Shloka 39

ऋक्षबिलप्रवेशः

Entry into the Rikshabilam Cave

Devanagari script

तां दृष्ट्वा भृशसन्त्रस्ताश्चीरकृष्णाजिनाम्बराम्।।।।तापसीं नियताहारां ज्वलन्तीमिव तेजसा।

Transliteration

tāṃ dṛṣṭvā bhṛśa-santastāś cīra-kṛṣṇājināmbarām | tāpasīṃ niyatāhārāṃ jvalantīm iva tejasā ||

Translation

Vừa thấy nàng—một nữ ẩn sĩ khoác áo vỏ cây và da linh dương đen, tiết chế ăn uống, thân như bừng cháy bởi oai quang—bầy khỉ vô cùng kinh hãi.

Word by Word

• ताम्: her
• ताम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: पूर्वक्रिया (Prior action)
• Type: Verb
• Root: √दृश् (धातु) + त्वा (कृदन्त)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (gerund/absolutive), पूर्वकाल (having done earlier)

• भृश-सन्त्रस्ताः: greatly frightened
• भृश-सन्त्रस्ताः: कर्ता (Kartā/Subject)
• Type: Adjective
• Root: भृश (अव्यय) + सम्-√त्रस् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: ‘सन्त्रस्त’ PPP; पुल्लिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘भृश’ क्रियाविशेषण-उपपद (very)

• चीर-कृष्णाजिन-अम्बराम्: wearing bark-cloth and black antelope-skin as garments
• चीर-कृष्णाजिन-अम्बराम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Adjective
• Root: चीर (प्रातिपदिक) + कृष्णाजिन (प्रातिपदिक) + अम्बर (प्रातिपदिक)
• Form: द्वन्द्व-समास (चीरं च कृष्णाजिनं च), ततः ‘अम्बर’ इति तत्पुरुष/कर्मधारयार्थेन ‘चीरकृष्णाजिनरूपम् अम्बरम् यस्याः’; स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘तापसीम्’ विशेषयति

• तापसीम्: female ascetic
• तापसीम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: तापसी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• नियत-आहाराम्: of regulated diet
• नियत-आहाराम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Adjective
• Root: नियत (प्रातिपदिक) + आहार (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (कर्मधारयार्थ: ‘नियतोऽऽहारः यस्याः’), स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘तापसीम्’ विशेषयति

• ज्वलन्तीम्: glowing
• ज्वलन्तीम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Adjective
• Root: √ज्वल् (धातु) + शतृ (कृदन्त)
• Form: वर्तमानकाले कृदन्त (present active participle), स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘तापसीम्’ विशेषयति

• इव: as if
• इव: उपमान (Simile marker)
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)
• Form: अव्यय, उपमार्थक-निपात (particle of comparison: as if/like)

• तेजसा: with radiance
• तेजसा: करण (Karaṇa/Instrument)
• Type: Noun
• Root: तेजस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन

Context

Then Hanuman who was of the size of a mountain greeted the old lady with folded hands and enquired her 'Who are you? To whom does this mansion, this cave and these gems belong?'ইত্যার্ষে শ্রীমদ্রামাযণে বাল্মীকীয আদিকাব্যে কিষ্কিন্ধাকাণ্ডে পঞ্চাশস্সর্গঃ৷৷Thus ends of fiftieth sarga in Kishkindakanda of the first epic of the Holy Ramayana composed by sage Valmiki.

Characters & Entities

• vānaras (search party)
• tāpasī (female ascetic)
• cīra (bark garment)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma includes honoring tapas (austerity) and spiritual power: the ascetic’s disciplined life commands reverence and careful behavior from those who encounter her.

What is the narrative situation?

The search party realizes the woman is a formidable ascetic, radiant with tejas, and they react with fear and awe.

Which character virtue is emphasized?

Reverential fear (bhaya mixed with respect)—recognizing spiritual authority and not treating it casually.