Shloka 76

युद्धकाण्डे एकोनषष्टितमः सर्गः

Rāvaṇa’s Assault on Nīla and Lakṣmaṇa; Hanumān Bears Rāma

Devanagari script

तद्विकीर्णंगिरेश्शृङ्गंदृष्टवाहरिचमूपतिः ।कालानगिरिवजज्वालकोपेनपरवीरहा ।।6.59.76।।

Transliteration

tad vikīrṇaṃ gireḥ śṛṅgaṃ dṛṣṭvā hari-camūpatiḥ | kālānagir iva jajvāla kopena paravīrahā || 6.59.76 ||

Translation

Thấy đỉnh núi bị nghiền nát, Nīla—kẻ diệt trừ các dũng tướng địch—bừng cháy vì phẫn nộ như ngọn lửa tận thế.

Word by Word

• सः: he
• सः: Karta (कर्ता; refers to नीलः)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा-विभक्ति (Nominative/कर्ता), एकवचन, पुंलिङ्ग

• अश्वकर्णान्: aśvakarṇa trees
• अश्वकर्णान्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: अश्वकर्ण (प्रातिपदिक; वृक्ष-नाम)
• Form: द्वितीया-विभक्ति (Accusative/कर्म), बहुवचन, पुंलिङ्ग

• धान्: dhāna trees
• धान्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: धान (प्रातिपदिक; वृक्ष-नाम)
• Form: द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन, पुंलिङ्ग

• शालान्: śāla trees
• शालान्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: शाल (प्रातिपदिक; वृक्ष-नाम)
• Form: द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन, पुंलिङ्ग

• च: and
• च: Samuccaya (समुच्चय/Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-निपात (conjunction)

• चूतान्: mango trees
• चूतान्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: चूत (प्रातिपदिक; आम्र-वृक्ष)
• Form: द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन, पुंलिङ्ग

• च: and
• च: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-निपात (conjunction)

• अपि: also
• अपि: Sambandha (सम्बन्ध/Discourse particle)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: निपात (particle)

• सुपुष्पितान्: in full bloom
• सुपुष्पितान्: Visheshana (विशेषण of चूतान्/वृक्षान्)
• Type: Adjective
• Root: सु + पुष्पित (प्रातिपदिक; कृदन्त from पुष्प्/पुष्प)
• Form: द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन, पुंलिङ्ग; क्त-प्रत्ययान्त/निष्पन्न-विशेषण: 'well-flowered'

• अन्यान्: other
• अन्यान्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन, पुंलिङ्ग; विशेषण of वृक्षान्

• च: and
• च: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-निपात

• विविधान्: various
• विविधान्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: विविध (प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन, पुंलिङ्ग; विशेषण of वृक्षान्

• वृक्षान्: trees
• वृक्षान्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: वृक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया-विभक्ति (Accusative/कर्म), बहुवचन, पुंलिङ्ग

• नीलः: Nila
• नीलः: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: नील (प्रातिपदिक; नाम)
• Form: प्रथमा-विभक्ति (Nominative/कर्ता), एकवचन, पुंलिङ्ग

• चिक्षेप: hurled, threw
• चिक्षेप: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: क्षिप् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• संयुगे: in battle
• संयुगे: Adhikarana (अधिकरण/Location)
• Type: Noun
• Root: संयुग (प्रातिपदिक)
• Form: सप्तमी-विभक्ति (Locative/अधिकरण), एकवचन, नपुंसकलिङ्ग

Context

Endowed with a great mind and energetic Hanuman became alert and seeking to fight with Ravana, feeling fresh, enraged, looking at Nila said "It is not correct to attack one who is fighting with another."

Characters & Entities

• Nīla
• Rāvaṇa
• mountain peak

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Righteous struggle may include controlled wrath: anger becomes dhārmic when it fuels protection and justice rather than cruelty or ego.

What is the narrative situation?

Nīla reacts to Rāvaṇa’s destruction of his projectile, becoming intensely enraged.

Which character virtue is emphasized?

Indomitable spirit and battle-fervor in service of the host’s protection.