Shloka 11

Kirātāvatāra, Durvāsā-upākhyāna, and the Logic of Divine Rescue

Kirātākhyam-avatāra; Pāṇḍava-prasaṅga

Devanagari script

नन्दीश्वर उवाच । इति पृष्ठस्तदा तैस्तु श्रीकृष्णः पाण्डवैर्मुने । स्मृत्वा शिवपदाम्भोजौ पाण्डवानिदमब्रवीत्

Transliteration

nandīśvara uvāca | iti pṛṣṭhastadā taistu śrīkṛṣṇaḥ pāṇḍavairmune | smṛtvā śivapadāmbhojau pāṇḍavānidamabravīt

Translation

Nandīśvara nói: Bấy giờ, khi được các Pāṇḍava hỏi như thế, hỡi hiền triết, Śrī Kṛṣṇa—nhớ trong lòng đôi chân sen của Thần Śiva—đã nói với các Pāṇḍava những lời này.

Word by Word

• नन्दीश्वरः: Nandīśvara
• नन्दीश्वरः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नन्दीश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriyā (मुख्यक्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• इति: thus
• इति: Sambandha (उक्तिसूचक)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उक्त्यर्थक अव्यय (quotative particle)

• पृष्टः: having been asked
• पृष्टः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: पृष्ट (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; (पृच्छ् धातोः क्त)

• तदा: then
• तदा: Kāla-adhikaraṇa (कालाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक अव्यय (then)

• तैः: by them
• तैः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/सर्वनाम, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), बहुवचन

• तु: indeed/but
• तु: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: विरोध/विशेषार्थक अव्यय (but/indeed)

• श्री-कृष्णः: Śrī Kṛṣṇa
• श्री-कृष्णः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: श्री (प्रातिपदिक) + कृष्ण (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास (श्रीमान् कृष्णः), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• पाण्डवैः: by the Pāṇḍavas
• पाण्डवैः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पाण्डव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), बहुवचन

• मुने: O sage
• मुने: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन

• स्मृत्वा: having remembered
• स्मृत्वा: Kriyā-samānādhikaraṇa (पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्मृ (धातु)
• Form: क्त्वान्त अव्ययकृदन्त (Gerund), धातु: स्मृ, अर्थ: स्मरणं कृत्वा

• शिव-पद-अम्भोजौ: Shiva’s lotus-feet (two)
• शिव-पद-अम्भोजौ: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: शिव (प्रातिपदिक) + पद (प्रातिपदिक) + अम्भोज (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष-समास (‘शिवस्य पदाम्भोजौ’), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), द्विवचन

• पाण्डवान्: the Pāṇḍavas
• पाण्डवान्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: पाण्डव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), बहुवचन

• इदम्: this
• इदम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग/सर्वनाम, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• अब्रवीत्: said/spoke
• अब्रवीत्: Kriyā (मुख्यक्रिया)
• Type: Verb
• Root: ब्रू (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

Speaker

Nandīśvara (Nandī)

Shaiva Theology

Tattva Level: pati

Shiva Form: Mahadeva

Characters & Entities

• Shiva
• Krishna
• Pandavas
• Nandi

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

It shows the ideal Shaiva attitude: before giving guidance, one inwardly takes refuge in Śiva’s lotus-feet, affirming Śiva as the supreme Pati whose grace steadies speech and understanding.

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

Remembering Śiva’s “lotus-feet” is a Saguna focus—devotional contemplation on a sacred form—akin to mentally worshipping the Śiva-liṅga before speaking, acting, or beginning any rite.

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

Practice smaraṇa: begin counsel or study with a brief inward remembrance of Śiva—optionally with japa of “Om Namaḥ Śivāya,” and a moment of reverence as if bowing at the Lord’s feet.