Shloka 5

युद्धकाण्डे द्विनवतितमः सर्गः

Indrajit’s Fall, Rama’s Embrace, and Sushena’s Battlefield Healing

Devanagari script

निष्टनन्निवचागत्यराघवायमहात्मने ।आचचक्षेतदावीरोघोरमिन्द्रजितोवधम् ।।।।

Transliteration

niṣṭanann iva cāgatya rāghavāya mahātmane |

ācacakṣe tadā vīro ghoram indrajito vadham ||

Translation

Bấy giờ vị dũng sĩ Lakṣmaṇa đến trước Rāghava đại tâm, giọng như nghẹn vì mệt lả, tâu rõ việc Indrajit bị giết—một cái chết ghê gớm.

Word by Word

• निष्टनन्: groaning / roaring
• निष्टनन्: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: नि-स्तन् (धातु)
• Form: कृदन्त (Kridanta), शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकाले (present active participle), प्रथमा एकवचनम् (Nominative singular), पुल्लिङ्ग (Masculine)

• इव: as if
• इव: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)
• Form: अव्यय (indeclinable), उपमा-निपात (particle of comparison)

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय, समुच्चय (conjunction)

• आगत्य: having come
• आगत्य: Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: आ-गम् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund/absolutive), पूर्वक्रिया (having done earlier)

• राघवाय: to Raghava (Rama)
• राघवाय: Sampradana (सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: राघव (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, चतुर्थी विभक्ति (Dative/सम्प्रदान), एकवचन

• महात्मने: to the great-souled one
• महात्मने: Sampradana (सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: महात्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, चतुर्थी विभक्ति (Dative/सम्प्रदान), एकवचन

• आचचक्षे: reported / told
• आचचक्षे: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ-चक्ष् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन

• तदा: then
• तदा: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: अव्यय, कालवाचक क्रियाविशेषण (temporal adverb)

• वीरः: the hero
• वीरः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वीर (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा विभक्ति (Nominative), एकवचन

• घोरम्: terrible
• घोरम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: घोर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति (Accusative), एकवचन; विशेषण (qualifying)

• इन्द्रजितः: of Indrajit
• इन्द्रजितः: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: इन्द्रजित् (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, षष्ठी विभक्ति (Genitive/सम्बन्ध), एकवचन (अर्थः: इन्द्रजितः = इन्द्रजितस्य)

• वधम्: slaying / death
• वधम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: वध (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, द्वितीया विभक्ति (Accusative), एकवचन

Context

Then Saumithri, freed from arrows, relieved from pain, anguish gone in a moment, and naturally restored, was happy.

Characters & Entities

• Lakshmana
• Rama (Raghava)
• Indrajit

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Satya (truthful reporting) as dharma: Lakṣmaṇa promptly communicates the battlefield outcome to the rightful leader, despite fatigue, ensuring decisions rest on accurate truth.

What is the narrative situation?

Immediately after the fierce combat, Lakṣmaṇa reaches Rāma and announces that Indrajit has been slain.

Which character virtue is emphasized?

Steadfast duty under strain—Lakṣmaṇa’s commitment to truth and responsibility even when exhausted.