मुनिप्रश्नवर्णनम् (Description of the Sages’ Questions)

Verse 1

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां प्रथमखंडे सृष्ट्युपाख्याने मुनिप्रश्नवर्णनो नाम प्रथमोऽध्यायः

Như vậy, trong Śrī Śiva Mahāpurāṇa—thuộc phần thứ hai là Rudra Saṃhitā—trong Khanda thứ nhất, ở thiên truyện về Sáng tạo, đây là chương thứ nhất mang tên “Mô tả những câu hỏi của các bậc Muni.”

Verse 2

वन्दे शिवन्तम्प्रकृतेरनादिम्प्रशान्तमेकम्पुरुषोत्तमं हि । स्वमायया कृत्स्नमिदं हि सृष्ट्वा नभोवदन्तर्बहिरास्थितो यः

Con cúi lạy đấng Śiva cát tường—vô thủy, còn trước cả Prakṛti, tịch nhiên tuyệt đối, là Đấng Tối Thượng duy nhất. Ngài dùng chính Māyā của mình tạo dựng toàn thể vũ trụ này, rồi an trụ trong và ngoài muôn loài, như hư không trùm khắp.

Verse 3

वन्देतरस्थं निजगूढरूपं शिवंस्वतस्स्रष्टुमिदम्विचष्टे । जगन्ति नित्यम्परितो भ्रमंति यत्सन्निधौ चुम्बकलोहवत्तम्

Con cúi lạy Śiva, đấng vượt ngoài tất cả, tự tánh chân thật ẩn mật; do bản nhiên, Ngài muốn hiển lộ cuộc sáng tạo này. Các thế giới luôn chuyển động xoay quanh Ngài, bị hút bởi chính sự hiện diện của Ngài, như sắt bị nam châm kéo về.

Verse 4

व्यास उवाच । जगतः पितरं शम्भुञ्जगतो मातरं शिवाम् । तत्पुत्रश्च गणाधीशन्नत्वैतद्वर्णयामहे

Vyāsa nói: Sau khi cúi lạy Śambhu—Cha của vũ trụ—cúi lạy Śivā—Mẹ của vũ trụ—và cúi lạy người con của hai Ngài là Gaṇādhiśa, Chúa tể các Gaṇa, nay chúng ta sẽ thuật lại thánh truyện này.

Verse 5

एकदा मुनयस्सर्वे नैमिषारण्य वासिनः । पप्रच्छुर्वरया भक्त्या सूतन्ते शौनकादयः

Một lần kia, tất cả các bậc hiền triết cư ngụ tại rừng Naimiṣāraṇya—Śaunaka và những vị khác—đã cung kính thưa hỏi ngài, hỡi Sūta, với lòng bhakti thù thắng.

Verse 6

ऋषय ऊचुः । विद्येश्वरसंहितायाः श्रुता सा सत्कथा शुभा । साध्यसाधनखंडा ख्या रम्याद्या भक्तवत्सला

Các bậc hiền triết thưa: “Chúng con đã được nghe lời pháp thoại cát tường và thánh thiện của Vidyeśvara-saṃhitā, nổi danh là phần nói về mục tiêu tâm linh và phương tiện thành tựu. Từ khởi đầu đã mỹ diệu, lại chan chứa lòng thương mến đối với người sùng kính.”

Verse 7

सूत सूत महाभाग चिरञ्जीव सुखी भव । यच्छ्रावयसि नस्तात शांकरीं परमां कथाम्

Ôi Sūta, bậc đại phúc! Xin ngài sống lâu và an lạc, hỡi người con thân mến, vì ngài đang khiến chúng con được nghe câu chuyện thánh tối thượng thuộc về Śiva—bản Śāṅkarī cao quý.

Verse 8

पिबन्तस्त्वन्मुखाम्भोजच्युतं ज्ञानामृतम्वयम् । अवितृप्ताः पुनः किंचित्प्रष्टुमिच्छामहेऽनघ

Chúng con đang uống cam lộ tri kiến tuôn từ đóa sen nơi miệng Ngài; vậy mà vẫn chưa thỏa. Ôi bậc vô tội, chúng con còn muốn thưa hỏi thêm đôi điều nữa.

Verse 9

व्यासप्रसादात्सर्वज्ञो प्राप्तोऽसि कृतकृत्यताम् । नाज्ञातम्विद्यते किंचिद्भूतं भब्यं भवच्च यत्

Nhờ ân phúc của Vyāsa, Ngài đã trở thành bậc toàn tri và đạt địa vị của người đã viên mãn mục đích. Với Ngài, không điều gì còn ẩn khuất—dù thuộc về quá khứ, tương lai hay hiện tại.

Verse 10

गुरोर्व्यासस्य सद्भक्त्या समासाद्य कृपां पराम् । सर्वं ज्ञातं विशेषेण सर्वं सार्थं कृतं जनुः

Nhờ lòng sùng kính chân thật đối với bậc Guru Vyāsa, khi đã đạt được ân sủng tối thượng của Ngài, mọi điều đều được thấu hiểu một cách đặc biệt và xác quyết; và kiếp người này đã trở nên trọn vẹn ý nghĩa.

Verse 11

इदानीं कथय प्राज्ञ शिवरूपमनुत्तमम् । दिव्यानि वै चरित्राणि शिवयोरप्यशेषतः

Nay, hỡi bậc trí giả, xin hãy thuật về hình tướng vô song của Thượng Đế Śiva; và cũng xin kể trọn vẹn các hạnh tích thiêng liêng của cả hai—Śiva và Śakti của Ngài—không bỏ sót điều gì.

Verse 12

अगुणो गुणतां याति कथं लोके महेश्वरः । शिवतत्त्वं वयं सर्वे न जानीमो विचारतः

Đấng Maheśvara vốn vượt ngoài mọi guṇa, cớ sao trong thế gian lại được nói là có các thuộc tính? Chúng con, khi suy xét, vẫn chưa thật hiểu rõ nguyên lý (tattva) của Śiva.

Verse 13

सृष्टेः पूर्वं कथं शंभुस्स्वरूपेणावतिष्ठते । सृष्टिमध्ये स हि कथं क्रीडन्संवर्त्तते प्रभुः

Trước khi tạo hóa khởi sinh, Śambhu an trụ trong tự tánh (svarūpa) của Ngài như thế nào? Và giữa cuộc tạo hóa, vị Chúa Tể ấy trong cuộc hí lộng thiêng liêng (līlā) lại làm sao cũng khiến sự hoại diệt (saṃvarta) xảy ra?

Verse 14

तदन्ते च कथन्देवस्स तिष्ठति महेश्वरः । कथम्प्रसन्नतां याति शंकरो लोकशंकरः

Rồi về sau, Đấng Thần ấy—Mahādeva, Đại Chúa Tể—an trụ như thế nào? Và Śaṅkara, bậc đem an lành cho muôn cõi, làm sao trở nên hoan hỷ, ban ân sủng cho chúng sinh?

Verse 15

स प्रसन्नो महेशानः किं प्रयच्छति सत्फलम् । स्वभक्तेभ्यः परेभ्यश्च तत्सर्वं कथयस्व नः

Khi Maheśāna (Chúa Śiva) hoan hỷ, Ngài ban cho quả lành chân thật nào—cho chính các tín đồ của Ngài và cả những người khác nữa? Xin hãy nói cho chúng con biết trọn vẹn mọi điều ấy.

Verse 16

सद्यः प्रसन्नो भगवान्भवतीत्यनुशश्रुम । भक्तप्रयासं स महान्न पश्यति दयापरः

Chúng ta đã nghe rằng Đức Thế Tôn Bhava (Śiva) liền hoan hỷ ngay khi người có lòng sùng kính đến nương tựa Ngài. Đấng Đại Hùng luôn tràn đầy từ bi ấy chẳng hề để tâm đến sự nhọc nhằn, gian lao của kẻ mộ đạo.

Verse 17

ब्रह्माविष्णुर्महेशश्च त्रयो देवाश्शिवांगजाः । महेशस्तत्र पूर्णांशस्स्वयमेव शिवोऽपरः

Brahmā, Viṣṇu và Maheśa—ba vị thần ấy đều sinh từ chính thể tính của Śiva. Nhưng trong số đó, Maheśa là sự hiển lộ viên mãn; quả thật Ngài chính là Śiva, không hề khác biệt với Ngài.

Verse 18

तस्याविर्भावमाख्याहि चरितानि विशेषतः । उमाविर्भावमाख्याहि तद्विवाहं तथा प्रभो

“Bạch Chúa Tôn, xin hãy thuật tường tận sự hiển hiện thần linh của Ngài và những thánh hạnh của Ngài. Xin cũng kể về sự hiển hiện của Umā, và cả câu chuyện hôn lễ của hai Đấng.”

Verse 19

तद्गार्हस्थ्यं विशेषेण तथा लीलाः परा अपि । एतत्सर्वं तदन्यच्च कथनीयं त्वयाऽनघ

Xin giảng rõ, đặc biệt về đời sống gia thất của Ngài, cùng những cuộc du hí thần linh siêu việt. Ôi bậc vô nhiễm, tất cả điều ấy—và mọi điều khác liên hệ—đều nên được ngài thuật lại.

Verse 20

व्यास उवाच । इति पृष्टस्तदा तैस्तु सूतो हर्षसमन्वितः । स्मृत्वा शंभुपदांभोजम्प्रत्युवाच मुनीश्वरान्

Vyāsa nói: Được họ hỏi như vậy, Sūta tràn đầy hoan hỷ, nhớ đến đôi chân như hoa sen của Śambhu (Śiva), rồi đáp lời các bậc hiền thánh ấy.

Verse 21

सूत उवाच । सम्यक्पृष्टं भवद्भिश्च धन्या यूयं मुनीश्वराः । सदाशिवकथायां वो यज्जाता नैष्ठिकी मतिः

Sūta nói: “Các ngài hỏi thật đúng; phúc thay các bậc hiền thánh, hỡi những vị tiên tri tôn quý, vì trong các ngài đã khởi lên ý chí kiên định, nhất tâm hướng về thánh truyện của Sadāśiva.”

Verse 22

सदाशिवकथाप्रश्नः पुरुषांस्त्रीन्पुनाति हि । वक्तारं पृच्छकं श्रोतॄञ्जाह्नवीसलिलं यथा

Quả thật, câu hỏi về thánh truyện của Sadāśiva thanh tẩy ba hạng người—nam nữ đều vậy: người thuyết, người hỏi và người nghe—tựa như dòng nước Jāhnavī (Gaṅgā) tẩy sạch muôn loài.

Verse 23

शंभोर्गुणानुवादात्को विरज्येत पुमान्द्विजाः । विना पशुघ्नं त्रिविधजनानन्दकरात्सदा

Hỡi các bậc nhị sinh, ai có thể lìa bỏ việc tán dương công đức của Śambhu? Vì ngoài Paśughna—Đấng diệt trừ xiềng xích thú tính, Đấng luôn ban hỷ lạc cho ba loài hữu tình—thì chẳng có ai có thể ban niềm vui ấy mọi thời.

Verse 24

गीयमानो वितृष्णैश्च भवरोगौषधोऽपि हि । मनःश्रोत्राभिरामश्च यत्तस्सर्वार्थदस्स वै

Khi được những người lìa dục cất lên, lời ca ấy quả thật trở thành phương dược chữa bệnh luân hồi (saṃsāra). Vì làm vui cả tâm lẫn tai, nên nó đích thực ban trọn mọi mục đích cao quý của đời người.

Verse 25

कथयामि यथाबुद्धि भवत्प्रश्नानुसारतः । शिवलीलां प्रयत्नेन द्विजास्तां शृणुतादरात्

Ta sẽ thuật lại, theo sự hiểu biết của ta và đúng theo những điều các ngài đã hỏi, về cuộc thần hí (līlā) của Đức Śiva. Vậy nên, hỡi các bậc hiền triết hai lần sinh, xin hãy lắng nghe với nỗ lực và lòng cung kính chí thành.

Verse 26

भवद्भिः पृच्छ्यते यद्वत्तत्तथा नारदेन वै । पृष्टं पित्रे प्रेरितेन हरिणा शिवरूपिणा

Như các ông đang hỏi bây giờ, thì Nārada quả thật cũng đã hỏi như thế—do cha mình thúc giục—đối với Hari, Đấng đã mang hình tướng của Śiva.

Verse 27

ब्रह्मा श्रुत्वा सुतवचश्शिवभक्तः प्रसन्नधीः । जगौ शिवयशः प्रीत्या हर्षयन्मुनिसत्तमम्

Nghe lời con mình, Brahmā—người sùng kính Śiva, tâm trí an nhiên—đã cất tiếng ca với niềm hoan hỷ yêu kính về vinh quang của Chúa Śiva, khiến bậc hiền thánh tối thượng ấy hoan hỷ.

Verse 28

व्यास । सूतोक्तमिति तद्वाक्यमाकर्ण्य द्विजसत्तमाः । पप्रच्छुस्तत्सुसंवादं कुतूहलसमन्विताः

Vyāsa nói: Nghe những lời được giới thiệu là do Sūta thốt ra, các bậc hiền triết tối thượng trong hàng nhị sinh—đầy lòng hiếu kỳ—liền hỏi thêm, mong cuộc đối thoại tốt lành và thù thắng ấy được khai mở trọn vẹn.

Verse 29

ऋषय ऊचुः । सूत सूत महाभाग शैवोत्तम महामते । श्रुत्वा तव वचो रम्यं चेतो नस्सकुतूहलम्

Các hiền triết thưa: “Ôi Sūta, ôi Sūta, bậc đại phúc! Người tối thượng trong hàng tín đồ Śiva, bậc đại trí! Nghe lời nói êm đẹp của ngài, lòng chúng tôi tràn đầy khát vọng muốn biết thêm.”

Verse 30

कदा बभूव सुखकृद्विधिनारदयोर्महान् । संवादो यत्र गिरिशसु लीला भवमोचिनी

Cuộc đối thoại vĩ đại, ban niềm an lạc, giữa Vidhi (Brahmā) và Nārada đã diễn ra khi nào—nơi mà līlā giải thoát của Girīśa (Śiva, Chúa Tể Núi non) được tuyên thuyết?

Verse 31

विधिनारदसंवादपूर्वकं शांकरं यशः । ब्रूहि नस्तात तत्प्रीत्या तत्तत्प्रश्नानुसारतः

Hỡi người thân mến, xin vì lòng thương mà thuật cho chúng tôi—đúng theo cuộc đối thoại giữa Phạm Thiên (Đấng an bài) và thánh Nārada—về vinh quang của Śaṅkara, và hãy đáp từng điều theo đúng các câu hỏi của chúng tôi.

Verse 32

इत्याकर्ण्य वचस्तेषां मुनीनां भावितात्मनाम् । सूतः प्रोवाच सुप्रीतस्तत्संवादानुसारतः

Nghe xong lời của các bậc hiền triết—những người có tâm đã được tu luyện và quán chiếu—Sūta vô cùng hoan hỷ liền nói theo đúng mạch của cuộc đối thoại ấy.