Shloka 7

इन्द्रजित्-लक्ष्मणयुद्धम् तथा वानरप्रोत्साहनम्

Indrajit–Lakshmana Battle and the Rallying of the Vanaras

Devanagari script

ततस्स्संञ्चोदयानोवैहरीन्रक्षोरणप्रियान् ।उवाचवचनंकालेकालज्ञोरक्षसांवरः ।।।।

Transliteration

tatas tu sañcodayāno vai harīn rakṣo-raṇa-priyān | uvāca vacanaṃ kāle kāla-jño rakṣasāṃ varaḥ ||6.90.7||

Translation

Rồi Tỳ-bhīṣaṇa—bậc tối thắng trong hàng La-sát, am tường thời cơ—đúng lúc cất lời, thúc giục các Vānaras đang hăm hở giao chiến với bọn La-sát.

Word by Word

• ततः: then/thereafter
• ततः: क्रम (Sequence/क्रम)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय; तद्-प्रातिपदिकात्)
• Form: देश/कालवाचक-अव्यय (ablatival adverb ‘then/thereafter’)

• संञ्चोदयानः: encouraging
• संञ्चोदयानः: कर्ता (Agent as participle/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सम्-√चुद्/√चोद् (धातु) + शानच् (कृदन्त)
• Form: वर्तमानकाले कर्तरि कृदन्त (शानच्), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; Present active participle ‘urging/encouraging’

• वै: indeed
• वै: सम्बन्ध (Discourse particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: वै (अव्यय)
• Form: निपात (emphatic particle)

• हरीन्: the vanaras
• हरीन्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: हरि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; Accusative plural

• रक्षः-रण-प्रियान्: fond of battle with rakshasas
• रक्षः-रण-प्रियान्: विशेषण (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: रक्षस् (प्रातिपदिक) + रण (प्रातिपदिक) + प्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष (रक्षसां रणं प्रियं येषाम्), पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; Accusative plural adjective qualifying हरीन्

• उवाच: said/spoke
• उवाच: क्रिया (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन; Parasmaipada

• वचनम्: words/speech
• वचनम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वचन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; Accusative singular

• काले: at the time
• काले: अधिकरण (Time-location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: काल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; Locative singular

• कालज्ञः: knower of the proper time
• कालज्ञः: विशेषण (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: काल (प्रातिपदिक) + ज्ञ (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष (कालस्य ज्ञः), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; Nominative singular adjective

• रक्षसाम्: of the rakshasas
• रक्षसाम्: षष्ठी-सम्बन्ध (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: रक्षस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (समूहवाचक), षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन; Genitive plural

• वरः: the best/chief
• वरः: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; Nominative singular

Context

Then Vibheeshana, who is a knower of what is the right time to act spoke to Vanaras to embolden them who were eager to fight with Rakshasas.

Characters & Entities

• Vibhīṣaṇa
• Vānaras
• Rākṣasas

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma includes wise action at the right time (kāla-jñāna): righteous goals must be pursued with discernment, not mere impulse.

What is the narrative situation?

Vibhīṣaṇa prepares the Vānara forces psychologically by speaking at a decisive moment in the battle.

Which character virtue is emphasized?

Practical wisdom in leadership—knowing when and how to motivate others.