tối thượng của ba cõi.”

Verse 39

शतं त्वेवं समाख्यातं रुद्राणाममितौजसाम् । शृणु कश्यपपत्नीनां नामानि मुनिसत्तम

Như vậy, ta đã giảng cho ngươi về một trăm Rudra có uy quang vô lượng. Nay hãy lắng nghe, hỡi bậc hiền thánh tối thượng, các danh hiệu của những phu nhân của Kaśyapa.