Shloka 47

इन्द्रजित्-लक्ष्मणयुद्धम् तथा वानरप्रोत्साहनम्

Indrajit–Lakshmana Battle and the Rallying of the Vanaras

Devanagari script

विषण्णवदनंदृष्टवाराक्षसंहरियूथपाः ।।।।ततःपरमसम्हृष्टालक्ष्मणंचाभ्यपूजयन् ।

Transliteration

viṣaṇṇavadanaṃ dṛṣṭvā rākṣasaṃ hariyūthapāḥ | tataḥ paramasaṃhṛṣṭā lakṣmaṇaṃ cābhyapūjayan ||

Translation

Thấy gương mặt rākṣasa sa sầm vì chán nản, các thủ lĩnh của bầy khỉ vô cùng hoan hỷ, liền tán dương và kính lễ Lakṣmaṇa.

Word by Word

• विषण्णवदनम्: with a dejected face
• विषण्णवदनम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: विषण्ण + वदन (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय: विषण्णं वदनं यस्य/यत्; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; qualifying ‘rākṣasam’

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: क्त्वान्त अव्यय (gerund)

• राक्षसम्: the rakshasa
• राक्षसम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: राक्षस (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन

• हरियूथपाः: vanara troop-leaders
• हरियूथपाः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: हरि + यूथप (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष: हरीणां यूथपाः; पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन

• ततः: then
• ततः: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय, क्रियाविशेषण (adverb) ‘then/thereupon’

• परमसंहृष्टाः: exceedingly delighted
• परमसंहृष्टाः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: परम + संहृष्ट (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय; संहृष्ट (क्त/PPP) used adjectivally with intensifier परम; पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन

• लक्ष्मणम्: Lakshmana
• लक्ष्मणम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: लक्ष्मण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन

• च: and
• च: Sambandha/Particle (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक निपात (conjunction)

• अभ्यपूजयन्: praised/honoured
• अभ्यपूजयन्: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अभि-पूज् (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect), प्रथमपुरुष (3rd), बहुवचन; परस्मैपद

Context

The Vanara leaders were joyful upon seeing the worried face of the Rakshasa and acclaimed Lakshmana.

Characters & Entities

• Lakṣmaṇa
• Vanara leaders (hariyūthapāḥ)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

It affirms communal dharma: allies support and honor righteous effort. Public recognition strengthens morale and sustains collective commitment to a just objective.

What is the narrative situation?

The vanara commanders observe the enemy’s dejection and celebrate Lakṣmaṇa’s effectiveness.

Which character virtue is emphasized?

Solidarity and gratitude—acknowledging merit in a dharmic alliance.