Shloka 14

अभिज्ञानदानम् / The Gift of Recognition

Sita’s Token and Resolve

Devanagari script

कथञ्चिद्भवती दृष्टा न कालः परिशोचितुम्।इमं मुहूर्तं दुःखानामन्तं द्रक्ष्यसि भामिनि।।5.40.14।।

Transliteration

kathañcid bhavatī dṛṣṭā na kālaḥ pariśocitum | imaṃ muhūrtaṃ duḥkhānām antaṃ drakṣyasi bhāmini ||

Translation

Hỡi giai nhân, ta đã bằng mọi cách tìm thấy nàng; nay chẳng phải lúc để than khóc. Ngay trong khoảnh khắc này, nàng sẽ thấy tận cùng của mọi khổ đau.

Word by Word

• कथञ्चित्: somehow
• कथञ्चित्: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: कथञ्चित् (अव्यय)
• Form: अव्यय (indeclinable), प्रकारवाचक क्रियाविशेषण (adverb of manner)

• भवती: you (lady)
• भवती: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भवत् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; आदरार्थे द्वितीयपुरुषार्थक सर्वनाम-प्रयोग (honorific ‘you’)

• दृष्टा: seen
• दृष्टा: Karma (कर्म) (of implied seeing)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘seen/has been seen’

• न: not
• न: Pratiṣedha (निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक अव्यय (negative particle)

• कालः: time
• कालः: Karta (कर्ता) (of implied ‘is’)
• Type: Noun
• Root: काल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• परिशोचितुम्: to grieve
• परिशोचितुम्: Prayojana (प्रयोजन) / Kriyārtha (क्रियार्थ)
• Type: Verb
• Root: परि + शुच् (धातु) + तुमुन् (कृदन्त)
• Form: तुमुनन्त (infinitive); ‘to grieve/worry’

• इमम्: this
• इमम्: Karma (कर्म) (with ‘see’)
• Type: Adjective
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; विशेषण (qualifies मुहूर्तम्)

• मुहूर्तम्: moment
• मुहूर्तम्: Karma (कर्म) (object of ‘see’)
• Type: Noun
• Root: मुहूर्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

• दुःखानाम्: of sorrows
• दुःखानाम्: Ṣaṣṭhī-sambandha (षष्ठीसम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: दुःख (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन

• अन्तम्: end
• अन्तम्: Karma (कर्म) (object of ‘see’)
• Type: Noun
• Root: अन्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

• द्रक्ष्यसि: you will see
• द्रक्ष्यसि: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: लृट्-लकार (Simple Future), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन, परस्मैपद

• भामिनि: O lovely lady
• भामिनि: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: भामिनी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative/सम्बोधन), एकवचन

Context

"O beautiful lady! somehow I could meet you. This is not the time to worry about. You will see the end of suffering at this very moment.

Characters & Entities

• Hanumān
• Sītā

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma as resilience and right-mindedness: Hanumān redirects Sītā from despair to purposeful hope, aligning emotion with righteous action.

What is the narrative situation?

Hanumān tells Sītā not to grieve now that contact has been established and rescue is being set in motion.

Which character virtue is emphasized?

Encouraging leadership and emotional steadiness—strengthening another’s courage in adversity.