Shloka 16

मधुवनभङ्गः

The Disruption of Madhuvana and Dadhimukha’s Complaint

Devanagari script

जानुभिस्तु प्रकृष्टाश्च देवमार्गं प्रदर्शिताः।अब्रुवन् परमोद्विग्ना गत्वा दधिमुखं वचः।।5.62.16।।

Transliteration

jānubhis tu prakṛṣṭāś ca devamārgaṃ pradarśitāḥ | abruvan paramodvignā gatvā dadhimukhaṃ vacaḥ ||5.62.16||

Translation

Bị lôi kéo bằng đầu gối và phải chịu những trò phô bày thô tục, bọn lính canh kinh hoàng tột độ; họ đến gặp Dadhimukha và bẩm báo mọi việc đã xảy ra.

Word by Word

• जानुभिः: by (their) knees
• जानुभिः: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: जानु (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन

• तु: but/indeed
• तु: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; विशेष/विरोधार्थक

• प्रकृष्टाः: dragged
• प्रकृष्टाः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: प्र + कृष् (धातु) → प्रकृष्ट (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त, पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘dragged/pulled’

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक

• देवमार्गम्: the divine path
• देवमार्गम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: देव + मार्ग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः: देवानां मार्गः = path of the gods

• प्रदर्शिताः: shown
• प्रदर्शिताः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: प्र + दृश् (धातु) → प्रदर्शित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त, पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘shown/exhibited’

• अब्रुवन्: said
• अब्रुवन्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: ब्रू (धातु)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect/past), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन

• परमोद्विग्नाः: greatly agitated
• परमोद्विग्नाः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: परम + उद्विग्न (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; कर्मधारयः: परमं उद्विग्नाः = greatly distressed

• गत्वा: having gone
• गत्वा: Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण; prior action)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive), अव्यय; ‘having gone’

• दधिमुखम्: to Dadhimukha
• दधिमुखम्: Sampradana (सम्प्रदान; recipient/goal)
• Type: Noun
• Root: दधिमुख (प्रातिपदिक; नाम)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• वचः: words
• वचः: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: वचस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘words/speech’

Context

Some were dragged on their knees and tossed up. Some monkeys exhibited their private parts, showing indecent behaviour. Dadhimukha, highly disturbed at this, said:

Characters & Entities

• Dadhimukha
• Vānaras

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma includes maryādā (public propriety) and protection of others’ dignity; humiliating others is adharma even in moments of victory or celebration.

What is the narrative situation?

The displaced guards, having been abused and insulted, approach their superior Dadhimukha to inform him of the vānaras’ misconduct.

Which character virtue is emphasized?

Truthful reporting and seeking rightful redress through one’s authority rather than retaliating blindly.