Shloka 50

प्रणवमहिमा — The Greatness of the Praṇava (Om) as Śiva

Devanagari script

अथाग्निमात्मन्यारोप्य ब्राह्मणः प्रव्रजेद्गृहात् । श्रपयित्वा चरुं तस्मिन्समिदन्नाज्यभेदतः

Transliteration

athāgnimātmanyāropya brāhmaṇaḥ pravrajedgṛhāt | śrapayitvā caruṃ tasminsamidannājyabhedataḥ

Translation

Bấy giờ, vị Bà-la-môn an lập ngọn lửa thiêng ngay trong tự thân bằng tâm niệm, rồi rời nhà mà xuất gia. Nấu lễ phẩm caru trong chính ngọn lửa ấy—dùng que củi tế (samid), ngũ cốc và bơ tinh (ghee) theo đúng sự phân biệt nghi lễ—người ấy tiến hành kỷ luật của nội tế, tìm về Śiva, đấng Pati, làm nơi nương tựa giải thoát.

Word by Word

• अथ: then/thereupon
• अथ: Sambandha (सम्बन्ध/प्रसङ्ग)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्यय; अनुक्रम/आरम्भसूचक (particle: then/now)

• अग्निम्: fire
• अग्निम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया (कर्म), एकवचन

• आत्मनि: in oneself
• आत्मनि: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: आत्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सप्तमी (अधिकरण), एकवचन

• आरोप्य: having placed/installed
• आरोप्य: Kriya (क्रिया; पूर्वकर्म)
• Type: Verb
• Root: आ-रुह् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund); पूर्वक्रिया ‘having placed/raised’

• ब्राह्मणः: a Brahmin
• ब्राह्मणः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ब्राह्मण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा (कर्ता), एकवचन

• प्रव्रजेत्: should depart/renounce (go forth)
• प्रव्रजेत्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-व्रज् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (optative); प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• गृहात्: from the house
• गृहात्: Apadana (अपादान)
• Type: Noun
• Root: गृह (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; पञ्चमी (अपादान), एकवचन

• श्रपयित्वा: having cooked (caused to be cooked)
• श्रपयित्वा: Kriya (क्रिया; पूर्वकर्म)
• Type: Verb
• Root: श्रप् (धातु)
• Form: णिच्-प्रयोग (causative) + क्त्वान्त; ‘having caused to be cooked/boiled’

• चरुम्: sacrificial porridge (caru)
• चरुम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: चरु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया (कर्म), एकवचन

• तस्मिन्: in that (in it)
• तस्मिन्: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; पुं/नपुंसक; सप्तमी (अधिकरण), एकवचन

• समित्: fuel-stick
• समित्: Upakarana (करण/साधन)
• Type: Noun
• Root: समिध्/समित् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा (समुच्चित/उपादेय), एकवचन (समासपूर्वपद-रूपेण)

• अन्न: food/grain
• अन्न: Upakarana (करण/साधन)
• Type: Noun
• Root: अन्न (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (समासपूर्वपद-रूपेण)

• आज्य: ghee
• आज्य: Upakarana (करण/साधन)
• Type: Noun
• Root: आज्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (समासपूर्वपद-रूपेण)

• भेदतः: according to the distinctions
• भेदतः: Sambandha (सम्बन्ध; प्रकार)
• Type: Indeclinable
• Root: भेद (प्रातिपदिक)
• Form: तसिल्-प्रत्ययान्त अव्यय (ablatival adverb); ‘भेदेन/भेदात्’ = according to distinction

Speaker

Suta Goswami

Shaiva Theology

Tattva Level: pashu

Shiva Form: Dakṣiṇāmūrti

Shakti Dimension

Role: liberating

Characters & Entities

• Shiva

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

It teaches the transition from external ritual fire to the inner fire of awareness—renunciation becomes an inward yajña where the seeker turns toward Śiva (Pati) as the giver of liberation.

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

By internalizing the sacred fire, the verse points to worship that can mature from outward offerings before the Liṅga (saguna upāsanā) into inner contemplation where Śiva is realized as the indwelling Lord beyond ritual forms.

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

It suggests an inner-yajña discipline: mentally establishing agni within, offering purity of food/acts (anna) and devotion (ājya) into that awareness—often supported in Shaiva practice by japa of the Panchākṣarī (Om Namaḥ Śivāya) and yogic restraint.