Shloka 30

न्यग्रोध

प्रवेश-निवारणम् (Preventing Indrajit’s Banyan-Tree Rite) / Indrajit Confronts Vibhishana

Transliteration

nidarśayitvātmabalaṃ samudyataṃ kuruṣva sarvāyudha-sāyaka-vyayam | na lakṣmaṇasyaity ahi bāṇa-gocaraṃ tvam adya jīvan sa-balo gamiṣyasi ||

Translation

Hãy phô bày hết sức lực đã tụ hội, phóng ra mọi binh khí và phi tiễn ngươi có; nhưng một khi lọt vào tầm tên của Lakṣmaṇa, hôm nay ngươi sẽ chẳng thể sống mà rời đi—cả ngươi lẫn quân ngươi cũng vậy.

Word by Word

• निदर्शयित्वा: having displayed
• निदर्शयित्वा: पूर्वकाल-क्रिया
• Type: Verb
• Root: नि-√दृश् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्यय (absolutive), ‘having displayed/shown’

• आत्मबलम्: your own strength
• आत्मबलम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: आत्मन् + बल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘one’s own strength’

• समुद्यतम्: raised, held up
• समुद्यतम्: विशेषण
• Type: Adjective
• Root: सम्-उद्-यत (धातु √यत्)
• Form: क्त-प्रत्यय (PPP), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘raised/held up’ (qualifies आत्मबलम्)

• कुरुष्व: make, do
• कुरुष्व: क्रिया
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लोट् (Imperative), आत्मनेपद, मध्यमपुरुष, एकवचन; ‘do/make!’

• सर्वायुधसायकव्ययम्: use up all weapons and arrows
• सर्वायुधसायकव्ययम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: सर्व + आयुध + सायक + व्यय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग (पाठभेद-संभव), द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘expenditure/using up of all weapons and arrows’

• न: not
• न: निषेध
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक-अव्यय

• लक्ष्मणस्य: of Lakshmana
• लक्ष्मणस्य: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: लक्ष्मण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; ‘of Lakshmana’

• एति: goes, comes
• एति: क्रिया
• Type: Verb
• Root: इ (धातु)
• Form: लट् (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; ‘goes/comes’

• अहिबाणगोचरम्: the range of serpent-arrows
• अहिबाणगोचरम्: कर्म/गन्तव्य (object of motion)
• Type: Noun
• Root: अहि + बाण + गोचर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘range/field of serpent-like arrows’

• त्वम्: you
• त्वम्: कर्ता
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘you’

• अद्य: today
• अद्य: कालाधिकरण
• Type: Indeclinable
• Root: अद्य (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय

• जीवन्: alive
• जीवन्: क्रियाविशेषण (participial predicate)
• Type: Verb
• Root: जीव् (धातु)
• Form: शतृ-प्रत्यय (present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘living/alive’

• सबलः: with strength/forces
• सबलः: विशेषण (to tvam)
• Type: Adjective
• Root: सबल (प्रातिपदिक; स + बल)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘with strength/with forces’

• गमिष्यसि: you will go
• गमिष्यसि: क्रिया
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: लृट् (Simple Future), परस्मैपद, मध्यमपुरुष, एकवचन; ‘you will go’

Context

Brilliant Saumithri, delighted by his friends, twanging his wonderful bow stood there, after Vibheeshana had spoken to him.

Characters & Entities

• Lakṣmaṇa
• Indrajit
• Arrows (bāṇa)
• Weapons (āyudha)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma’s protection does not depend on boastful displays of force; unrighteous power, even when fully deployed, collapses when it meets righteous strength guided by truth.

What is the narrative situation?

Indrajit is warned that even maximal military effort will fail once he is engaged directly by Lakṣmaṇa’s arrows.

Which character virtue is emphasized?

Lakṣmaṇa’s righteous efficacy (dharma-bala) and Vibhīṣaṇa’s candid, consequence-focused counsel.