Shloka 32

त्रिशिरा–देवान्तक–महोदर–मत्त

महापार्श्व) वधः | Slaying of Trisira, Devantaka, Mahodara, and Matta (Mahaparsva

Devanagari script

तत: स्सशैलेद्रनिपातभग्नोमहोदरस्तेनमहाद्विपेन ।विपोथितोभूमितलेगतासुःपपातवज्राभिहतोयथाद्रिः ।।।।

Transliteration

tataḥ sa śailendra-nipāta-bhagno mahodaras tena mahādvipena |

vipothito bhūmitalē gatāsuḥ papāta vajrābhihato yathādriḥ ||

Translation

Bấy giờ Mahodara, bị cú va đập của ngọn núi làm tan nát, cùng với con đại tượng của mình bị hất văng xuống mặt đất; sinh khí lìa thân, ngã gục như núi bị sét (vajra) đánh trúng.

Word by Word

• ततः: then
• ततः: क्रियाविशेषण (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; तदनन्तरम्

• तु: but/also
• तु: वाक्यसम्बन्ध (Discourse particle)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात

• नीलः: Nīla
• नीलः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: नील (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• प्रतिलभ्य: having regained
• प्रतिलभ्य: क्रियासम्बन्ध (Prior action)
• Type: Verb
• Root: प्रति-√लभ् (कृदन्त; ल्यप्/त्वा)
• Form: क्त्वान्त/ल्यबन्त अव्ययकृदन्त; पूर्वकालक्रिया (having regained)

• संज्ञाम्: consciousness/senses
• संज्ञाम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: संज्ञा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• शैलम्: mountain
• शैलम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: शैल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• समुत्पाट्य: having uprooted
• समुत्पाट्य: क्रियासम्बन्ध (Prior action)
• Type: Verb
• Root: सम्-उत्-√पाट् (कृदन्त; ल्यप्/त्वा)
• Form: क्त्वान्त/ल्यबन्त अव्ययकृदन्त; पूर्वकालक्रिया (having uprooted)

• सवृक्षषण्डम्: with a mass of trees
• सवृक्षषण्डम्: कर्मविशेषण (Qualifier of object)
• Type: Adjective
• Root: स-वृक्ष-षण्ड (प्रातिपदिक; स + वृक्ष + षण्ड)
• Form: तत्पुरुषसमास (सह-समास/स-प्रयोग: with); पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; शैलम् इति विशेषण

• ततः: then
• ततः: क्रियाविशेषण (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; पुनः तदनन्तरम्

• समुत्पत्य: having leapt up
• समुत्पत्य: क्रियासम्बन्ध (Prior action)
• Type: Verb
• Root: सम्-उत्-√पत् (कृदन्त; ल्यप्/त्वा)
• Form: क्त्वान्त/ल्यबन्त अव्ययकृदन्त; पूर्वकालक्रिया (having leapt up)

• भृशोग्रवेशः: of very fierce speed
• भृशोग्रवेशः: कर्तृविशेषण (Qualifier of subject)
• Type: Adjective
• Root: भृश-उग्र-वेग (प्रातिपदिक; भृश + उग्र + वेग)
• Form: कर्मधारयसमास; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नीलः इति विशेषण

• महोदरम्: Mahodara
• महोदरम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: महोदर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• तेन: with that (mountain)
• तेन: करण (Karaṇa/Instrument)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया, एकवचन; सर्वनाम; शैलेन इत्यर्थे (by that—i.e., by the mountain)

• जघान: struck/killed
• जघान: क्रिया (Action)
• Type: Verb
• Root: √हन् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• मूर्ध्नि: on the head
• मूर्ध्नि: अधिकरण (Adhikaraṇa/Location)
• Type: Noun
• Root: मूर्धन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

Context

Then smashed by the impact of the mountain, along with his elephant Mahodara's body fell to the ground. Released from life, he fell like a mountain struck with lightning.

Characters & Entities

• Mahodara
• Elephant (mahādvipa)
• Mountain (adri/śaila)
• Thunderbolt (vajra)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

The verse reiterates moral causality in itihāsa: violent aggression meets a fitting end when opposed by defenders of a righteous cause.

What is the narrative situation?

Mahodara is crushed by Nīla’s mountain-blow and dies, falling with his elephant.

Which character virtue is emphasized?

Nīla’s decisive strength used for protection of the dharmic side; also the theme of karmic consequence for the aggressor.