Shloka 13

द्विचत्वारिंशः सर्गः (Sarga 42): Omens in Laṅkā, Report to Rāvaṇa, and the Kinkara Assault

Devanagari script

अशोकवनिकामध्ये राजन्भीमवपुः कपिः।सीतया कृतसंवादस्तिष्ठत्यमितविक्रमः।।5.42.13।।

Transliteration

aśokavanikā-madhye rājan bhīma-vapuḥ kapiḥ | sītayā kṛta-saṃvādas tiṣṭhaty amita-vikramaḥ ||5.42.13||

Translation

“Tâu Đại vương, giữa vườn Aśoka có một con khỉ (kapi) thân hình đáng sợ, oai lực vô lượng—kẻ đã đối thoại cùng Sītā—đang đứng đó.”

Word by Word

• अशोकवनिकामध्ये: in the middle of the Aśoka grove
• अशोकवनिकामध्ये: अधिकरण (Location)
• Type: Noun
• Root: अशोकवनिकामध्य = अशोक + वनिका + मध्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; सप्तमी-तत्पुरुषः (अशोकवनिकायाः मध्ये)

• राजन्: O king
• राजन्: सम्बोधन (Address)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन

• भीमवपुः: of fearsome body
• भीमवपुः: विशेषण (Qualifier of कपिः)
• Type: Adjective
• Root: भीमवपुस् = भीम + वपुस् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारयः (भीमं वपुः यस्य)

• कपिः: the monkey (Hanuman)
• कपिः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: कपि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• सीतया: with Sita
• सीतया: सह/करण (Instrument/associate: with Sita)
• Type: Noun
• Root: सीता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd case/instrumental), एकवचन

• कृतसंवादः: having held a conversation
• कृतसंवादः: विशेषण (Qualifier of कपिः)
• Type: Adjective
• Root: कृतसंवाद = कृत + संवाद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; उपपद-तत्पुरुषः/कर्मधारयप्रायः (कृतः संवादः येन)

• तिष्ठति: stands/remains
• तिष्ठति: क्रिया (Kriyā)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु)
• Form: लट् (Present), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुष, एकवचन

• अमितविक्रमः: of immeasurable prowess
• अमितविक्रमः: विशेषण (Qualifier of कपिः)
• Type: Adjective
• Root: अमितविक्रम = अमित + विक्रम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारयः (अमितः विक्रमः यस्य)

Context

"The deer-eyed Sita is not willing to disclose to us his identity even when we questioned her.

Characters & Entities

• Rāvaṇa
• Aśoka-vana (Aśoka grove)
• Sītā

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Communication carries moral weight: speaking with the oppressed (Sītā) can be an act of dharma, while the tyrant fears such truth-bearing contact.

What is the narrative situation?

The rākṣasī-s inform Rāvaṇa that a powerful monkey is in the Aśoka grove and has conversed with Sītā.

Which character virtue is emphasized?

Hanumān’s vīrya (valor) and initiative—he reaches Sītā and establishes contact despite danger.