Ramayana — Sundara Kanda, Sarga 51, Shloka 33

हनूमदुपदेशः रावणस्य च कोपः

Hanuman’s Counsel to Ravana and Ravana’s Wrath

Devanagari script

अपकुर्वन् हि रामस्य साक्षादपि पुरन्दरः।।।।न सुखं प्राप्नुयादन्यः किं पुनस्त्वद्विधो जनः।

Transliteration

apakurvan hi rāmasya sākṣād api purandaraḥ; na sukhaṃ prāpnuyād anyaḥ, kiṃ punas tvadvidho janaḥ.

Translation

Dẫu là Purandara (Indra), nếu dám trực diện xúc phạm Rāma, cũng chẳng thể được an lạc; huống chi hạng người như ngươi.

Word by Word

• अपकुर्वन्: doing harm/offending
• अपकुर्वन्: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: अप√कृ (धातु)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमान-कृदन्त (present active participle); पुंलिङ्ग (m.), प्रथमा-विभक्ति (Nom. 1), एकवचन (sg.); उपसर्ग: अप

• हि: indeed
• हि: Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात

• रामस्य: of Rama / against Rama
• रामस्य: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: राम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (m.), षष्ठी-विभक्ति (Gen. 6), एकवचन (sg.)

• साक्षात्: directly
• साक्षात्: Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: साक्षात् (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकार/सन्निधि-वाचक (directly, in person)

• अपि: even
• अपि: Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात

• पुरन्दरः: Purandara (Indra)
• पुरन्दरः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पुरन्दर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (m.), प्रथमा-विभक्ति (Nom. 1), एकवचन (sg.); इन्द्र-नाम

• न: not
• न: Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेध-निपात

• सुखम्: happiness
• सुखम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: सुख (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (n.), द्वितीया-विभक्ति (Acc. 2), एकवचन (sg.)

• प्राप्नुयात्: would obtain
• प्राप्नुयात्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √प्राप् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Opt.), प्रथम-पुरुष (3rd), एकवचन (sg.); परस्मैपद

• अन्यः: another (person)
• अन्यः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (m.), प्रथमा-विभक्ति (Nom. 1), एकवचन (sg.)

• किम्: what
• किम्: Sambandha (सम्बन्ध/प्रश्न)
• Type: Indeclinable
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययवत् प्रयोग; प्रश्नार्थक-निपात (what?)

• पुनः: then/again
• पुनः: Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: पुनः (अव्यय)
• Form: अव्यय; पुनरुक्ति/अधिक-निपात (again/more so)

• त्वद्विधः: one like you
• त्वद्विधः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Noun
• Root: त्वद् + विध (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (m.), प्रथमा-विभक्ति (Nom. 1), एकवचन (sg.); तत्पुरुष: त्वद्विधः = त्वत्सदृशः (like you)

• जनः: person
• जनः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: जन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (m.), प्रथमा-विभक्ति (Nom. 1), एकवचन (sg.)

Context

"Indra, the destroyer of enemy citadels cannot live happily if he offends Rama. What to speak of persons like you?

Characters & Entities

• Hanuman
• Rama
• Ravana
• Indra (Purandara)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Adharma brings inevitable unrest: even the mighty cannot prosper when they violate righteousness by opposing a dharmic person.

What is the narrative situation?

Hanuman heightens the warning by stating that offending Rama has consequences so severe that even Indra would not remain happy—thereby urging Ravana to reconsider.

Which character virtue is emphasized?

Rama’s moral inviolability: his dharmic standing is portrayed as a force that even gods must respect.