Shloka 45

वानर-ऋक्ष-सेना-प्रशंसा

Cataloguing the Vanara and Bear Forces

Devanagari script

विक्रान्तोबलवान् शूरःपौरुषेस्वेव्यवस्थितः ।रामप्रियार्थंप्राणानांदयांनकुरुतेहरिः ।।।।

Transliteration

vikrānto balavān śūraḥ pauruṣe sve vyavasthitaḥ |

rāmapriyārthaṃ prāṇānāṃ dayāṃ na kurute hariḥ || 6.27.45 ||

Translation

Dũng mãnh, cường tráng, anh hùng, ngài kiên định trong chí khí của mình; vì muốn làm đẹp lòng Rāma, vị Vānara ấy sẽ chẳng nương tay, dẫu đối với chính mạng sống mình.

Word by Word

• गजः: Gaja
• गजः: कर्ता (Karta; list item)
• Type: Noun
• Root: गज (प्रातिपदिक; नाम)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; व्यक्तिनाम

• गवाक्षः: Gavākṣa
• गवाक्षः: कर्ता (Karta; list item)
• Type: Noun
• Root: गवाक्ष (प्रातिपदिक; नाम)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; व्यक्तिनाम

• गवयः: Gavaya
• गवयः: कर्ता (Karta; list item)
• Type: Noun
• Root: गवय (प्रातिपदिक; नाम)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; व्यक्तिनाम

• नलः: Nala
• नलः: कर्ता (Karta; list item)
• Type: Noun
• Root: नल (प्रातिपदिक; नाम)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; व्यक्तिनाम

• नीलः: Nīla
• नीलः: कर्ता (Karta; list item)
• Type: Noun
• Root: नील (प्रातिपदिक; नाम)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; व्यक्तिनाम

• च: and
• च: सम्बन्ध (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• वानरः: (each is) a vanara
• वानरः: समनाधिकरण (Apposition)
• Type: Noun
• Root: वानर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समाहार/जातिवाचक

• एक-एकः: each one
• एक-एकः: कर्तृविशेषण (Karta-viśeṣaṇa)
• Type: Adjective
• Root: एक + एक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; इतरेतर-द्वन्द्वः (reduplicative: ‘each and every’, idiomatic)

• एव: indeed
• एव: सम्बन्ध (Emphasis)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारण-अव्यय (emphasis)

• योधानाम्: of the warriors/leaders
• योधानाम्: षष्ठी-सम्बन्ध (Genitive)
• Type: Noun
• Root: योध (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन

• कोटीभिः: by crores
• कोटीभिः: करण (Karaṇa/Instrument)
• Type: Noun
• Root: कोटि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन

• दशभिः: by ten
• दशभिः: विशेषण (Qualifier of कोटीभिः)
• Type: Adjective
• Root: दशन्/दश (प्रातिपदिक; संख्या)
• Form: (सर्वलिङ्ग), तृतीया, बहुवचन; संख्यावाचक-विशेषण

• वृतः: surrounded
• वृतः: क्रियाविशेषण/विधेय (Predicative qualifier of subject)
• Type: Adjective
• Root: √वृ (धातु), क्त (कृदन्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्तान्त कृदन्त (PPP): ‘surrounded’

Context

"He is indomitable, strong and heroic. He will not give up his virility. For the pleasure of Rama, he will not feel pity for his life (he will give up his life)."

Characters & Entities

• Rāma
• Hari (Vānara warrior)
• Rāvaṇa

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

It frames righteous warfare as duty carried with self-offering: loyalty to a just cause (Rāma’s mission) is valued above attachment to one’s own survival.

What is the narrative situation?

A particular warrior’s temperament is being described to Rāvaṇa: he is resolute and willing to risk life itself for Rāma’s objective in the coming battle.

Which character virtue is emphasized?

Tyāga (readiness to sacrifice) combined with steadfastness (vyavasthitaḥ) and courage (vikrānta, śūra).