Shloka 41

औषधिपर्वताहरणम् / The Retrieval of the Herb

Bearing Mountain

Devanagari script

पृथिवीधरसङ्काशोनिपीड्यधरणीधरम् ।पृथिवींक्षोभयामाससार्णवांमारुतात्मजः ।।6.74.41।।

Transliteration

pṛthivī-dhara-saṅkāśo nipīḍya dharaṇī-dharam |

pṛthivīṃ kṣobhayāmāsa sārṇavāṃ mārutātmajaḥ ||6.74.41||

Translation

Con của Thần Gió, thân hình lớn như núi, đè ép lên ngọn núi nâng đỡ đất trời, khiến cả đại địa—cùng các biển cả—đều rung chuyển.

Word by Word

• पृथिवी-धर-सङ्काशः: mountain-like
• पृथिवी-धर-सङ्काशः: कर्तृ-विशेषण (Karta-viśeṣaṇa)
• Type: Adjective
• Root: पृथिवीधर (प्रातिपदिक) + सङ्काश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (mārutātmajaḥ)

• निपीड्य: having pressed
• निपीड्य: पूर्वक्रिया (Pūrvakriyā)
• Type: Verb
• Root: √पीड् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund/absolutive), उपसर्ग: नि-

• धरणी-धरम्: the mountain (earth-bearer)
• धरणी-धरम्: कर्म (Karma)
• Type: Noun
• Root: धरणी (प्रातिपदिक) + धर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्म

• पृथिवीम्: the earth
• पृथिवीम्: कर्म (Karma)
• Type: Noun
• Root: पृथिवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्म

• क्षोभयामास: made (it) shake
• क्षोभयामास: क्रिया (Kriyā)
• Type: Verb
• Root: √क्षुभ् (धातु)
• Form: लिट् (Periphrastic perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदी; णिच् (causative) भाव: कम्पयामास

• स-आर्णवाम्: together with the ocean
• स-आर्णवाम्: कर्म-विशेषण (Karma-viśeṣaṇa)
• Type: Adjective
• Root: स (उपसर्गसदृश/प्रातिपदिक) + आर्णव (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (pṛthivīm)

• मारुत-आत्मजः: son of the Wind-god
• मारुत-आत्मजः: कर्ता (Karta)
• Type: Noun
• Root: मारुत (प्रातिपदिक) + आत्मज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

Context

Son of the wind god, who was like a mountain supported by earth, pressing hard caused the earth with its ocean to shake.

Characters & Entities

• Hanumān
• Māruta (Vāyu)
• Earth (Pṛthivī)
• Ocean (Arṇava)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Strength used in the service of righteousness is portrayed as world-shaking; power becomes ethically meaningful when directed toward protecting Dharma (Rāma’s cause).

What is the narrative situation?

Hanumān gathers force by pressing upon a mountain, generating a tremor that is felt across the earth and oceans.

Which character virtue is emphasized?

Vīrya (heroic power) and utsāha (undaunted energy), preparing for a decisive action in Rāma’s mission.