Shloka 15

चन्द्रप्रकाशे लङ्कानिरीक्षणम्

Moonlit Survey of Lanka and the Unfound Sita

Devanagari script

बुद्धिप्रधानान् रुचिराभिधानान् संश्रद्धधानान् जगतः प्रधानान्।नानाविधानान् रुचिराभिधानान् ददर्श तस्यां पुरि यातुधानान्।।5.5.15।।

Transliteration

buddhipradhānān rucirābhidhānān saṁśraddhadhānān jagataḥ pradhānān |nānāvidhānān rucirābhidhānān dadarśa tasyāṁ puri yātudhānān ||5.5.15||

Translation

Trong thành ấy, ngài thấy các Dạ-xoa (yātudhāna): bậc đứng đầu về trí tuệ, lời nói và danh xưng êm đẹp, vững tin nơi chủ kiến của mình, nổi bật giữa thế gian, lại muôn hình muôn vẻ.

Word by Word

• बुद्धि-प्रधानान्: those preeminent in intellect; intellectual leaders
• बुद्धि-प्रधानान्: कर्म (object) — ‘ददर्श’ इत्यस्य
• Type: Adjective
• Root: बुद्धि (प्रातिपदिक) + प्रधान (प्रातिपदिक)
• Form: समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (बुद्धेः प्रधानाः) । विशेषणम् । पुल्लिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, बहुवचनम् (m. acc. pl.)

• रुचिर-अभिधानान्: sweet/pleasant in expression; having pleasing appellations
• रुचिर-अभिधानान्: कर्म (object) — ‘यातुधानान्’ इत्यस्य विशेषणम्
• Type: Adjective
• Root: रुचिर (प्रातिपदिक) + अभिधान (प्रातिपदिक)
• Form: समासः कर्मधारयः (रुचिरम् अभिधानम् येषाम् / रुचिराभिधानाः) । विशेषणम् । पुल्लिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, बहुवचनम् (m. acc. pl.)

• संश्रद्ध-धानान्: holding firm faith; faithful
• संश्रद्ध-धानान्: कर्म (object) — ‘यातुधानान्’ इत्यस्य विशेषणम्
• Type: Adjective
• Root: सम् + श्रद्धा (प्रातिपदिक) + धा (धातु) → श्रद्धधान (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: कृदन्तः—शतृ-प्रत्ययान्तः वर्तमानकाले (श्रद्धा धत्ते इति श्रद्धधानः) । उपसर्गः ‘सम्’ (संश्रद्धधानः = सम्यक् श्रद्धां धारयन्) । विशेषणम् । पुल्लिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, बहुवचनम् (m. acc. pl.)

• जगतः: of the world
• जगतः: सम्बन्ध (genitive relation) — ‘प्रधानान्’ इत्यस्य
• Type: Noun
• Root: जगत् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, षष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम् (n. gen. sg.)

• प्रधानान्: chief; preeminent
• प्रधानान्: कर्म (object) — ‘यातुधानान्’ इत्यस्य विशेषणम्
• Type: Adjective
• Root: प्रधान (प्रातिपदिक)
• Form: विशेषणम् । पुल्लिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, बहुवचनम् (m. acc. pl.)

• नाना-विधानान्: of various kinds; diverse
• नाना-विधानान्: कर्म (object) — ‘यातुधानान्’ इत्यस्य विशेषणम्
• Type: Adjective
• Root: नाना (अव्यय/प्रातिपदिक-प्रयोगः) + विधान (प्रातिपदिक)
• Form: समासः कर्मधारयः (नानाविधानाः = नानाप्रकाराः) । विशेषणम् । पुल्लिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, बहुवचनम् (m. acc. pl.)

• रुचिर-अभिधानान्: pleasant in expression / well-named
• रुचिर-अभिधानान्: कर्म (object) — ‘यातुधानान्’ इत्यस्य विशेषणम् (पुनरुक्त-विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: रुचिर (प्रातिपदिक) + अभिधान (प्रातिपदिक)
• Form: समासः कर्मधारयः । विशेषणम् । पुल्लिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, बहुवचनम् (m. acc. pl.)

• ददर्श: saw
• ददर्श: क्रिया (main verb)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: लिट्-लकारः (परस्मैपदम्), प्रथम-पुरुषः, एकवचनम् (3rd person singular, perfect)

• तस्याम्: in that (city/there)
• तस्याम्: अधिकरण (location) — ‘ददर्श’ इत्यस्य
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम । स्त्रीलिङ्गः, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम् (f. loc. sg.)

• पुरि: in the city
• पुरि: अधिकरण (location) — ‘ददर्श’ इत्यस्य
• Type: Noun
• Root: पुर्/पुरी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम् (f. loc. sg.)

• यातुधानान्: demons; rākṣasas
• यातुधानान्: कर्म (object) — ‘ददर्श’ इत्यस्य
• Type: Noun
• Root: यातुधान (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, बहुवचनम् (m. acc. pl.)

Context

He saw there in the city of Lanka, demons, who were intellectuals, pleasing in words, with faith in religion, pre-eminent heroes of the world of different kinds, followers of good practices and with lovely names.

Characters & Entities

• Hanumān
• Laṅkā
• Yātudhānas (rākṣasas)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

It cautions that intelligence and eloquence are ethically neutral: without dharma and satya, even refined qualities can serve adharma.

What is the narrative situation?

Hanumān surveys Laṅkā and observes that many rākṣasas are capable, reputable, and socially eminent.

Which character virtue is emphasized?

Balanced judgment: Hanumān (and the narrative) acknowledges opponents’ strengths without moral confusion.