Shloka 27

Devanagari script

त्रिविष्टपनिभं दिव्यं दिव्यनादनिनादितम्।वाजिहेषितसङ्घुष्टं नादितं भूषणैस्तथा।।5.4.26।।रथैर्यानैर्विमानैश्च तथा हयगजैः शुभैः।वारणैश्च चतुर्थन्तैः श्वेताभ्रनिचयोपमैः।।5.4.27।।भूषितं रुचिरद्वारं मत्तैश्च मृगपक्षिभिः।रक्षितं सुमहावीर्यैर्यातुधानैः सहस्रशः।राक्षसाधिपतेर्गुप्तमाविवेश महाकपिः।।5.4.28।।

Transliteration

triviṣṭapa-nibhaṁ divyaṁ divya-nāda-nināditam |

vāji-heṣita-saṅghuṣṭaṁ nāditaṁ bhūṣaṇais tathā ||

rathair yānair vimānaiś ca tathā haya-gajaiḥ śubhaiḥ |

vāraṇaiś ca catur-dantaiḥ śvetābhra-nicayopamaiḥ ||

bhūṣitaṁ rucira-dvāraṁ mattaiś ca mṛga-pakṣibhiḥ |

rakṣitaṁ su-mahā-vīryair yātudhānaiḥ sahasraśaḥ |

rākṣasādhipater guptam āviveśa mahā-kapiḥ ||

Translation

Đại hầu bước vào dinh thự được canh giữ của chúa tể rākṣasa: huy hoàng như cõi Trivisṭapa, thần diệu, vang dội âm thanh vi diệu; rộn tiếng ngựa hí và tiếng leng keng của trang sức. Nơi ấy đầy xe chiến, xe kiệu, phi xa; có ngựa, voi cát tường, lại có cả voi bốn ngà như đống mây trắng. Cổng vào xinh đẹp, trang hoàng lộng lẫy, chen chúc thú và chim say men; và hàng nghìn yātudhāna dũng lực vô song đứng gác.

Word by Word

• ततः: then
• ततः: Kāla (काल)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय, क्रम/अनन्तर (then, thereafter)

• सः: he
• सः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• मध्यम्: middle, center
• मध्यम्: —
• Type: Noun
• Root: मध्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासपूर्वपद

• गतम्: gone to, reached
• गतम्: —
• Type: Adjective
• Root: गम् (धातु) → गत (कृदन्त, क्त)
• Form: क्त-कृदन्त; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासपूर्वपद

• अंशुमन्तम्: the luminous one (moon)
• अंशुमन्तम्: Karma (कर्म/object)
• Type: Noun
• Root: अंशुमन्त् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेष्य: चन्द्र (moon)

• मध्यंगतमंशुमन्तम्: the moon that had reached mid-sky
• मध्यंगतमंशुमन्तम्: Karma (कर्म/object qualifier)
• Type: Adjective
• Root: मध्य + गत + अंशुमन्त् (प्रातिपदिक/कृदन्त)
• Form: तत्पुरुष-समास ('the luminous one who has reached the middle'); पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• ज्योत्स्नावितानम्: a canopy of moonlight
• ज्योत्स्नावितानम्: Karma (कर्म/object apposition/qualifier)
• Type: Noun
• Root: ज्योत्स्ना + वितान (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास ('canopy of moonlight'); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• महत्: great
• महत्: Karma (कर्म/object qualifier)
• Type: Adjective
• Root: महत् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; qualifying jyotsnāvitānam

• उद्वमन्तम्: spreading forth
• उद्वमन्तम्: Karma (कर्म/object qualifier)
• Type: Adjective
• Root: उद् + वम् (धातु) → उद्वमन्त् (कृदन्त, शतृ)
• Form: वर्तमानकृदन्त (Present active participle, शतृ/śatṛ), पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; 'pouring forth/spreading'

• ददर्श: saw
• ददर्श: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• धीमान्: the intelligent one
• धीमान्: Karta (कर्ता/subject qualifier)
• Type: Noun
• Root: धीमन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तृविशेषण

• दिवि: in the sky
• दिवि: Adhikaraṇa (अधिकरण/location)
• Type: Noun
• Root: दिव् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (Feminine), सप्तमी (Locative/7th), एकवचन

• भानुमन्तम्: sun-like, radiant
• भानुमन्तम्: Karma (कर्म/object qualifier)
• Type: Noun
• Root: भानुमन्त् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; उपमान/विशेषणार्थ (as 'sun-like/luminous')

• गोष्ठे: in the cowshed
• गोष्ठे: Adhikaraṇa (अधिकरण/location)
• Type: Noun
• Root: गोष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

• वृषम्: a bull
• वृषम्: Upamāna (उपमान)
• Type: Noun
• Root: वृष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; उपमान (object of iva)

• मत्तम्: intoxicated
• मत्तम्: Upamāna-viśeṣaṇa (उपमान-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मत्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; qualifying vṛṣam

• इव: like
• इव: Upamā-dyotaka (उपमा-द्योतक)
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)
• Form: अव्यय, उपमावाचक (comparative particle: 'like')

• भ्रमन्तम्: wandering, moving about
• भ्रमन्तम्: Karma (कर्म/object qualifier)
• Type: Adjective
• Root: भ्रम् (धातु) → भ्रमन्त् (कृदन्त, शतृ)
• Form: वर्तमानकृदन्त (Present active participle, शतृ), पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; qualifying aṅśumantam

Context

The son of the Windgod, endowed with great strength, entered the enchanting Lanka and walked along the highway set with flowers of pearls.

Characters & Entities

• Hanumān
• Rāvaṇa (implied by 'rākṣasādhipati')
• Laṅkā
• Yātudhānas (rākṣasas)
• Vimānas

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is steadfast pursuit of truth amid intimidation: Hanumān enters the heavily guarded, dazzling stronghold to carry out a righteous mission without wavering.

What is the narrative situation?

Hanumān reaches and enters the protected residence/palace precincts associated with the lord of the rākṣasas, observing its wealth, vehicles, animals, and heavy guard.

Which character virtue is emphasized?

Fearless competence: he penetrates a fortified enemy space with composure, discipline, and purpose.