काम-शक्र-संवादः / Dialogue of Kāma and Śakra (Indra)

Verse 1

ब्रह्मोवाच । गतेषु तेषु देवेषु शक्रः सस्मार वै स्मरम् । पीडितस्तारकेनातिदेत्येन च दुरात्मना

Phạm Thiên nói: Khi các chư thiên ấy đã rời đi, Śakra (Đế Thích/Indra), bị Tāraka—một Daitya cực kỳ hung ác—dày vò, liền nhớ đến Smara (Kāma), vị thần của dục vọng.

Verse 2

आगतस्तत्क्षणात्कामस्सवसंतो रतिप्रियः । सावलेपो युतो रत्या त्रैलोक्य विजयी प्रभुः

Ngay lúc ấy, Kāma (thần Ái dục) đến, cùng với Vasanta (mùa Xuân). Được Rati yêu mến, lòng đầy kiêu hãnh, ngài đến cùng Rati—Kāma, bậc chúa tể lừng danh là kẻ chinh phục ba cõi.

Verse 3

प्रणामं च ततः कृत्वा स्थित्वा तत्पुरतस्स्मरः । महोन्नतमनास्तात सांजलिश्शक्रमब्रवीत्

Bấy giờ Smara (Kāmadeva) cúi đầu đảnh lễ; đứng trước ngài với chí khí cao vời, chắp tay cung kính, rồi thưa với Śakra (Indra).

Verse 4

काम उवाच । किं कार्य्यं ते समुत्पन्नं स्मृतोऽहं केन हेतुना । तत्त्वं कथय देवेश तत्कर्तुं समुपागतः

Kāma thưa: “Việc gì đã phát sinh cho ngài? Vì cớ gì ngài nhớ gọi ta? Ôi Chúa tể chư thiên, xin nói rõ chân tình; ta đến đây để hoàn thành việc ấy.”

Verse 5

ब्रह्मोवाच । तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य कंदर्पस्य सुरेश्वरः । उवाच वचनं प्रीत्या युक्तं युक्तमिति स्तुवन्

Brahmā nói: Nghe lời của Kandarpā (Kāma), Chúa tể chư thiên đáp lại với niềm hoan hỷ, tán dương rằng: “Nói hay lắm—quả thật đúng đắn, hợp lẽ.”

Verse 6

शक्र उवाच । तव साधु समारम्भो यन्मे कार्य्यमुपस्थितम् । तत्कतुर्मुद्यतोऽसि त्वं धन्योऽसि मकरध्वज

Śakra (Indra) nói: “Khởi sự của ngươi thật cát tường, vì việc của ta nay đã đến. Ngươi sẵn sàng hoàn thành nó; quả thật ngươi là người có phúc, hỡi Makaradhvaja (Kāma).”

Verse 7

प्रस्तुतं शृणु मद्वाक्यं कथयामि तवाग्रतः । मदीयं चैव यत्कार्यं त्वदीयं तन्न चान्यथा

Hãy lắng nghe lời thích đáng của ta; ta sẽ nói ngay trước mặt ngươi. Việc gì là của ta thì cũng chính là của ngươi—không hề khác biệt.

Verse 8

मित्राणि मम संत्येव बहूनि सुमहांति च । परं तु स्मर सन्मित्रं त्वत्तुल्यं न हि कुत्रचित्

Ta quả có nhiều bằng hữu, lại có những vị rất cao quý. Nhưng hỡi người bạn chân thật, hãy nhớ: chẳng nơi nào có ai sánh bằng ngươi.

Verse 9

जयार्थं मे द्वयं तात निर्मितं वजमुत्तमम् । वज्रं च निष्फलं स्याद्वै त्वं तु नैव कदाचन

Vì chiến thắng của ta, hỡi người thân yêu, ta đã tạo nên đôi vũ khí tối thượng này. Ngay cả kim cang (vajra) đôi khi cũng có thể trở nên vô hiệu; còn ngươi thì không bao giờ như thế—chẳng lúc nào.

Verse 10

यतो हितं प्रजायेत ततः को नु प्रियः परः । तस्मान्मित्रवरस्त्वं हि मत्कार्य्यं कर्तुमर्हसि

Từ người mà phúc lợi chân thật phát sinh—còn ai đáng yêu quý hơn người ấy? Vì vậy, bởi ngươi là bậc bạn hữu tối thượng, ngươi thật xứng đáng đảm đương việc của ta.

Verse 11

मम दुःखं समुत्पन्नमसाध्य चापि कालजम् । केनापि नैव तच्छक्यं दूरीकर्तुं त्वया विना

Trong ta đã dấy lên một nỗi sầu—khó chữa, do định mệnh và thời gian sinh ra. Chẳng ai có thể xua tan nó, ngoài ngươi.

Verse 12

दातुः परीक्षा दुर्भिक्षे रणे शूरस्य जायते । आपत्काले तु मित्रस्याशक्तौ स्त्रीणां कुलस्य हि

Người hay bố thí được thử trong nạn đói; bậc anh hùng được thử nơi chiến trận. Bạn hữu được thử trong lúc tai ương; và gia tộc được thử khi phụ nữ của họ lâm cảnh khốn khổ, bất lực.

Verse 13

विनये संकटे प्राप्तेऽवितथस्य परोक्षतः । सुस्नेहस्य तथा तात नान्यथा सत्यमीरितम्

Hỡi người thân yêu, khi cơn nguy biến ập đến và lời thỉnh cầu khiêm cung được dâng lên, dẫu chân lý chưa hiển lộ trực tiếp, thì lời nói của người không hề sai lạc và có tình thương chân thành vẫn được tuyên là chân thật—không thể khác.

Verse 14

प्राप्तायां वै ममापत्ताववार्यायां परेण हि । परीक्षा च त्वदीयाऽद्य मित्रवर्य भविष्यति

Quả thật, khi tai ương không thể tránh khỏi đã giáng xuống ta do người khác gây nên, hỡi bậc bạn hữu tối thượng, hôm nay giá trị chân thật của ngươi sẽ được thử thách.

Verse 15

न केवलं मदीयं च कार्य्यमस्ति सुखावहम् । किं तु सर्वसुरादीनां कार्य्यमेतन्न संशयः

Đây không chỉ là việc riêng của ta đem lại an lạc; trái lại, chính là bổn phận của hết thảy chư thiên và các bậc khác nữa—không còn nghi ngờ gì.

Verse 16

ब्रह्मोवाच । इत्येतन्मघवद्वाक्यं श्रुत्वा तु मकरध्वजाः । उवाच प्रेमगभीरं वाक्यं सुस्मितपूर्वकम्

Phạm Thiên nói: Nghe lời của Maghavat (Đế Thích), Makaradhvaja (Kāma, thần Ái) liền đáp lại; lời nói thấm sâu tình thương, mở đầu bằng nụ cười hiền.

Verse 17

काम उवाच । किमर्थमित्थं वदसि नोत्तरं वच्म्यहं तव । उपकृत्कृत्रिमं लोके दृश्यते कथ्यते न च

Kāma nói: “Cớ sao ngươi nói như thế? Ta sẽ không đáp lời ngươi. Ở đời, sự giúp đỡ giả tạo, vụ lợi quả có thấy—nhưng người ta chẳng nói ra công khai.”

Verse 18

सङ्कटे बहु यो ब्रूते स किं कार्य्यं करिष्यति । तथापि च महाराज कथयामि शृणु प्रभो

Kẻ nói dài dòng giữa lúc nguy nan thì làm được việc gì cho ra hồn? Dẫu vậy, hỡi Đại vương, ta sẽ trình bày; xin Ngài lắng nghe, bậc Chúa tể.

Verse 19

पदं ते कर्षितुं यो वै तपस्तपति दारुणम् । पातयिष्याम्यहं तं च शत्रुं ते मित्र सर्वथा

Kẻ nào dùng khổ hạnh nghiệt ngã để kéo nàng rời khỏi địa vị chính đáng của mình, ta nhất định sẽ đánh gục kẻ thù ấy của nàng bằng mọi cách, hỡi người bạn.

Verse 20

क्षणेन भ्रंशयिष्यामि कटाक्षेण वरस्त्रियाः । देवर्षिदानवादींश्च नराणां गणना न मे

Chỉ trong khoảnh khắc, ta sẽ khiến người nữ cao quý ấy sa ngã chỉ bằng một ánh nhìn liếc. Còn chư thiên, các thánh hiền và bọn dānavas—loài người đối với ta chẳng đáng để đếm.

Verse 21

वज्रं तिष्ठतु दूरे वै शस्त्राण्यन्यान्यनेकशः । किं ते कार्यं करिष्यंति मयि मित्र उपस्थिते

Hãy để lôi chùy ở thật xa, và muôn thứ binh khí khác cũng hãy gác lại. Chúng có thể làm được gì, khi ta—bạn của nàng—đang hiện diện nơi đây?

Verse 22

ब्रह्माणं वा हरिं वापि भ्रष्टं कुर्य्यां न संशयः । अन्येषां गणना नास्ति पातयेयं हरं त्वपि

Dù là Phạm Thiên (Brahmā) hay Hari (Viṣṇu), ta cũng có thể quật ngã—không chút nghi ngờ. Còn kẻ khác thì chẳng đáng kể; ta thậm chí có thể làm Hara (Śiva) ngã xuống.

Verse 23

पंचैव मृदवो बाणास्ते च पुष्पमया मम । चापस्त्रिधा पुष्पमयश्शिंजिनी भ्रमरार्ज्जिता । बलं सुदयिता मे हि वसंतः सचिवस्स्मृतः

Năm mũi tên của ta thật dịu mềm, đều kết bằng hoa. Cung của ta cũng ba tầng, làm bằng hoa; dây cung điểm đàn ong, ngân lên tiếng ngọt. Sức mạnh của ta chính là người yêu dấu—quả thật, Xuân thần Vasanta được nhớ như vị tể tướng của ta.

Verse 24

अहं पञ्चबलोदेवा मित्रं मम सुधानिधिः

Ôi Nữ Thần, ta được ban năm sức mạnh; đồng minh của ta là đại dương kho báu cam lộ bất tử.

Verse 25

सेनाधिपश्च शृंगारो हावभावाश्च सैनिकाः । सर्वे मे मृदवः शक्र अहं चापि तथाविधः

Vị thống soái của ta là Śṛṅgāra—quyền năng của ái tình và duyên mị; binh sĩ của ta là những cử chỉ và dáng điệu tình tứ. Tất cả đều dịu mềm, hỡi Śakra; và ta cũng mang bản tính nhu hòa ấy.

Verse 26

यद्येन पूर्यते कार्य्यं धीमांस्तत्तेन योजयेत् । मम योग्यं तु यत्कार्य्यं सर्वं तन्मे नियोजय

Người trí nên dùng đúng phương tiện khiến công việc thành tựu. Và mọi việc nào hợp với ta, xin hãy giao cả cho ta đảm nhiệm.

Verse 27

ब्रह्मोवाच । इत्येवं तु वचस्तस्य श्रुत्वा शक्रस्सुहर्षितः । उवाच प्रणमन्वाचा कामं कांतासुखावहम्

Brahmā nói: Nghe những lời ấy, Śakra vô cùng hoan hỷ. Cúi mình đảnh lễ, Ngài cất lời—mong cho dục nguyện được thành, đem niềm vui đến cho ái thê của mình.

Verse 28

शक्र उवाच । यत्कार्य्यं मनसोद्दिष्टं मया तात मनोभव । कर्त्तुं तत्त्वं समर्थोऽसि नान्यस्मात्तस्यसम्भवः

Śakra nói: Hỡi Manobhava (Kāma) thân mến, việc ta đã ấp ủ trong tâm và giao phó—chỉ riêng ngươi mới thật sự đủ năng lực hoàn thành. Từ kẻ khác, sự thành tựu ấy không thể phát sinh.

Verse 29

शृणु काम प्रवक्ष्यामि यथार्थं मित्रसत्तम । यदर्थे च स्पृहा जाता तव चाद्य मनोभव

Hãy lắng nghe, hỡi Kāma; ta sẽ nói sự thật, hỡi người bạn tối thượng—về chính điều ấy, vì đó mà dục vọng đã khởi lên trong ngươi hôm nay, hỡi Manobhava (kẻ sinh từ tâm).

Verse 30

तारकाख्यो महादैत्यो ब्रह्मणो वरमद्भुतम् । अभूदजेयस्संप्राप्य सर्वेषामपि दुःखदः

Một đại A-tu-la tên Tāraka đã nhận được ân phúc kỳ diệu từ Phạm Thiên; nhờ đó hắn trở nên bất khả chiến bại, gieo khổ đau cho muôn loài.

Verse 31

तेन संपीड्यते लोको नष्टा धर्मा ह्यनेकशः । दुःखिता निर्जरास्सर्वे ऋषयश्च तथाखिलाः

Bởi hắn, thế gian bị áp bức nặng nề; chánh pháp (dharma) bị hủy hoại theo nhiều cách. Chư thiên đều sầu khổ, và hết thảy các bậc hiền thánh, các ṛṣi, cũng vậy—không ai ngoại lệ.

Verse 32

देवैश्च सकलैस्तेन कृतं युद्धं यथाबलम् । सर्वेषां चायुधान्यत्र विफलान्यभवन्पुरा

Bấy giờ, toàn thể chư thiên đều giao chiến với hắn, mỗi vị tùy theo sức mình. Nhưng trong cuộc chạm trán ấy, mọi vũ khí của họ đều trở nên vô hiệu, như đã từng xảy ra trước kia.

Verse 33

भग्नः पाशो जलेशस्य हरिं चक्रं सुदर्शनम् । तत्कुण्ठितमभूत्तस्य कण्ठे क्षिप्तं च विष्णुना

Dây thòng lọng (pāśa) của Chúa tể thủy giới bị bẻ gãy; và đĩa Sudarśana của Hari cũng trở nên cùn. Khi Viṣṇu phóng nó vào cổ họng hắn, nó mắc lại nơi ấy—uy lực bị chặn đứng, hóa ra vô hiệu.

Verse 34

एतस्य मरणं प्रोक्तं प्रजेशेन दुरात्मनः । शम्भोर्वीर्योद्भवाद्बालान्महायोगीश्वरस्य हि

Prajāpati (Brahmā) đã tuyên bố cái chết của kẻ tâm địa ác này—do đứa trẻ sinh ra từ thần lực của Śambhu; bởi Śiva quả thật là Đấng Tối Thượng, Chúa tể Đại Yoga.

Verse 35

एतत्कार्य्यं त्वया साधु कर्तव्यं सुप्रयत्नतः । ततस्स्यान्मित्रवर्य्याति देवानां नः परं सुखम्

“Ngươi phải hoàn thành việc này cho đúng đắn, với nỗ lực tột bậc. Làm được như vậy, hỡi người bạn ưu tú, sẽ là niềm an lạc tối thượng cho chúng ta, chư thiên.”

Verse 36

ममापि विहितं तस्मात्सर्वलोकसुखावहम् । मित्रधर्मं हृदि स्मृत्वा कर्तुमर्हसि सांप्रतम्

Vì thế, điều ta cũng đã truyền dạy—mang lại an lạc và phúc lợi cho mọi thế giới—nay ngươi hãy thực hiện. Hãy khắc ghi bổn phận của người bạn chân chính trong tim và làm ngay lập tức.

Verse 37

शंभुस्स गिरिराजे हि तपः परममास्थितः । स प्रभुर्नापि कामेन स्वतंत्रः परमेश्वरः

Śambhu trên đỉnh núi của Vua Núi đã an trụ trong khổ hạnh tối thượng. Đấng Tối Cao ấy, Parameśvara tự tại, không bị thúc đẩy dù chỉ bởi dục vọng.

Verse 38

तत्समीपे च देवाथ पार्वती स्वसखीयुता । सेवमाना तिष्ठतीति पित्राज्ञप्ता मया श्रुतम्

Gần bên Ngài, ô bậc thần linh, Pārvatī—cùng các bạn đồng hành của nàng—đứng hầu cận, phụng sự. Điều ấy, ta đã nghe, được truyền cho ta như mệnh lệnh của phụ vương nàng.

Verse 39

यथा तस्यां रुचिस्तस्य शिवस्य नियतात्मनः । जायते नितरां मार तथा कार्यं त्वया ध्रुवम्

“Hỡi Māra (Kāma), hãy hành động cho thật chắc chắn, không sai chạy, để nơi Đức Śiva—bậc tự chế ngự—khởi lên sự hấp dẫn mãnh liệt đối với nàng.”

Verse 40

इति कृत्वा कृती स्यास्त्वं सर्वं दुःखं विनंक्ष्यति । लोके स्थायी प्रतापस्ते भविष्यति न चान्यथा

“Làm như vậy, ngươi sẽ trở thành người thật sự viên mãn bổn phận thiêng liêng. Mọi khổ đau sẽ tiêu tan, và vinh quang của ngươi sẽ bền lâu trong thế gian—quả đúng như thế, không thể khác.”

Verse 41

ब्रह्मोवाच । इत्युक्तस्य तु कामो हि प्रफुल्लमुखपंकज । प्रेम्णोवाचेति देवेशं करिष्यामि न संशयः

Brahmā nói: Được bảo như thế, Kāma—mặt rạng như hoa sen nở—đã thưa với lòng mến kính cùng Đấng Chúa tể chư thiên: “Muôn tâu, con sẽ làm thành việc ấy; không chút nghi ngờ.”

Verse 42

इत्युक्त्वा वचनं तस्मै तथेत्योमिति तद्वचः । अग्रहीत्तरसा कामः शिवमायाविमोहितः

Nói lời ấy với Ngài xong, Kāma—bị māyā của Đức Śiva làm cho mê lạc—liền mau chóng tiếp nhận chỉ dụ, đáp rằng: “Xin vâng; Om.”

Verse 43

यत्र योगीश्वरस्साक्षात्तप्यते परमं तपः । जगाम तत्र सुप्रीतस्सदारस्सवसंतकः

Đến chính nơi mà Chúa tể các bậc Yogin tự mình đang tu khổ hạnh tối thượng, Vasanta đã đi tới, lòng vô cùng hoan hỷ, cùng với người vợ của mình.