Shloka 24

सम्पाति

अङ्गदसंवादः / Sampati and Angada: Genealogy, Jatayu, and the Search Vow

Devanagari script

मयस्य मायाविहितं तद्बिलं च विचिन्वताम्।।।।व्यतीतस्तत्र नो मासो यो राज्ञा समयः कृतः।

Transliteration

mayasya māyā-vihitaṃ tad bilaṃ ca vicinvatām | vyatītas tatra no māso yo rājñā samayaḥ kṛtaḥ ||

Translation

Trong khi chúng ta dò xét hang động ấy—do Māyā (thợ kiến tạo) dùng huyễn thuật tạo nên—thì tại đó, một tháng, tức kỳ hạn nhà vua đã định, đã trôi qua đối với chúng ta.

Word by Word

• मयस्य: of Maya
• मयस्य: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: मय (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, षष्ठी, एकवचन

• मायाविहितम्: constructed by magic
• मायाविहितम्: कर्म (Karma/Object qualifier)
• Type: Adjective
• Root: माया-विहित (प्रातिपदिक; माया + विहित)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुष (instrumental sense: 'made by magic'); बिलम् विशेषयति; विहित = √धा (धातु) PPP

• तत्: that
• तत्: कर्म (Karma/Object qualifier)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; बिलम् विशेषयति

• बिलम्: cave
• बिलम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: बिल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• च: and
• च: समुच्चय (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय

• विचिन्वताम्: while searching
• विचिन्वताम्: क्रियाविशेषण (Circumstantial/Genitive absolute-like)
• Type: Verb
• Root: चि (धातु) → वि + चि → विचिन्वत् (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: वर्तमानकर्तरि कृदन्त (Present Active Participle), षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन; ‘विचिन्वताम्’ = 'while (we) were searching' (genitive absolute/participant genitive)

• व्यतीतः: passed / elapsed
• व्यतीतः: क्रियापद (Predicate)
• Type: Verb
• Root: अति + इ (धातु) → व्यतीत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकर्तरि कृदन्त (Past Active Participle), पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; मासः विशेषयति

• तत्र: there
• तत्र: अधिकरण (Adhikaraṇa/Location)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक (there)

• नः: for us / our
• नः: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी/चतुर्थी-रूप (Genitive/Dative enclitic), बहुवचन; अत्र षष्ठ्यर्थे (for us/our)

• मासः: a month
• मासः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: मास (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• यः: which
• यः: कर्ता (Karta/Subject of relative clause)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सम्बन्धे (relative pronoun)

• राज्ञा: by the king
• राज्ञा: करण (Karaṇa/Agent in passive/nominal)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, तृतीया, एकवचन

• समयः: time limit / agreement
• समयः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: समय (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• कृतः: was made / fixed
• कृतः: क्रियापद (Predicate/qualifier)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु) → कृत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (Past Passive Participle), पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समयः विशेषयति

Context

On hearing the words that came from Angada's mouth, the sharpbeaked, loudvoiced vulture (Sampati) said:

Characters & Entities

• Māyā (architect/demon artisan)
• Sugrīva (implied as king who fixed the time)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma includes accountability to agreed commitments (samaya). Missing a deadline in service to a righteous cause is treated seriously, demanding honest reckoning.

What is the narrative situation?

Angada explains that time was lost inside a wondrous cave, and the one-month period set by their king expired.

Which character virtue is emphasized?

Truthful self-reporting of failure to meet an obligation, rather than concealing the lapse.