Shloka 64

Arjuna’s Mantra-Empowerment and the Pāṇḍavas’ Separation (Śiva-rūpa through Mantra)

Devanagari script

नन्दीश्वर उवाच । इति दत्त्वा वरन्तस्य भारतस्य सुरेश्वरः । स्मरञ्छिवपदाम्भोजञ्जगाम भवनं स्वकम्

Transliteration

nandīśvara uvāca | iti dattvā varantasya bhāratasya sureśvaraḥ | smarañchivapadāmbhojañjagāma bhavanaṃ svakam

Translation

Nandīśvara nói: “Như vậy, sau khi ban ân phúc ấy cho Bharata, Chúa tể chư thiên liền trở về thiên cung của mình, lòng vẫn tưởng niệm đôi chân sen của Đức Śiva.”

Word by Word

• नन्दीश्वरः: Nandīśvara
• नन्दीश्वरः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नन्दीश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; वक्ता/कर्ता

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• इति: thus
• इति: Discourse marker (उक्तिसूचक)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उक्त्यर्थक-अव्यय (quotative particle)

• दत्त्वा: having given
• दत्त्वा: Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: दा (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund); पूर्वकालिक क्रिया (having given)

• वरम्: boon
• वरम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्म

• तस्य: of him/for him
• तस्य: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, षष्ठी (6th), एकवचन; सम्बन्ध

• भारतस्य: of Bhārata (Arjuna/descendant of Bharata)
• भारतस्य: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: भारत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; सम्बन्ध (genitive dependent on तस्य)

• सुरेश्वरः: lord of the gods
• सुरेश्वरः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सुरेश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (सुराणाम् ईश्वरः); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्ता

• स्मरन्: remembering
• स्मरन्: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: स्मृ (धातु)
• Form: शतृ-प्रत्यय वर्तमान-कृदन्त (present active participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सहक्रिया (while remembering)

• शिव-पद-अम्भोजम्: Śiva’s lotus-feet
• शिव-पद-अम्भोजम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: शिव (प्रातिपदिक) + पद (प्रातिपदिक) + अम्भोज (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (शिवस्य पदम्; पदम् अम्भोजम् इव/पदाम्भोजम्); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्म (object of स्मरन्)

• जगाम: went
• जगाम: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: लिट् (perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• भवनम्: to the house/abode
• भवनम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: भवन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्म (goal as object of motion)

• स्वकम्: his own
• स्वकम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: स्वक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (qualifying भवनम्)

Speaker

Nandīśvara (Nandi)

Shaiva Theology

Tattva Level: pashu

Shiva Form: Paśupatinātha

Ritual Elements

Offering: pushpa

Characters & Entities

• Shiva
• Nandi
• Indra
• Bharata

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

It teaches that even the king of the gods remains spiritually grounded by remembering Śiva’s lotus-feet; true authority and success are sanctified through Śiva-smaraṇa (devotional remembrance), which aligns the soul (paśu) toward the Lord (Pati).

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

Remembering Śiva’s ‘lotus-feet’ is a Saguna-bhakti expression—devotion to Śiva with attributes and sacred form. Such remembrance naturally supports Linga-worship, where the devotee fixes mind and reverence on Śiva as the supreme refuge.

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

Practice smaraṇa and japa: mentally contemplate Śiva’s sacred feet while repeating the Pañcākṣarī mantra “Om Namaḥ Śivāya,” especially after completing any vow, charity, or worship—offering the fruit to Śiva.