Shloka 40

इन्द्रजित्-लक्ष्मणयुद्धम् तथा वानरप्रोत्साहनम्

Indrajit–Lakshmana Battle and the Rallying of the Vanaras

Devanagari script

ततोऽपरेणभल्लेनपीतेननिशितेन च ।।।।सम्पूर्णायतमुक्तेनसुपत्रेणसुवर्चसा ।महेन्द्राशनिकल्पेनसूतस्यविचरिष्यतः ।।।।स तेनबाणाशनिनातलशब्दानुवादिना ।लाघवाद्राघवःश्रीमान् शिरःकायादपाहरत् ।।।।

Transliteration

tato 'pareṇa bhallena pītena niśitena ca |

sampūrṇāyatamuktena supatreṇa suvarcasā |

mahendrāśanikalpena sūtasya vicariṣyataḥ |

sa tena bāṇāśaninā talaśabdānuvādinā |

lāghavād rāghavaḥ śrīmān śiraḥ kāyād apāharat ||

Translation

Bấy giờ đức Rāghava vinh quang, với một mũi bhalla sáng rực, sắc bén, kéo căng trọn vẹn rồi buông ra—lông vũ chỉnh tề, rạng ngời, tựa lôi chùy của Indra—đánh trúng người đánh xe đang điều khiển. Và với mũi tên như tiếng sấm vang dội ấy, Ngài mau lẹ chém lìa đầu khỏi thân.

Word by Word

• tataḥ: then
• tataḥ: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: tataḥ (अव्यय)
• Form: अनन्तरार्थक-अव्यय (then/thereupon)

• apareṇa: with another
• apareṇa: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: apara (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसक (context: भल्लेन), तृतीया-विभक्ति, एकवचन; भल्लेन इति विशेषणम् (with another)

• bhallena: with a bhalla-arrow
• bhallena: Karaṇa (करण)
• Type: Noun
• Root: bhalla (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन

• pītena: golden/yellow
• pītena: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: pīta (कृदन्त; √pā/√pī?; here ‘yellow/golden’)
• Form: कृदन्त/विशेषण, पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; भल्लेन इति विशेषणम्

• niśitena: sharp
• niśitena: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: niśita (कृदन्त; √śi/√niś?; sharpened)
• Form: कृदन्त (PPP used adjectivally), पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; भल्लेन इति विशेषणम्

• ca: and
• ca: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: ca (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय

• sampūrṇa-āyata-muktena: released with full draw
• sampūrṇa-āyata-muktena: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: sampūrṇa + āyata + mukta (कृदन्त; √muc)
• Form: समास-विशेषण, पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; भल्लेन इति विशेषणम्; अवयवाः: सम्पूर्ण (full) + आयत (drawn/extended) + मुक्त (released)

• supatreṇa: with good feathers
• supatreṇa: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: su-patra (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; भल्लेन इति विशेषणम्; समासः: सु + पत्र (fine-feathered)

• suvarcasā: with splendid radiance
• suvarcasā: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: su-varcas (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (varcas), तृतीया-विभक्ति, एकवचन; भल्लेन इति विशेषणम्; समासः: सु + वर्चस् (splendid-lustred)

• mahendra-aśani-kalpena: like Indra's thunderbolt
• mahendra-aśani-kalpena: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: mahendra + aśani + kalpa (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; भल्लेन इति विशेषणम्; समासः: महेन्द्रस्य अशनि इव कल्पः (like Indra's thunderbolt)

• sūtasya: of the charioteer
• sūtasya: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: sūta (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• vicariṣyataḥ: as he was moving about
• vicariṣyataḥ: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: vi-√car (कृदन्त; भविष्यत्-प्रत्यय, present/future participle)
• Form: कृदन्त (शतृ/शानच्-समकक्षः; here future/intentional participle), पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; सूतस्य इति विशेषणम् (of the one moving about)

• saḥ: he
• saḥ: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: tad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• tena: with that
• tena: Karaṇa (करण)
• Type: Noun
• Root: tad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसक, तृतीया-विभक्ति, एकवचन

• bāṇa-aśaninā: with the thunderbolt-like arrow
• bāṇa-aśaninā: Karaṇa (करण)
• Type: Noun
• Root: bāṇa + aśani (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; समासः: बाणः एव अशनि (arrow like a thunderbolt)

• tala-śabda-anuvādinā: echoing a clapping/striking sound
• tala-śabda-anuvādinā: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: tala + śabda + anuvādin (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; बाणाशनिना इति विशेषणम्; समासः: तलस्य शब्दम् अनुवादयति इति (echoing the sound of the bow/hand)

• lāghavāt: due to swiftness
• lāghavāt: Hetu (हेतु)
• Type: Noun
• Root: lāghava (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative/हेतु), एकवचन

• rāghavaḥ: Rāghava (Rama/Lakṣmaṇa)
• rāghavaḥ: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: rāghava (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• śrīmān: illustrious
• śrīmān: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: śrīmat (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; राघवः इति विशेषणम्

• śiraḥ: head
• śiraḥ: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: śiras (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• kāyāt: from the body
• kāyāt: Apādāna (अपादान)
• Type: Noun
• Root: kāya (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative/अपादान), एकवचन

• apāharat: removed, severed
• apāharat: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: apa-√hṛ (धातु)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect/past), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

Context

Then glorious Raghava with pointed bhalla furnished with beautiful plumes, splendid, deadly as Indra's thunderbolt, released and as it resounded the hit of the sword and severed the head from the body of the charioteer, who was driving in circles.

Characters & Entities

• Rāghava (Rāma)
• Mahendra (Indra)
• Sūta (charioteer)
• Bhalla (arrow)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma in kingship and war includes ending a grave threat decisively. The verse portrays righteous might (śakti) used with mastery and speed to neutralize the enemy’s operational support, aiming at restoring order.

What is the narrative situation?

Rāma releases a powerful bhalla arrow and kills the enemy charioteer by severing his head.

Which character virtue is emphasized?

Vīrya (valor) combined with lāghava (swift, effective execution).