Shloka 10

निमित्तदर्शनम्

Portents Before the March to Laṅkā

Devanagari script

रजसामहताचापिनक्षत्राणिहतानिच ।युगान्तमिवलोकानांपश्यशंसन्तीवलक्ष्मण ।।6.23.10।।

Transliteration

rajasā mahatā cāpi nakṣatrāṇi hatāni ca | yugāntam iva lokānāṁ paśya śaṁsantīva lakṣmaṇa ||

Translation

Hỡi Lakṣmaṇa, hãy nhìn xem: dưới màn bụi mù nặng nề này, các vì sao như bị cướp mất ánh quang, tựa hồ đang báo điềm cho muôn cõi về thời mạt kiếp (yugānta) của sự tan hoại.

Word by Word

• रजसा: by dust/haze
• रजसा: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: रजस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन

• महता: great
• महता: Karana (करण)
• Type: Adjective
• Root: महत् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (रजसा)

• च: and
• च: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय

• अपि: also/even
• अपि: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; अप्यर्थक/समुच्चय (also/even)

• नक्षत्राणि: stars
• नक्षत्राणि: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नक्षत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (कर्ता), बहुवचन

• हतानि: struck/obscured
• हतानि: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: √हन् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त, नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषणम् (नक्षत्राणि)

• च: and
• च: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय

• युगान्तम्: the end of an age
• युगान्तम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: युग-अन्त (प्रातिपदिके)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (युगस्य अन्तः)

• इव: as if
• इव: Upama (उपमा)
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)
• Form: उपमा-अव्यय

• लोकानाम्: of the worlds
• लोकानाम्: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), बहुवचन

• पश्य: see!
• पश्य: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √पश् (धातु)
• Form: लोट्-लकार (आज्ञार्थ), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• शंसन्ति: indicate/foretell
• शंसन्ति: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √शंस् (धातु)
• Form: लट्-लकार, प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपदम्

• इव: as if
• इव: Upama (उपमा)
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)
• Form: उपमा-अव्यय

• लक्ष्मण: O Lakshmana
• लक्ष्मण: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: लक्ष्मण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन

Context

All the Vanaras turning their direction will go immediately and now itself, swiftly to the city ruled by Ravana (said Rama to Lakshmana).

Characters & Entities

• Rama
• Lakshmana
• Stars (Nakṣatras)
• Yugānta

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is discernment under uncertainty: Rama interprets the darkened cosmos as a warning, prompting preparedness and moral seriousness before action.

What is the narrative situation?

As the battle nears, celestial signs (stars dimmed by dust/haze) intensify, suggesting an apocalyptic atmosphere before the clash at Laṅkā.

Which character virtue is emphasized?

Composure and insight—Rama remains steady while recognizing the gravity of the moment.