Shloka 63

शिवध्यानपूजनवर्णनम्

Description of Śiva Meditation and Worship

Devanagari script

पञ्चाक्षरमयन्देवं षडक्षरमयन्तथा । अङ्गषट्कमयञ्चैव जातिषट्कसमन्वितम्

Transliteration

pañcākṣaramayandevaṃ ṣaḍakṣaramayantathā | aṅgaṣaṭkamayañcaiva jātiṣaṭkasamanvitam

Translation

Đấng Thần linh ấy mang bản tính của chân ngôn năm âm, và cũng mang bản tính của chân ngôn sáu âm. Ngài lại được cấu thành bởi sáu chi phần của pháp thờ phụng chân ngôn, và đầy đủ sáu loại phân loại (jāti), đúng theo mặc khải Shaiva.

Word by Word

• पञ्च: five
• पञ्च: —
• Type: Adjective
• Root: pañca (संख्या-प्रातिपदिक)
• Form: संख्यावाचक, प्रातिपदिक — समासाङ्ग

• अक्षर: syllable
• अक्षर: —
• Type: Noun
• Root: akṣara (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रातिपदिक — समासाङ्ग

• मयम्: consisting of
• मयम्: Viśeṣaṇa of Karma (कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: maya (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (masculine), द्वितीया (Accusative/2nd), एकवचन (singular); ‘-मय’

• पञ्चाक्षरमयम्: consisting of five syllables
• पञ्चाक्षरमयम्: Viśeṣaṇa of Karma (कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: pañca + akṣara + maya (प्रातिपदिक)
• Form: समास: तत्पुरुष (द्विगु-पूर्वपदभाव) ‘पञ्च-अक्षर-सम्बद्धं मयम्’; पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण

• देवम्: the deity
• देवम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: deva (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• षट्: six
• षट्: —
• Type: Adjective
• Root: ṣaṭ (संख्या-प्रातिपदिक)
• Form: संख्यावाचक, प्रातिपदिक — समासाङ्ग

• अक्षर: syllable
• अक्षर: —
• Type: Noun
• Root: akṣara (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रातिपदिक — समासाङ्ग

• मयम्: consisting of
• मयम्: Viśeṣaṇa of Karma (कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: maya (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘-मय’

• षडक्षरमयम्: consisting of six syllables
• षडक्षरमयम्: Viśeṣaṇa of Karma (कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: ṣaṭ + akṣara + maya (प्रातिपदिक)
• Form: समास: तत्पुरुष (द्विगु-पूर्वपदभाव) ‘षड्-अक्षर-सम्बद्धं मयम्’; पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण

• तथा: likewise
• तथा: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: tathā (अव्यय)
• Form: अव्यय, समुच्चय/अनुक्रम (also/likewise)

• अङ्ग: limb (ritual part)
• अङ्ग: —
• Type: Noun
• Root: aṅga (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग (contextual), प्रातिपदिक — समासाङ्ग

• षट्क: a set of six
• षट्क: —
• Type: Noun
• Root: ṣaṭka (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रातिपदिक — समासाङ्ग; ‘षट्’+‘क’ (group of six)

• मयम्: consisting of
• मयम्: Viśeṣaṇa of Karma (कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: maya (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (neuter), द्वितीया, एकवचन; ‘-मय’

• अङ्गषट्कमयम्: consisting of the six limbs
• अङ्गषट्कमयम्: Viśeṣaṇa of Karma (कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: aṅga + ṣaṭka + maya (प्रातिपदिक)
• Form: समास: तत्पुरुष ‘अङ्गषट्केन मयम्’; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण

• च: and
• च: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: ca (अव्यय)
• Form: अव्यय, समुच्चय (conjunction)

• एव: indeed
• एव: Emphasis (अवधारण)
• Type: Indeclinable
• Root: eva (अव्यय)
• Form: अव्यय, अवधारण (emphasis)

• चैव: and indeed
• चैव: Samuccaya/Emphasis (समुच्चय/अवधारण)
• Type: Indeclinable
• Root: ca + eva (अव्यय)
• Form: अव्ययसमुच्चय (sandhi)

• जाति: class/type (jāti)
• जाति: —
• Type: Noun
• Root: jāti (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रातिपदिक — समासाङ्ग

• षट्क: set of six
• षट्क: —
• Type: Noun
• Root: ṣaṭka (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रातिपदिक — समासाङ्ग

• समन्वितम्: endowed with, accompanied by
• समन्वितम्: Viśeṣaṇa of Karma (कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सम् + अन्वि (धातु) + क्त (प्रत्यय)
• Form: कृदन्त (past passive participle, क्त), धातु: समन्वि/सम्+अन्वि (to be endowed/connected), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• जातिषट्कसमन्वितम्: accompanied by the six jāti-s
• जातिषट्कसमन्वितम्: Viśeṣaṇa of Karma (कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: jāti + ṣaṭka + samanvita (प्रातिपदिक/कृदन्त)
• Form: समास: तत्पुरुष ‘जातिषट्केन समन्वितम्’; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण

Speaker

Suta Goswami

Shaiva Theology

Tattva Level: pati

Shiva Form: Sadāśiva

Mantra Metadata

Mantra: (implied) namaḥ śivāya; (six-syllabled implied) oṃ namaḥ śivāya

Type: panchakshara

Shakti Dimension

Role: liberating

Characters & Entities

• Shiva

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

It teaches that Shiva (Pati) is not merely worshiped by mantra—He is realized as the very essence of mantra: the Panchakshara and the six-syllabled form, approached through disciplined limbs of practice that purify the bound soul (paśu) and loosen bondage (pāśa).

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

In Saguna worship, the Linga is adored with mantra-japa and mantra-nyāsa; this verse frames the Linga’s Lord as manifest through sacred sound itself, so the devotee’s recitation and ritual limbs become a direct mode of communion with Shiva’s revealed form.

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

Regular japa of the Panchakshara (and the six-syllabled mantra as taught in the tradition), supported by the six limbs of mantra-worship (such as nyāsa and related aṅgas), performed with devotion—especially suitable for Mahashivratri observances.