Ramayana — Sundara Kanda, Sarga 10, Shloka 48

रावणान्तःपुरे शयनदर्शनम्

Hanumān Observes Rāvaṇa’s Inner Apartments and Sleeping Court

Devanagari script

अन्या कमलपत्राक्षी पूर्णेन्दुसदृशानना।अन्यामालिङ्ग्य सुश्रोणीं प्रसुप्ता मदविह्वला।।।।

Transliteration

anyā kamala-patrākṣī pūrṇendu-sadṛśānanā |

anyām āliṅgya suśroṇīṃ prasuptā mada-vihvalā ||

Translation

Một phụ nữ khác, mắt như cánh sen, mặt tựa trăng tròn, ôm lấy người phụ nữ eo hông mỹ lệ rồi thiếp ngủ, lảo đảo và uể oải vì men say.

Word by Word

• अन्या: another (woman)
• अन्या: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; "another (woman)"

• कमलपत्राक्षी: lotus-petal-eyed
• कमलपत्राक्षी: विशेषण (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कमल + पत्र + अक्षि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहिः (कमलपत्रे इव अक्षिणी यस्याः सा), विशेषणम् (qualifying अन्या)

• पूर्णेन्दुसदृशानना: having a face like the full moon
• पूर्णेन्दुसदृशानना: विशेषण (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पूर्ण + इन्दु + सदृश + आनन (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहिः (पूर्णेन्दुसदृशम् आननं यस्याः), विशेषणम्

• अन्याम्: another (woman)
• अन्याम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; "another (woman)"

• आलिङ्ग्य: having embraced
• आलिङ्ग्य: पूर्वकाल (Prior action/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ-लिङ्ग् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (gerund), "having embraced"

• सुश्रोणीम्: the beautiful-hipped (one)
• सुश्रोणीम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सु + श्रोणी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; गुणवाचक-विशेषणवत् (beautiful-hipped woman)

• प्रसुप्ता: asleep
• प्रसुप्ता: कर्तृसम्बन्ध (Predicative/कर्तृविशेषण)
• Type: Verb
• Root: स्वप् (धातु)
• Form: प्र-उपसर्गयुक्त क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (PPP), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; "fast asleep"

• मदविह्वला: dazed by intoxication
• मदविह्वला: विशेषण (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मद + विह्वल (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुषः (मदेन विह्वला), विशेषणम्

Context

One woman with eyes like lotus petals and face like the full-moon embraced another young woman of beautiful hips and slept tipsy with drink.

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

The contrast is ethical: indulgence and intoxication are shown as distractions, while Hanuman’s dharma is to remain clear-minded and faithful to his task.

What is the narrative situation?

Hanuman observes the harem-like quarters where women sleep in various postures, continuing his careful identification process.

Which character virtue is emphasized?

Moral clarity and discernment (viveka): Hanuman must distinguish appearances from truth while searching for Sita.