Previous Verse
Next Verse

Ramayana — Yuddha Kanda, Sarga 83, Shloka 13

त्र्यशीतितमः सर्गः (Sarga 83)

Hanumān Reports Sītā’s ‘Slaying’; Rāma Collapses; Lakṣmaṇa’s Counter-Discourse on Dharma and Artha

तंलक्ष्मणोऽथबाहुभ्यांपरिष्वज्यसुदुःखितः ।उवाचराममस्वस्थंवाक्यंहेत्वर्थसम्युतम् ।।6.83.13।।

taṃ lakṣmaṇo ’tha bāhubhyāṃ pariṣvajya suduḥkhitaḥ | uvāca rāmam asvasthaṃ vākyaṃ hetv-artha-samyutam ||

Bấy giờ Lakṣmaṇa, lòng đau khổ khôn cùng, dang đôi tay ôm chặt Rāma đang bất an, rồi thưa những lời hợp lý, đầy nhân duyên và mục đích.

तम्him
तम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गम्, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative/कर्म), एकवचनम्
लक्ष्मणःLakshmana
लक्ष्मणः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootlakṣmaṇa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गम्, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/कर्ता), एकवचनम्
अथthen
अथ:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootatha (अव्यय)
Formअनन्तरार्थक-अव्ययम् (sequencing particle: then)
बाहुभ्याम्with (his) two arms
बाहुभ्याम्:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootbāhu (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गम्, तृतीया-विभक्तिः (Instrumental/करण), द्विवचनम् (dual)
परिष्वज्यhaving embraced
परिष्वज्य:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeIndeclinable
Rootpari-ṣvaj (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्ययम् (absolutive/gerund), √ष्वज् (to embrace) उपसर्गः परि-; ‘having embraced’
सुदुःखितःdeeply distressed
सुदुःखितः:
Karta-viśeṣaṇa (कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootsu + duḥkhita (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गम्, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (qualifies लक्ष्मणः)
उवाचsaid
उवाच:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootvac (धातु)
Formलिट्-लकारः (Perfect), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्; √वच् (to speak)
रामम्Rama
रामम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootrāma (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गम्, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्
अस्वस्थम्unwell
अस्वस्थम्:
Karma-viśeṣaṇa (कर्म-विशेषण)
TypeAdjective
Roota-svastha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गम्, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (qualifies रामम्)
वाक्यम्words; a statement
वाक्यम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootvākya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गम्, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; उवाच इति क्रियायाः कर्म
हेत्वर्थसम्युतम्connected with reasons and meaning
हेत्वर्थसम्युतम्:
Karma-viśeṣaṇa (कर्म-विशेषण)
TypeAdjective
Roothetu + artha + saṃyuta (प्रातिपदिक)
Formसमाहार-द्वन्द्वः (hetu and artha) + क्त-प्रत्ययान्त ‘saṃyuta’; नपुंसकलिङ्गम्, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (qualifies वाक्यम्)

Then, Lakshmana who was very worried held the arms of Rama who was unwell and spoke these meaningful words.

L
Lakṣmaṇa
R
Rāma

FAQs

Dharma includes wise counsel: loving support must be paired with rational guidance when a leader is shaken.

Lakṣmaṇa physically supports Rāma and prepares to speak a reasoned argument to restore his resolve.

Fraternal devotion combined with clarity—Lakṣmaṇa’s steadying presence.