Ramayana — Yuddha Kanda, Sarga 21, Shloka 13

सागरप्रतीक्षा-क्रोधप्रादुर्भावः

Rama’s Vigil at the Ocean and the Rise of Wrath

Devanagari script

समुद्रस्यततःक्रुद्धोरामोरक्तान्तलोचनः ।समीपस्थमुवाचेदंलक्ष्मणंशुभलक्ष्मणम् ।।6.21.13।।

Transliteration

samudrasya tataḥ kruddho rāmo raktāntalocanaḥ | samīpastham uvācedaṃ lakṣmaṇaṃ śubhalakṣaṇam ||6.21.13||

Translation

Bấy giờ Rāma nổi giận với biển cả, khóe mắt đỏ ngầu, liền nói lời này với Lakṣmaṇa đứng gần bên, người mang những tướng lành cát tường.

Word by Word

• समुद्रस्य: of the ocean
• समुद्रस्य: सम्बन्ध (षष्ठी/Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: समुद्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन

• ततः: then
• ततः: क्रियाविशेषण (Adverbial modifier)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय, काल/क्रम-वाचक (temporal/sequence adverb)

• क्रुद्धः: enraged
• क्रुद्धः: कर्तृविशेषण (Qualifier of subject)
• Type: Adjective
• Root: क्रुध् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन; विशेषण

• रामः: Rama
• रामः: कर्ता (कर्तृ/Subject)
• Type: Noun
• Root: राम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन

• रक्तान्तलोचनः: red-eyed (with reddened eye-corners)
• रक्तान्तलोचनः: कर्तृविशेषण (Qualifier of subject)
• Type: Adjective
• Root: रक्त (प्रातिपदिक) + अन्त (प्रातिपदिक) + लोचन (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (रक्तान्ते लोचने यस्य/whose eyes have red ends), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण

• समीपस्थम्: standing nearby
• समीपस्थम्: कर्म (Object complement)
• Type: Adjective
• Root: समीप (प्रातिपदिक) + स्थ (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (समीपे स्थितम्/standing nearby), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन; कर्म-विशेषण

• उवाच: said/spoke
• उवाच: क्रिया (Main verb)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

• इदम्: this (thus)
• इदम्: कर्म (Object/content)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; वाक्य-वस्तु (quoted content)

• लक्ष्मणम्: to Lakshmana
• लक्ष्मणम्: सम्प्रदान/प्रति (Addressee; target of speech)
• Type: Noun
• Root: लक्ष्मण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• शुभलक्ष्मणम्: auspicious Lakshmana
• शुभलक्ष्मणम्: सम्प्रदान-विशेषण (Qualifier of addressee)
• Type: Adjective
• Root: शुभ (प्रातिपदिक) + लक्ष्मण (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास (शुभः लक्ष्मणः/auspicious-marked Lakshmana), पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण

Context

Enraged at the ocean, Rama's eyes turned red. He went near Lakshmana who was endowed with auspicious marks and thus addressed.

Characters & Entities

• Rāma
• Lakṣmaṇa
• Samudra/Sāgara (Ocean)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma includes discerning when patience ends and decisive leadership must begin; anger here arises from obstruction to a righteous mission.

What is the narrative situation?

After repeated non-response from the sea, Rāma turns to Lakṣmaṇa to declare his next course of action.

Which character virtue is emphasized?

Protective resolve—readiness to act when rightful requests are ignored.