Ramayana — Yuddha Kanda, Sarga 46, Shloka 39

शरबन्धनम् (The Binding by Arrows) / Indrajit’s Illusory Assault and the Vanaras’ Consolation

Devanagari script

अथवारक्ष्यतांरामोयावत्संज्ञाविपर्ययः ।।6.46.39।।लब्धसंज्ञौहिकाकुत्स्थौभयंनौव्यपनेष्यतः ।

Transliteration

athavā rakṣyatāṃ rāmo yāvat saṃjñā-viparyayaḥ | labdha-saṃjñau hi kākutsthau bhayaṃ nau vyapaneṣyataḥ ||

Translation

Hoặc nữa, hãy hộ vệ Rāma cho đến khi cơn mê man này qua đi; vì khi hai vị hoàng tử dòng Kakutstha hồi tỉnh, các ngài sẽ xua tan nỗi sợ của chúng ta.

Word by Word

• अथवा: or else
• अथवा: सम्बन्ध (disjunctive connector)
• Type: Indeclinable
• Root: अथवा (अव्यय)
• Form: विकल्प-अव्यय (or else)

• रक्ष्यताम्: let (him) be protected
• रक्ष्यताम्: क्रिया (आज्ञा)
• Type: Verb
• Root: रक्ष् (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), प्रथमपुरुष, एकवचन; कर्मणि-प्रयोग (Passive imperative): ‘let (him) be protected’

• रामः: Rama
• रामः: कर्म (Passive subject/कर्मणि कर्तृस्थानी)
• Type: Noun
• Root: राम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• यावत्: until
• यावत्: कालाधिकरण-निर्देशक
• Type: Indeclinable
• Root: यावत् (अव्यय)
• Form: अवधि-अव्यय (until/as long as)

• संज्ञाविपर्ययः: loss/derangement of consciousness
• संज्ञाविपर्ययः: कर्ता (Subject of implied ‘asti’/state)
• Type: Noun
• Root: संज्ञा + विपर्यय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष (संज्ञायाः विपर्ययः)

• लब्धसंज्ञौ: having regained consciousness (both)
• लब्धसंज्ञौ: विशेषण
• Type: Adjective
• Root: लब्ध + संज्ञा (प्रातिपदिक; √लभ् से क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; तत्पुरुष (लब्धा संज्ञा ययोः) विशेषण (काकुत्स्थौ)

• हि: indeed
• हि: सम्बन्ध (particle)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात (emphatic particle)

• काकुत्स्थौ: the two Kakutsthas (Rama and Lakshmana)
• काकुत्स्थौ: कर्ता (Subject of vyapaneṣyataḥ)
• Type: Noun
• Root: काकुत्स्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन

• भयम्: fear
• भयम्: कर्म (Object)
• Type: Noun
• Root: भय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• नौ: of us
• नौ: सम्बन्ध (Genitive)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-द्विवचन सर्वनाम, षष्ठी/चतुर्थी-रूप (enclitic) = ‘of us/for us’; अत्र ‘of us’

• व्यपनेष्यतः: will remove/dispel
• व्यपनेष्यतः: क्रिया
• Type: Verb
• Root: वि + अप + नी (धातु)
• Form: लृट्-लकार (Simple future), प्रथमपुरुष, द्विवचन; परस्मैपद

Context

"Or else till they become conscious, protect the Kakuthsa princes. When they become conscious, they can get rid of our fear."

Characters & Entities

• Rāma
• Lakṣmaṇa
• Vibhīṣaṇa
• Sugrīva

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is expressed as protective responsibility: even in crisis, one must safeguard the righteous leader and maintain hope grounded in truth and past virtue.

What is the narrative situation?

Rāma and Lakṣmaṇa appear unconscious on the battlefield; Vibhīṣaṇa advises guarding them until they recover, assuring the army that fear will then subside.

Which character virtue is emphasized?

Prudence and steadfast guardianship—acting calmly to protect those who embody dharma.