Mantra 12
Sukta 1.120
Rishi: Kakṣīvān Dairghatamasa (traditional for RV 1.120)
Devata: Aśvinau (contextual continuity; verse contains an obscure vocative basri)
Chandas: Anuṣṭubh-like/short metre (requires śākhā verification; commonly RV 1.120 uses shorter metres than the preceding triṣṭubhs)
Samhita Patha (Devanagari)
अध स्वप्नस्य निर्विदेऽभुञ्जतश्च रेवतः । उभा ता बस्रि नश्यतः ॥
Samhita Patha (IAST)
अध॒ स्वप्न॑स्य॒ निर्वि॒देऽभु॑ञ्जतश्च रे॒वत॑: । उ॒भा ता बस्रि॑ नश्यतः ॥
Transliteration
ádha svápnasya nírvidé’bhúñjataś ca revátaḥ | ubhā́ tā́ básri naśyataḥ ||
Translation
Bấy giờ, khỏi sự mệt mỏi của giấc ngủ và khỏi sự hưởng thụ của cải chỉ là hư không, hai chướng ngại ấy tan biến—hỡi Basri, cả hai đều tiêu tan.
Padapatha (Word Analysis)
अध॑ । स्वप्न॑स्य । निः । वि॒दे॒ । अभु॑ञ्जतः । च॒ । रे॒वतः॑ । उ॒भा । ता । बस्रि॑ । न॒श्य॒तः॒ ॥अध । स्वप्नस्य । निः । विदे । अभुञ्जतः । च । रेवतः । उभा । ता । बस्रि । नश्यतः ॥adha | svapnasya | niḥ | vide | abhuñjataḥ | ca | revataḥ | ubhā | tā | basri | naśyataḥ
Word by Word
अधthen, now, further
अध:
—
TypeIndeclinable
Rootअध (निपात)
स्वप्नस्यof sleep, of a dream
स्वप्नस्य:
सम्बन्ध (genitive relation)
TypeNoun
Rootस्वप्न (प्रातिपदिक)
निर्विदेfor weariness/disgust (i.e., for getting rid of it)
निर्विदे:
सम्प्रदान (dative: ‘for/unto’)
TypeNoun
Rootनिर्विद् (प्रातिपदिक; नि-√विद्/√विन्द् ‘to find/know’ → ‘disgust, weariness’)
अभुञ्जतthey partook/enjoyed
अभुञ्जत:
क्रिया
TypeVerb
Root√भुज् (भुङ्क्ते) ‘to enjoy/partake’
चand
च:
—
TypeIndeclinable
Rootच (निपात)
रेवत:the wealthy/splendid ones
रेवत::
कर्तृ (subject of अभुञ्जत)
TypeAdjective (used substantively) / Noun
Rootरेवत् (प्रातिपदिक) ‘wealthy, splendid’
उभाboth (two)
उभा:
कर्तृ (subject of नश्यतः)
TypePronoun/Adjective
Rootउभ (प्रातिपदिक) ‘both’
ताthose two
ता:
कर्तृ (co-referential with उभा)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
बस्रि‘basri’ (obscure word/epithet; exact sense uncertain)
बस्रि:
सम्बोधन/विशेषण (uncertain)
TypeNoun (uncertain) / Epithet
Rootबस्रि (प्रातिपदिक; RV hapax/obscure, likely a proper/epithetic form)
नश्यतःthe two disappear/vanish
नश्यतः:
क्रिया
TypeVerb
Root√नश् ‘to perish, disappear’