रुद्ररथ-निर्माणवर्णनम् / Description of Rudra’s Divine Chariot Construction

Verse 1

व्यास उवाच । सनत्कुमार सर्वज्ञ शैवप्रवर सन्मते । अद्भुतेयं कथा तात श्राविता परिमेशितुः

Vyāsa thưa: “Ôi Sanatkumāra, bậc toàn tri, người đứng đầu trong hàng tín đồ của Śiva, trí tuệ cao quý—hỡi con yêu, câu chuyện kỳ diệu này ta đã được nghe, đúng như lời được tuyên thuyết về Parameśvara (Đấng Tối Thượng Śiva).”

Verse 2

इदानीं रथनिर्माणं ब्रूहि देवमयं परम् । शिवार्थं यत्कृतं दिव्यं धीमता विश्वकर्मणा

“Giờ đây, xin hãy nói cho ta về việc kiến tạo cỗ chiến xa tối thượng, thần diệu, do chư thiên tác thành—được làm vì đại sự của Śiva—do bậc trí Viśvakarmā khéo tạo nên một cách kỳ diệu.”

Verse 3

सूत उवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तस्य व्यासस्य स मुनीश्वरः । सनत्कुमारः प्रोवाच स्मृत्वा शिवपदांबुजम्

Sūta thưa: Nghe xong lời của Vyāsa như vậy, bậc chúa tể trong hàng hiền triết—Sanatkumāra—liền tưởng niệm đôi chân sen của Śiva rồi bắt đầu cất lời.

Verse 4

सनत्कुमार उवाच । शृणु व्यास महाप्राज्ञ रथादेर्निर्मितिं मुने । यथामति प्रवक्ष्येऽहं स्मृत्वा शिवपदाम्बुजम्

Sanatkumāra nói: “Hãy lắng nghe, hỡi Vyāsa, bậc đại trí—hỡi muni—về việc chế tạo chiến xa cùng các khí cụ khác. Theo chỗ hiểu của ta, ta sẽ giảng bày, sau khi trước hết tưởng niệm đôi chân sen của Chúa tể Śiva.”

Verse 5

अथ देवस्य रुद्रस्य निर्मितो विश्वकर्मणा । सर्वलोकमयो दिव्यो रथो यत्नेन सादरम्

Bấy giờ, vì Đức Rudra, Viśvakarmā với sự dụng công cẩn trọng và lòng tôn kính đã tạo tác một cỗ chiến xa thiên giới rực sáng, kỳ diệu như thể hàm chứa trọn vẹn mọi thế giới.

Verse 6

सर्वभूतमयश्चैव सौवर्णस्सर्वसंमतः । रथांगं दक्षिणं सूर्यस्तद्वामं सोम एव च

Cỗ xe ấy thấm khắp muôn loài, rực rỡ sắc vàng và được mọi người tán đồng. Bánh xe bên phải là Mặt Trời, còn bánh xe bên trái chính là Mặt Trăng.

Verse 8

शशिनः षोडशारास्तु कला वामस्य सुव्रत । ऋक्षाणि तु तथा तस्य वामस्यैव विभूषणम्

Hỡi bậc có hạnh nguyện thanh cao, mười sáu tia của Mặt Trăng là đồ trang sức nơi phía trái của Ngài; cũng vậy, các nakṣatra (lunar mansions) đều là những điểm tô trên chính phía trái ấy.

Verse 9

ऋतवो नेमयः षट् च तयोर्वै विप्रपुंगव । पुष्करं चांतरिक्षं वै रथनीडश्च मंदरः

Hỡi bậc tối thượng trong hàng Bà-la-môn, sáu mùa và sáu đoạn vành bánh xe (nemi) quả thật cũng thuộc về đó; lại còn có Puṣkara, khoảng trung giới (antarikṣa), Rathanīḍa và núi Mandara nữa.

Verse 10

अस्ताद्रिरुदयाद्रिस्तु तावुभौ कूबरौ स्मृतौ । अधिष्ठानं महामेरुराश्रयाः केशराचलाः

Núi Astādri ở phương Tây và núi Udayādri ở phương Đông đều được ghi nhớ là hai “Kubera” (hai sườn nâng đỡ). Núi Mahāmeru là nền tảng của chúng; còn các dãy Keśara là những dãy núi chống đỡ quanh đó.

Verse 11

वेगस्संवत्सरास्तस्य अयने चक्रसंगमौ । मुहूर्ता वंधुरास्तस्य शम्याश्चैव कलाः स्मृताः

Đối với Ngài, chính tốc lực là năm; hai lộ trình chí tuyến là nơi hội tụ của những bánh xe vũ trụ. Đối với Ngài, các muhūrta chỉ là những khoảng ngắn ngủi, và các kalā được nhớ như những sát-na—qua đó dạy về sự siêu việt của Ngài đối với thời gian.

Verse 12

तस्य काष्ठाः स्मृता घोणाश्चाक्षदंडाः क्षणाश्च वै । निमेषाश्चानुकर्षश्च ईषाश्चानुलवाः स्मृताः

Đối với Ngài, các đơn vị thời gian được truyền dạy là: kāṣṭhā, ghoṇā, akṣa-daṇḍa và kṣaṇa; lại còn nimeṣa, anukarṣa, īṣā, và cả anulava cũng được nêu rõ.

Verse 13

द्यौर्वरूथं रथस्यास्य स्वर्गमोक्षावुभौ ध्वजौ । युगान्तकोटितौ तस्य भ्रमकामदुघौ स्मृतौ

Chính bầu trời là mái che (varūtha) của cỗ chiến xa Ngài; hai lá cờ của nó là Thiên giới (svarga) và Giải thoát (mokṣa). Và đối với Ngài, đôi danh xưng Yugānta và Koṭita được tôn xưng là những đấng ban phát công năng kỳ diệu, thành tựu sở nguyện.

Verse 14

ईषादंडस्तथा व्यक्तं वृद्धिस्तस्यैव नड्वलः । कोणास्तस्याप्यहंकारो भूतानि च बलं स्मृतम्

Trục giữa īṣā-daṇḍa được biết rõ là nguyên lý hiển lộ (vyakta); sự tăng trưởng của nó được gọi là naḍvala. Các góc của nó được nói là ngã chấp (ahaṅkāra), và các chúng đại (bhūtas) được ghi nhớ là sức mạnh (bala) của nó.

Verse 15

इन्द्रियाणि च तस्यैव भूषणानि समंततः । श्रद्धा च गतिरस्यैव रथस्य मुनिसत्तम

Hỡi bậc hiền thánh tối thượng, chính các căn (giác quan) là những đồ trang sức của cỗ xe ấy ở khắp bốn phía; và chỉ riêng śraddhā—lòng tín kính—mới thật là sự vận hành, là đà tiến về trước của cỗ xe ấy.

Verse 16

तदानीं भूषणान्येव षडंगान्युपभूषणम् । पुराणन्यायमीमांसा धर्मशास्त्राणि सुव्रताः

Bấy giờ, chính các học môn trở thành đồ trang sức: sáu Vedāṅga làm những món điểm trang; còn Purāṇa, Nyāya, Mīmāṃsā và các Dharmaśāstra—hỡi người giữ hạnh nguyện cao quý—hiện ra như những trụ cột tô điểm và nâng đỡ Chánh pháp.

Verse 17

बलाशया वराश्चैव सर्वलक्षणसंयुताः । मंत्रा घंटाः स्मृतास्तेषां वर्णपादास्तदाश्रमाः

Chúng được ban đầy sức mạnh, điềm lành và mọi tướng hảo. Người ta ghi nhớ chúng như “chân ngôn” và “chuông”; còn các âm tiết và nhịp thơ được nói là chính nơi nương tựa của chúng.

Verse 18

अथो बन्धो ह्यनन्तस्तु सहस्रफणभूषितः । दिशः पादा रथस्यास्य तथा चोपदिशश्चह

Hơn nữa, Ananta—được trang sức bằng một ngàn mũ rắn—làm dây buộc và chỗ nâng đỡ cho cỗ xe ấy. Các phương trở thành chân của chiến xa này, và cả các phương trung gian cũng vậy.

Verse 19

पुष्कराद्याः पताकाश्च सौवर्णा रत्नभूषिताः । समुद्रास्तस्य चत्वारो रथकंबलिनस्स्मृताः

Những lá cờ của Ngài—khởi từ cờ mang tên Puṣkara và các cờ khác—đều bằng vàng, nạm châu báu. Còn bốn “đại dương” gắn với Ngài được nói là những tấm phủ (kambala) của chiến xa.

Verse 20

गंगाद्यास्सरित श्रेष्ठाः सर्वाभरणभूषिताः । चामरासक्तहस्ताग्रास्सर्वास्त्रीरूपशोभिताः

Các dòng sông tối thượng—khởi từ sông Hằng—hiện ra, trang sức đủ mọi châu báu. Tay họ cầm phất trần đuôi yak (cāmara), và tất thảy đều rạng ngời trong hình tướng mỹ nữ.

Verse 21

तत्र तत्र कृतस्थानाः शोभयांचक्रिरे रथम् । आवहाद्यास्तथा सप्त सोपानं हैममुत्तमम्

Ở chỗ này chỗ kia, họ đứng vào đúng vị trí đã định và làm cho chiến xa thêm rực rỡ. Cũng vậy, họ đem đến một bậc thang vàng tuyệt hảo gồm bảy nấc.

Verse 22

लोकालोकाचलस्तस्योपसोपानस्समंततः । विषयश्च तथा बाह्यो मानसादिस्तु शोभनः

Bốn bề quanh đó là những lối lên và bậc thang của núi Lokāloka; và vượt ra ngoài là cảnh giới các đối tượng bên ngoài—khởi từ tâm—được bày biện mỹ lệ.

Verse 23

पाशास्समंततस्तस्य सर्वे वर्षाचलास्स्मृताः । तलास्तस्य रथस्याऽथ सर्वे तलनिवासिनः

Mọi sợi thòng lọng (pāśa) vây quanh Ngài đều được hiểu là các dãy núi Varṣa ở bốn phương; và các cõi dưới (tala) quả thật đều an vị làm nền cho cỗ xe của Ngài—cùng với hết thảy chúng sinh cư ngụ trong những cảnh giới lòng đất ấy.

Verse 24

सारथिर्भगवान्ब्रह्मा देवा रश्मिधराः स्मृताः । प्रतोदो ब्रह्मणस्तस्य प्रणवो ब्रह्मदैवतम्

Đối với cỗ xe vũ trụ ấy, Đức Thế Tôn Brahmā được ghi nhớ là người đánh xe, còn chư thiên được nói là những vị nắm giữ dây cương. Với Brahmā, cây roi thúc là âm tiết thiêng Praṇava (Oṁ), chính là thần lực chủ tể của Ngài, nhờ đó trật tự của tạo hóa được thúc đẩy tiến hành.

Verse 25

अकारश्च महच्छत्रं मंदरः पार्श्वदंडभाक् । शैलेन्द्रः कार्मुकं तस्य ज्या भुजंगाधिपस्स्वयम्

Âm tiết “A” hóa thành chiếc lọng vương giả rộng lớn của Ngài; núi Mandara làm cây chống bên nâng đỡ. Chúa tể các núi trở thành cây cung của Ngài, và chính vua rắn (Nāga) trở thành dây cung.

Verse 26

घंटा सरस्वती देवी धनुषः श्रुतिरूपिणी । इषुर्विष्णुर्महातेजास्त्वग्निश्शल्यं प्रकीर्तितम्

Chuông là Nữ thần Sarasvatī; cây cung chính là Veda trong hình thái Śruti—lời mặc khải được nghe. Mũi tên là Viṣṇu đại uy quang, và Agni được tôn xưng là mũi sắt nhọn (śalya) của mũi tên ấy.

Verse 27

हयास्तस्य तथा प्रोक्ताश्चत्वारो निगमा मुने । ज्योतींषि भूषणं तेषामवशिष्टान्यतः परम्

Hỡi bậc hiền triết, người ta nói rằng bốn con ngựa của Ngài chính là bốn Nigama (bốn Veda). Trang sức của chúng là các vì tinh tú, những ánh sáng trên trời; và sau đó, các chi tiết còn lại được thuật tiếp về sau.

Verse 28

अनीकं विषसंभूतं वायवो वाजका स्मृताः । ऋषयो व्यासमुख्याश्च वाहवाहास्तथाभवन्

Đạo quân chiến trận ấy phát sinh từ độc tố; các luồng gió được biết như những tuấn mã lao nhanh. Các bậc hiền triết nữa—đứng đầu là Vyāsa—đã trở thành những người mang vác và chuyên chở các lực thiêng trong cuộc giao tranh ấy.

Verse 29

स्वल्पाक्षरैस्संब्रवीमि किं बहूक्त्या मुनीश्वर । ब्रह्मांडे चैव यत्किंचिद्वस्तुतद्वै रथे स्मृतम्

Ta sẽ nói gọn trong ít lời—cần gì nhiều lời nữa, hỡi bậc thánh hiền tối thượng. Bất cứ thực thể nào hiện hữu trong Phạm-đản (vũ trụ), tất thảy đều được ghi nhớ là nằm trọn trong cỗ chiến xa ấy.

Verse 30

एवं सम्यक्कृतस्तेन धीमता विश्वकर्मणा । सरथादिप्रकारो हि ब्रह्मविष्ण्वाज्ञया शुभः

Như vậy, bởi Viśvakarman bậc trí, toàn bộ sự sắp đặt cát tường—khởi đầu từ chiến xa—đã được chế tác viên mãn, theo mệnh lệnh của Brahmā và Viṣṇu.