Shloka 6

भैरवावतारवर्णनम् (Bhairavāvatāra-varṇanam) — “Description of the Descent/Manifestation of Bhairava”

Devanagari script

सर्व्वगोऽपि महेशानो नेक्ष्यते मूढबुद्धिभिः । देववद् बुध्यते लोके योऽतीतो मनसां गिराम्

Transliteration

sarvvago'pi maheśāno nekṣyate mūḍhabuddhibhiḥ | devavad budhyate loke yo'tīto manasāṃ girām

Translation

Dẫu Mahēśvara thấm khắp mọi nơi, Ngài vẫn không được thấy bởi những trí tuệ mê muội. Trong đời, người ta chỉ hình dung Ngài như một vị thần, dù Ngài vượt ngoài tâm và lời.

Word by Word

• सर्वगः: all-pervading
• सर्वगः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व + ग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—सर्वत्र गच्छति इति (बहुव्रीहि, ‘all-pervading’)

• अपि: even
• अपि: Emphasis (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: समुच्चय/अपवादार्थक-अव्यय (even/also)

• महेशानः: Maheśāna (Great Lord)
• महेशानः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: महā + ईशान (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—महान् ईशानः (कर्मधारय)

• न: not
• न: Pratiṣedha (प्रतिषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक-अव्यय

• ईक्ष्यते: is seen/perceived
• ईक्ष्यते: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: ईक्ष् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथम-पुरुष, एकवचन; कर्मणि-प्रयोग (Passive), आत्मनेपद

• मूढबुद्धिभिः: by the deluded-minded
• मूढबुद्धिभिः: Kartr̥ (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मूढ + बुद्धि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; समासः—मूढा बुद्धिः येषाम् (कर्मधारय-पूर्वपद; ‘with deluded intellects’)

• देववत्: like a god
• देववत्: Prakāra-adhikaraṇa (प्रकाराधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: देववत् (अव्यय)
• Form: उपमावाचक-अव्यय (comparative adverb: ‘like a god’)

• बुध्यते: is understood/recognized
• बुध्यते: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: बुध् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथम-पुरुष, एकवचन; कर्मणि-प्रयोग (Passive), आत्मनेपद

• लोके: in the world
• लोके: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन

• यः: who
• यः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्धक (relative pronoun)

• अतीतः: transcended
• अतीतः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अति-इ (धातु)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; भूतकृदन्त (past participle/क्त) ‘gone beyond’

• मनसाम्: of minds
• मनसाम्: Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
• Type: Noun
• Root: मनस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन

• गिराम्: of speech/words
• गिराम्: Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
• Type: Noun
• Root: गिर् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन

Speaker

Suta Goswami

Shaiva Theology

Tattva Level: pati

Shiva Form: Īśāna

Shakti Dimension

Role: teaching

Characters & Entities

• Shiva

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

It teaches that Shiva as Pati is all-pervading yet not grasped by confused intellect; realization requires purification of understanding and devotion, not merely conceptual thinking.

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

Linga-worship supports the seeker in approaching the transcendent Shiva through a sacred form; the verse cautions that treating Shiva as only a worldly “deva” misses His supreme, beyond-mind reality.

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

Steady japa of the Panchakshara (Om Namaḥ Śivāya) with inner contemplation on Shiva’s all-pervasiveness helps remove mūḍha-buddhi and turns worship into realization.