Shloka 121

Devanagari script

आयुधानि च सर्वाणिविप्राकीर्यन्तभूतले ।स निरायुधमात्मानंयदामेनेमहाबलः ।।।।मुष्टिभ्यां च चरणाभ्यां च चकारकदनंमहत् ।

Transliteration

āyudhāni ca sarvāṇi viprākīryanta bhūtale | sa nirāyudham ātmānaṃ yadā mene mahābalaḥ | muṣṭibhyāṃ ca caraṇābhyāṃ ca cakāra kadanaṃ mahat ||

Translation

Khi mọi binh khí đều văng rải trên mặt đất, bậc đại lực thấy mình không còn vũ khí, liền dùng nắm đấm và đôi chân mà gây nên cuộc tàn sát dữ dội.

Word by Word

• आयुधानि: weapons
• आयुधानि: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: आयुध (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• च: and
• च: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय (conjunction)

• सर्वाणि: all
• सर्वाणि: Karta-viśeṣaṇa (कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण (of आयुधानि)

• विप्राकीर्यन्त: were scattered
• विप्राकीर्यन्त: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वि+प्र+√कीर् (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन; आत्मनेपदी/कर्मणि-प्रयोग (passive sense: were scattered)

• भूतले: on the ground
• भूतले: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: भूतल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

• सः: he
• सः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• निरायुधम्: weaponless
• निरायुधम्: Karma-viśeṣaṇa (कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: निर् + आयुध (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (of आत्मानम्)

• आत्मानम्: himself
• आत्मानम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: आत्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• यदा: when
• यदा: Kāla (काल)
• Type: Indeclinable
• Root: यदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (temporal adverb/conjunction: when)

• मेने: thought/considered
• मेने: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √मन् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपदी

• महाबलः: the mighty one
• महाबलः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: महा + बल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• मुष्टिभ्याम्: with (his) fists
• मुष्टिभ्याम्: Karaṇa (करण)
• Type: Noun
• Root: मुष्टि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), द्विवचन

• च: and
• च: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय (conjunction)

• चरणाभ्याम्: with (his) feet
• चरणाभ्याम्: Karaṇa (करण)
• Type: Noun
• Root: चरण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, द्विवचन

• च: and
• च: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय (conjunction)

• चकार: made/did
• चकार: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √कृ (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदी

• कदनम्: slaughter/havoc
• कदनम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: कदन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• महत्: great
• महत्: Karma-viśeṣaṇa (कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: महत् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (of कदनम्)

Context

All his weapons scattered on the ground, the mighty Kumbhakarna deprived of weapons thought for himself and created havoc with his feet and fists.

Characters & Entities

• Kumbhakarṇa
• weapons (āyudha)
• ground (bhūtala)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

It warns that when inner restraint is absent, violence does not depend on instruments; dharma requires self-governance, otherwise strength turns into indiscriminate harm.

What is the narrative situation?

Kumbhakarṇa’s weapons are lost/scattered, yet he continues the fight using only his body, causing heavy destruction.

Which character virtue is emphasized?

By contrast, the implied virtue is disciplined force (maryādā in battle): righteous warriors aim to stop a threat, not to revel in destruction.