Shloka 39

युद्धे अङ्गद-मैन्द-द्विविद-राक्षसयुद्धम्; कुम्भस्य प्रादुर्भावः तथा सुग्रीवेण पराभवः

Sarga 76: Angada and the Vanara chiefs battle Kampana, Prajaṅgha, Yūpākṣa, Śoṇitākṣa; Kumbha enters and is checked by Sugrīva

Devanagari script

तस्यतच्छुशुभेभूयस्सशरंधनुरुत्तमम् ।विद्युदैरावतार्चिष्मद्िद्वतीयेन्द्रधनुर्यथा ।।।।

Transliteration

tasya tac chuśubhē bhūyaḥ saśaraṃ dhanur uttamam |

vidyud-airāvata-arcīṣmad dvitīya indradhanur yathā ||

Translation

Bấy giờ cây cung tuyệt hảo của ngài, đã đặt sẵn tên, lại càng rực rỡ hơn—lóe sáng như mây mưa được tia chớp soi—tựa như chiếc cầu vồng thứ hai của Indra.

Word by Word

• तस्य: of him / his
• तस्य: सम्बन्ध (Sambandha)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसक-सम्बन्धे, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; सर्वनाम

• तत्: that
• तत्: कर्ता (Karta/Subject; refers to धनुः)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सर्वनाम

• शुशुभे: shone
• शुशुभे: क्रिया (Kriyā)
• Type: Verb
• Root: शुभ् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• भूयः: again / more
• भूयः: क्रियाविशेषण (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: भूयस् (अव्यय-प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)

• स-शरम्: with arrows
• स-शरम्: विशेषण (Viśeṣaṇa of धनुः)
• Type: Adjective
• Root: स (सह) + शर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुष (सह-समास: ‘शरैः सह’)

• धनुः: bow
• धनुः: कर्ता (Karta/Subject; apposition to तत्)
• Type: Noun
• Root: धनुस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), एकवचन

• उत्तमम्: excellent
• उत्तमम्: विशेषण (Viśeṣaṇa of धनुः)
• Type: Adjective
• Root: उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण

• विद्युत्-ऐरावत-अर्चिष्मत्: shining like lightning and Airavata
• विद्युत्-ऐरावत-अर्चिष्मत्: विशेषण (Viśeṣaṇa of इन्द्रधनुः/धनुः in simile)
• Type: Adjective
• Root: विद्युत् + ऐरावत + अर्चिष्मत् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; बहुपद-तत्पुरुष (उपमान/विशेषण-सम्बन्ध: ‘विद्युद्भिः ऐरावतवत् अर्चिष्मत्’ = lightning-and-Airavata-like shining)

• द्वितीय-इन्द्रधनुः: a second rainbow
• द्वितीय-इन्द्रधनुः: उपमान (Upamāna/Standard of comparison)
• Type: Noun
• Root: द्वितीय + इन्द्रधनुस् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारय (‘द्वितीयम् इन्द्रधनुः’)

• यथा: as / like
• यथा: सम्बन्धसूचक (Upamā-sūcaka)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; उपमा-प्रयोगे (comparative particle)

Context

Those best arrows fixed to the bow were shining like the cloud with flashes of lightning, and like a second bow of Indra.

Characters & Entities

• Kumbha (implied by context)
• Indra

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

The verse primarily uses auspicious imagery to mark a decisive moment; ethically, it implies that power must be wielded with awareness and purpose, not mere display.

What is the narrative situation?

As Kumbha prepares his attack, his armed bow is described with a vivid simile—shining like lightning and like Indra’s rainbow.

Which character virtue is emphasized?

Tejas (radiance, formidable presence) accompanying readiness and skill.