Shloka 29

धूम्राक्षवधः

The Slaying of Dhumrākṣa

Devanagari script

साप्रमथ्यरथंतस्यनिपपातशिलाभुवि ।सचक्रकूबरसाश्वंसध्वजंसशरासनम् ।।6.52.29।।

Transliteration

sā pramathya rathaṃ tasya nipapāta śilā bhuvi | sa-cakra-kūbara-sāśvaṃ sa-dhvajaṃ sa-śarāsanam ||6.52.29||

Translation

Tảng đá đó đập tan cỗ xe của hắn và rơi xuống đất; cỗ xe cùng với bánh xe, trục, ngựa, cờ và cung tên đều bị phá hủy.

Word by Word

• सा: she/that (rock)
• सा: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; pronoun referring to शिला

• प्रमथ्य: having crushed
• प्रमथ्य: पूर्वकाल (Prior action/पूर्वक्रिया)
• Type: Indeclinable
• Root: प्र-मथ् (धातु)
• Form: क्त्वान्त/ल्यप् (absolutive/gerund), अव्यय; having crushed/smashed

• रथम्: chariot
• रथम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: रथ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; Accusative singular

• तस्य: of him/of that (Dhumrākṣa)
• तस्य: सम्बन्ध (Possessor/षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसक, षष्ठी, एकवचन; Genitive singular

• निपपात: fell down
• निपपात: क्रिया (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: नि-पत् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; 3rd sg perfect

• शिला: the rock
• शिला: कर्ता (Appositional subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शिला (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; apposition to सा

• भुवि: on the ground
• भुवि: अधिकरण (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: भू (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; Locative singular

• स-चक्र-कूबर-स-अश्वम्: with wheels, axle and horses
• स-चक्र-कूबर-स-अश्वम्: कर्मविशेषण (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स + चक्र + कूबर + स + अश्व (प्रातिपदिक-समूह)
• Form: तत्पुरुष (उपपद ‘स’ = ‘सहित’); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; qualifying रथम्

• स-ध्वजम्: with its banner
• स-ध्वजम्: कर्मविशेषण (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स + ध्वज (प्रातिपदिक-समूह)
• Form: तत्पुरुष (सहित); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; qualifying रथम्

• स-शरासनम्: with bow/weaponry
• स-शरासनम्: कर्मविशेषण (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स + शरासन (प्रातिपदिक-समूह)
• Form: तत्पुरुष (सहित); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; qualifying रथम्

Context

That rock fell on the chariot and got crushed along with its wheel and axle and with arrows.

Characters & Entities

• Dhūmrākṣa
• Rock (śilā)
• Chariot (ratha)
• Horses (aśva)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Consequences of aggression: instruments of harm (weapons and war-gear) can be neutralized when used for adharma; dharma seeks to restrain destructive force.

What is the narrative situation?

Hanumān’s thrown rock destroys Dhūmrākṣa’s chariot and its equipment, bringing it down.

Which character virtue is emphasized?

Kauśala (skillful effectiveness): he disables the enemy’s mobility and advantage.