Shloka 15

हनूमद्बलप्रबोधनम् / Jāmbavān Rekindles Hanūmān’s Power

Devanagari script

स तां भुजाभ्यां दीर्घाभ्यां पर्यष्वजत मारुतः।मन्मथाविष्टसर्वाङ्गो गतात्मा तामनिन्दिताम्।।।।

Transliteration

sa tāṃ bhujābhyāṃ dīrghābhyāṃ paryaṣvajata mārutaḥ |

manmathāviṣṭasarvāṅgo gatātmā tām aninditām ||

Translation

Bấy giờ Maruta dùng đôi cánh tay dài ôm lấy người phụ nữ không tì vết ấy; toàn thân bị ái tình xâm chiếm, tâm trí rối loạn, tự chủ tiêu tan.

Word by Word

• सः: he
• सः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• ताम्: her
• ताम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन

• भुजाभ्याम्: with (his) two arms
• भुजाभ्याम्: Karaṇa (करण)
• Type: Noun
• Root: भुज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), द्विवचन; करण

• दीर्घाभ्याम्: long
• दीर्घाभ्याम्: Karaṇa-viśeṣaṇa (करणविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दीर्घ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), द्विवचन; भुजाभ्याम् इति विशेषणम्

• पर्यष्वजत: embraced
• पर्यष्वजत: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: परि-√स्वज् (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect/लङ्), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

• मारुतः: the Wind-god
• मारुतः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मारुत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; सः इत्यस्य अपपद/विशेष्य

• मन्मथाविष्टसर्वाङ्गः: whose whole body was possessed by love
• मन्मथाविष्टसर्वाङ्गः: Karta-viśeṣaṇa (कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मन्मथ + आविष्ट (कृदन्त; आ-√विश् धातु) + सर्वाङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; तत्पुरुषः (मन्मथेन आविष्टानि सर्वाणि अङ्गानि यस्य)

• गतात्मा: beside himself, having lost self-control
• गतात्मा: Karta-viśeṣaṇa (कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: गत (कृदन्त; √गम् धातु) + आत्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; कर्मधारयः (गतः आत्मा यस्य)

• ताम्: her
• ताम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन

• अनिन्दिताम्: blameless
• अनिन्दिताम्: Karma-viśeṣaṇa (कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अ-निन्दित (कृदन्त; √निन्द् धातु)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; ताम् इति विशेषणम्

Context

'The Wind-god lost his control over himself. His whole being was overpowered by love for her beautiful, flawless body. He embraced her with his long arms.

Characters & Entities

• Manmatha (Cupid)
• Anjanā

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

It implicitly warns that overpowering passion disrupts self-mastery; Dharma is sustained by control of mind and senses.

What is the narrative situation?

The Wind-god, overwhelmed by desire, moves to embrace Anjanā.

Which character virtue is emphasized?

Anjanā is described as “aninditā” (blameless), underscoring her moral purity despite the external disturbance.