Shloka 5

Ṣaḍvidhārtha-Parijñāna: Praṇavārtha and the Sixfold Unity of Meaning (षड्विधार्थपरिज्ञानम् / प्रणवार्थपरिज्ञानम्)

Devanagari script

अहं शिवपदद्वंद्वज्ञानामृतरसायनम् । पीत्त्वा विगतसम्मोहो भविष्यामि यथा तथा

Transliteration

ahaṃ śivapadadvaṃdvajñānāmṛtarasāyanam | pīttvā vigatasammoho bhaviṣyāmi yathā tathā

Translation

Uống cam lộ của tri kiến—thần dược bất tử—chính là đôi chân của Śiva, ta sẽ dứt sạch mê lầm và an trụ đúng như bản tánh chân thật của mình—đúng như vậy.

Word by Word

• अहम्: I
• अहम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम, प्रथमा (कर्ता), एकवचन

• शिव-पद-द्वन्द्व-ज्ञान-अमृत-रसायनम्: the elixir of the nectar of knowledge of the pair of Śiva’s feet
• शिव-पद-द्वन्द्व-ज्ञान-अमृत-रसायनम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: शिव (प्रातिपदिक) + पद (प्रातिपदिक) + द्वन्द्व (प्रातिपदिक) + ज्ञान (प्रातिपदिक) + अमृत (प्रातिपदिक) + रसायन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन; बहुपद-समासः (मुख्यतः तत्पुरुष-श्रृङ्खला): ‘शिवपदस्य द्वन्द्वम्’ (षष्ठी-तत्पुरुष) → तस्य ज्ञानम् (षष्ठी-तत्पुरुष) → तस्य अमृतम् (षष्ठी-तत्पुरुष) → तस्य रसायनम् (षष्ठी-तत्पुरुष)

• पीत्वा: having drunk
• पीत्वा: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: पा (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund) ‘having drunk’

• विगत-सम्मोहः: free from delusion
• विगत-सम्मोहः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: विगत (कृदन्त; वि-गम् धातु) + सम्मोह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता), एकवचन; समासः—विगतः सम्मोहः यस्य (कर्मधारय/तत्पुरुष-भाव) = ‘whose delusion is gone’

• भविष्यामि: I shall become
• भविष्यामि: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लृट्-लकार (Simple Future), उत्तमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• यथा: as/in whatever way
• यथा: Prakāra (प्रकार)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय)
• Form: उपमान/प्रकारवाचक-अव्यय (comparative/manner)

• तथा: so/in that way
• तथा: Prakāra (प्रकार)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: प्रकारवाचक-अव्यय (correlative adverb)

Speaker

A devotee-seeker (disciple) speaking in a Kailāsa Saṃhitā philosophical dialogue

Shaiva Theology

Tattva Level: pashu

Shiva Form: Sadāśiva

Mantra Metadata

Type: panchakshara

Shakti Dimension

Role: liberating

Characters & Entities

• Shiva

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

It declares that true clarity (freedom from moha) arises by receiving and assimilating Śiva-jñāna at the Lord’s feet—symbolizing surrender, grace, and the ripening of the soul toward liberation.

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

In Saguna worship, the devotee approaches Śiva through accessible forms (Liṅga, icon, guru-lineage) and ‘drinks’ the teaching through devotion; that matured devotion culminates in jñāna that removes delusion—pointing beyond form without rejecting it.

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

A practical takeaway is pādasevā-bhāva (meditation on Śiva’s feet), listening to and contemplating Śaiva teachings (śravaṇa–manana), and steady japa of the Pañcākṣarī (Om Namaḥ Śivāya) to dissolve delusion.