Shloka 10

राघव-रावणयोः घोर-द्वैरथ-युद्धम्

The Fierce Chariot-Duel of Rama and Ravana

Devanagari script

ततोरामोऽपिसङ्क्रुद्धश्चपमाकृष्यवीर्यवान् ।कृतप्रतिकृतंकर्तुंमनसस्सम्प्रचक्रमे ।।6.109.10।।

Transliteration

tato rāmo 'pi saṅkruddhaś cāpam ākṛṣya vīryavān | kṛtapratikṛtaṃ kartuṃ manasaḥ sampracakrame ||

Translation

Khi ấy, Rāma dũng mãnh cũng nổi giận, kéo căng cung, và trong tâm quyết định đáp trả cho xứng—lấy đòn phản kích tương ứng để trả lại cuộc công kích của Rāvaṇa.

Word by Word

• ततः: then
• ततः: Kala-adhikarana (काल-अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय (thereupon)

• रामः: Rama
• रामः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: राम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• अपि: also
• अपि: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय (also/even)

• सङ्क्रुद्धः: enraged
• सङ्क्रुद्धः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सम् + क्रुध् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषणम् (रामः)

• चापम्: bow
• चापम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: चाप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म/2nd), एकवचन

• आकृष्य: having drawn
• आकृष्य: Kriya-visheshaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: आ + कृष् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (gerund), ‘having drawn (the bow)’

• वीर्यवान्: valiant
• वीर्यवान्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वीर्यवत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषणम् (रामः)

• कृत-प्रतिकृतम्: retaliation (a counter-deed)
• कृत-प्रतिकृतम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: कृत (कृ धातोः क्त) + प्रतिकृत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; समासः कर्मधारयः (‘कृतं प्रतिकृतम्’ = done retaliation)

• कर्तुम्: to do
• कर्तुम्: Prayojana (प्रयोजन)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: तुमुन्-प्रत्ययान्त (infinitive), ‘to do’

• मनसा: with (his) mind
• मनसा: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: मनस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (करण/3rd), एकवचन; साधन/उपायार्थे (‘in mind/by mind’)

• सम्प्रचक्रमे: set about/began
• सम्प्रचक्रमे: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम् + प्र + क्रम् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपदम्

Context

Valiant Rama too stretching his bow in anger and thinking of returning back blow to Ravana and started compliance.

Characters & Entities

• Rāma
• Rāvaṇa (implicit opponent)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Even anger is subordinated to dharma: retaliation is framed as measured, purposeful response in a righteous war, not uncontrolled vengeance.

What is the narrative situation?

As the duel escalates, Rāma prepares a counterattack, mentally committing to respond to Rāvaṇa’s aggression.

Which character virtue is emphasized?

Controlled strength—Rāma’s emotion translates into deliberate action rather than impulsive cruelty.