Shloka 8

पुष्पकारोहणम्

Boarding the Puṣpaka; Honoring the Allies and Departure for Ayodhyā

Devanagari script

त्यागिनंसङ्ग्रहीतारंसानुक्रोशंजितेन्द्रियम् ।सर्वेततःअवगच्छन्तिसम्बोधयामिते ।।6.125.8।।

Transliteration

tyāginaṃ saṅgrahītāraṃ sānukrośaṃ jitendriyam |

sarve tataḥ avagacchanti sambodhayāmi te ||6.125.8||

Translation

Bấy giờ mọi người sẽ hiểu Ngài là bậc rộng thí, biết nhiếp trì, đầy lòng từ mẫn, chế ngự các căn, không tham chấp tài vật; vì thế ta kính dâng lời khuyên này.

Word by Word

• त्यागिनम्: generous
• त्यागिनम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: tyāgin (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• सङ्ग्रहीतारम्: supporter/one who maintains
• सङ्ग्रहीतारम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: saṃ-grah (धातु) + tṛ (कृत्)
• Form: तृ-प्रत्ययान्त कृदन्त (agent noun), पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; here in sense 'one who holds together/supports'

• सानुक्रोशम्: compassionate
• सानुक्रोशम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: sa-anukrośa (प्रातिपदिक; स + अनुक्रोश)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्मधारय: 'अनुक्रोशयुक्तम्' (compassionate)

• जितेन्द्रियम्: self-controlled
• जितेन्द्रियम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: jita-indriya (प्रातिपदिक; जित + इन्द्रिय)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (jita) used in compound, पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुष: 'इन्द्रियाणि जितानि यस्य' (self-controlled)

• सर्वे: all (people)
• सर्वे: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: sarva (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• ततः: therefore/then
• ततः: हेतु/क्रम (Reason/sequence adjunct)
• Type: Indeclinable
• Root: tataḥ (अव्यय)
• Form: अव्यय; हेतौ/अनन्तरं (therefore/then)

• अवगच्छन्ति: understand/recognize
• अवगच्छन्ति: क्रिया (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: ava-gam (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद

• सम्बोधयामि: I remind/address
• सम्बोधयामि: क्रिया (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: sam-budh (धातु) + ṇic (णिच् causative)
• Form: लट् (Present), उत्तमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; णिजन्त (causative): 'I make (you) understand / I address to remind'

• ते: to you
• ते: सम्प्रदान (Recipient/Addressee/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: yusmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: मध्यमपुरुष-सर्वनाम, चतुर्थी (4th case) एकवचन (ते = to you)

Context

"This Lanka could be won with the help of these heroes who never turned back and fought in comb at without fear of life, O Lord of Rakshasas."

Characters & Entities

• Rāma
• Vibhīṣaṇa

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

A ruler’s dharma is visible in restraint and generosity: public trust arises when power is joined to compassion and self-mastery.

What is the narrative situation?

Rāma motivates Vibhīṣaṇa by describing the good name he will earn by rewarding and not exploiting others.

Which character virtue is emphasized?

Jitendriyatā (control of senses) and anukrośa (compassion), framed as essential royal virtues.