Shloka 53

युद्धे अङ्गद-मैन्द-द्विविद-राक्षसयुद्धम्; कुम्भस्य प्रादुर्भावः तथा सुग्रीवेण पराभवः

Sarga 76: Angada and the Vanara chiefs battle Kampana, Prajaṅgha, Yūpākṣa, Śoṇitākṣa; Kumbha enters and is checked by Sugrīva

Devanagari script

सम्पीड्यरसिचास्कन्धम् करेणाभिनिवेश्य च ।।।।किञ्चिदभ्यवनम्यैनमुन्ममाथयथागजः ।

Transliteration

sampīḍyorasi cāskandhaṃ kareṇābhiniveśya ca |

kiñcid abhyavanamyainam unmamātha yathā gajaḥ ||

Translation

Ép thân cây vào ngực và chống giữ bằng bàn tay, chàng hơi cúi người, rồi nhổ bật nó lên—như voi lớn bứng cây khỏi đất.

Word by Word

• सम्पीड्य: having pressed
• सम्पीड्य: पूर्वकाल-क्रिया (Prior action)
• Type: Indeclinable
• Root: सम्+पीड् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययभावः (Gerund): 'having pressed'

• उरसि: on the chest
• उरसि: अधिकरण (Adhikaraṇa/Location)
• Type: Noun
• Root: उरस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, सप्तमी, एकवचनम् (Locative)

• च: and
• च: सम्बन्ध (Conjunction)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्ययम्

• अस्कन्धम्: the trunk/shoulder-mass
• अस्कन्धम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: स्कन्ध (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, द्वितीया, एकवचनम्

• करेण: with (his) hand
• करेण: करण (Karaṇa/Instrument)
• Type: Noun
• Root: कर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, तृतीया, एकवचनम्

• अभिनिवेश्य: having fixed/pressed in
• अभिनिवेश्य: पूर्वकाल-क्रिया (Prior action)
• Type: Indeclinable
• Root: अभि+नि+विश् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययभावः (Gerund): 'having set/placed firmly'

• च: and
• च: सम्बन्ध (Conjunction)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्ययम्

• किञ्चित्: a little
• किञ्चित्: क्रियाविशेषण (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: किञ्चित् (अव्यय/सर्वनाम)
• Form: परिमाण-अव्ययम् (adverb: a little)

• अभ्यवनम्य: having bent down
• अभ्यवनम्य: पूर्वकाल-क्रिया (Prior action)
• Type: Indeclinable
• Root: अभि+अव+नम् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययभावः (Gerund): 'having bent down/forced down'

• एनम्: it/him
• एनम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, द्वितीया, एकवचनम्

• उन्ममाथ: wrenched/tore up
• उन्ममाथ: क्रिया (Kriyā/Verb)
• Type: Verb
• Root: मथ् (धातु)
• Form: लिट्-लकारः, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्; उत्-उपसर्गः

• यथा: as
• यथा: सम्बन्ध (Comparison marker)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय)
• Form: उपमा/प्रकार-अव्ययम् (as/like)

• गजः: an elephant
• गजः: उपमान (Upamāna)
• Type: Noun
• Root: गज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्; उपमान

Context

Compressing the trunk of the tree on the chest with one hand and bending forward a little its branches with another hand, he (Angada) tore Kumbha in that way in the great fight like an elephant.

Characters & Entities

• Angada
• Śāla tree (implied)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

The verse illustrates dharma as vigorous right effort: when duty demands resistance to adharma, one must act with full strength and resolve.

What is the narrative situation?

Angada, though injured, uproots the tree he has seized, preparing it as a weapon in the fight.

Which character virtue is emphasized?

Indomitable will (dhṛti): Angada’s capacity to continue and escalate his response despite wounds.