Shloka 39

Ṣaḍvidhārtha-Parijñāna: Praṇavārtha and the Sixfold Unity of Meaning (षड्विधार्थपरिज्ञानम् / प्रणवार्थपरिज्ञानम्)

Devanagari script

स्थूलरूपस्वरूपस्य प्रपंचस्यास्य सुव्रत । पंचधावस्थितं यत्तद्ब्रह्मपंचकमिष्यते

Transliteration

sthūlarūpasvarūpasya prapaṃcasyāsya suvrata | paṃcadhāvasthitaṃ yattadbrahmapaṃcakamiṣyate

Translation

Hỡi bậc có thệ nguyện cao quý, vũ trụ hiển lộ này—vừa có hình tướng thô vừa có tự tánh—an trụ trong năm phương thức; vì thế được gọi là “Brahman năm phần”.

Word by Word

• स्थूल-रूप-स्वरूपस्य: of the gross-form nature
• स्थूल-रूप-स्वरूपस्य: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: स्थूल (प्रातिपदिक) + रूप (प्रातिपदिक) + स्वरूप (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास; नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/सम्बन्ध), एकवचन; ‘प्रपञ्चस्य’ इति विशेषण/सम्बन्धनिर्देश

• प्रपञ्चस्य: of the manifested world
• प्रपञ्चस्य: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: प्रपञ्च (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• अस्य: of this
• अस्य: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुं/नपुंसक, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• सुव्रत: O one of good vows
• सुव्रत: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: सुव्रत (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास (सु+व्रत); पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative/सम्बोधन), एकवचन

• पञ्चधा: in fivefold manner
• पञ्चधा: Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: पञ्चधा (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकार/विभागवाचक (adverb: ‘in five ways’)

• अवस्थितम्: situated/arranged
• अवस्थितम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अव+स्था (धातु) → अवस्थित (कृदन्त, क्त)
• Form: भूतकृदन्त (Past passive participle/क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘यत्’ इति विशेषण

• यत्: which (that)
• यत्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्धवाचक (relative pronoun)

• तत्: that
• तत्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; निर्देशवाचक (correlative)

• ब्रह्म-पञ्चकम्: the fivefold Brahman (set of five)
• ब्रह्म-पञ्चकम्: Pratijna/Predicate (विधेय)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक) + पञ्चक (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विधेय (predicate nominative)

• इष्यते: is held/considered
• इष्यते: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: इष् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; कर्मणि/भावे प्रयोगार्थः—‘is accepted/considered’

Speaker

Lord Shiva

Shaiva Theology

Tattva Level: pasha

Shiva Form: Tatpuruṣa

Shakti Dimension

Role: teaching

Characters & Entities

• Shiva

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

It frames the universe as a structured manifestation with fivefold modes, guiding the seeker to see creation as ordered and dependent—ultimately pointing beyond the gross appearance to the underlying reality governed by Shiva as Pati (Lord).

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

By distinguishing gross form and essential nature, it supports Saguna worship (like the Shiva Linga) as a valid doorway: the devotee reveres form while contemplating the deeper tattva behind form, leading toward realization of Shiva’s supreme principle.

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

A practical takeaway is tattva-chintana (contemplation of principles) during japa of “Om Namaḥ Śivāya,” using the Linga as a steady support for meditation while reflecting on the fivefold ordering of manifestation.