Ramayana — Sundara Kanda, Sarga 13, Shloka 24

रावणभवनपरिक्रमणं हनूमतः शोकविचारश्च

Hanuman’s Circuit of Ravana’s Palace and the Crisis of Deliberation

Devanagari script

परुषं दारुणं क्रूरं तीक्ष्णमिन्द्रियतापनम्।।5.13.24।।सीतानिमित्तं दुर्वाक्यं श्रुत्वा स न भविष्यति।

Transliteration

paruṣaṁ dāruṇaṁ krūraṁ tīkṣṇam indriyatāpanam | sītānimittaṁ durvākyaṁ śrutvā sa na bhaviṣyati ||

Translation

Nghe những lời thô bạo, ghê gớm, tàn nhẫn, sắc bén—thiêu đốt các căn—thốt ra vì Sītā, thì Người (Rāma) sẽ không thể sống còn.

Word by Word

• परुषम्: harsh
• परुषम्: विशेषण
• Type: Adjective
• Root: परुष (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; दुर्वाक्यम् इत्यस्य विशेषण

• दारुणम्: dreadful
• दारुणम्: विशेषण
• Type: Adjective
• Root: दारुण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण

• क्रूरम्: cruel
• क्रूरम्: विशेषण
• Type: Adjective
• Root: क्रूर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण

• तीक्ष्णम्: sharp
• तीक्ष्णम्: विशेषण
• Type: Adjective
• Root: तीक्ष्ण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण

• इन्द्रियतापनम्: sense-scorching
• इन्द्रियतापनम्: विशेषण
• Type: Adjective
• Root: इन्द्रिय + तापन (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (षष्ठी-तत्पुरुष: इन्द्रियाणां तापनम्); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; दुर्वाक्यम् इत्यस्य विशेषण

• सीतानिमित्तम्: concerning Sita
• सीतानिमित्तम्: विशेषण
• Type: Adjective
• Root: सीता + निमित्त (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (षष्ठी-तत्पुरुष: सीतायाः निमित्तम्/सीतां निमित्तीकृत्य); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; दुर्वाक्यम् इत्यस्य विशेषण

• दुर्वाक्यम्: harsh words
• दुर्वाक्यम्: कर्म (Object of श्रुत्वा)
• Type: Noun
• Root: दुर् + वाक्य (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास (दुष्टं वाक्यम्); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• श्रुत्वा: having heard
• श्रुत्वा: क्रियाविशेषण (Having heard)
• Type: Verb
• Root: √श्रु (धातु)
• Form: क्त्वा-अव्ययकृदन्त (gerund)

• सः: he
• सः: कर्ता (Subject)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम

• न: not
• न: निषेध
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्यय

• भविष्यति: will survive/be
• भविष्यति: क्रिया (Verb)
• Type: Verb
• Root: √भू (धातु)
• Form: लृट्-लकार, प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

Characters & Entities

• Rāma
• Sītā

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Vāk-dharma (ethics of speech): words can wound profoundly; dharma demands truthful speech that is also non-cruel and delivered with discernment.

What is the narrative situation?

Hanumān anticipates that negative news about Sītā, if spoken harshly, could destroy Rāma’s will to live.

Which character virtue is emphasized?

Sensitivity and restraint in communication—recognizing the moral force of speech.